a posteriori (
łac.) – w
filozofii, termin będący przeciwieństwem dla:
a priori, oznaczający tyle, co: "po fakcie" tudzież "w następstwie faktu". Odnosi się on do
poznania powstałego na doświadczeniu – rozumowania o czymś drogą
indukcji ("od szczegółu do ogółu"), wskutek
percepcji jakiegoś
faktu.
Aprioryzm (w
filozofii stanowi przeciwieństwo
aposterioryzmu, nazywany bywa także ultraracjonalizmem) - pogląd według którego możliwe jest poznanie
a priori, tj. przed doświadczeniem, nie opierające się na nim. Aprioryzm skrajny traktuje poznanie
a priori jako jedyne obowiązujące, tym samym nie odnosi się do innych metod poznania. Taki pogląd występuje między innymi u
Platona i
Parmenidesa. W filozofii współczesnej istnieje także aprioryzm umiarkowany, zakładający istnienie wiedzy apriorycznej, która obok wiedzy wspartej poprzez doświadczenie buduje prawdziwy obraz rzeczywistości.
Teoria Wiedzy (
niem.: Wissenschaftslehre) – jedno z najważniejszycyh dzieł
Johanna Gottlieba Fichtego.
Idealista niemiecki zawarł tam systematyczną wykładnię o pojęciu Teorii Wiedzy; czyli wiedzy naczelnej, będącej nauką wszelkich ludzkich nauk. Teoria wiedzy, w zamyśle niemieckiego filozofa, jest i
formą i
przedmiotem wszystkich nauk ludzkich w ogóle. Jednoznaczna definicja owego pojęcia ma ujawnić także naczelną zasadę nauk szczegółowych. Przedstawiony sposób rozumowania Fichtego jest logicznie
dedukcyjny. Budując od podstaw swoją Wissenschaftslehre, Fichte wyszedł także od
kantowskiego podziału sądów na sądy
a priori oraz
a posteriori; przy czym założenia systemu są właśnie aprioryczne.
a priori (
łac.: "z góry", "uprzedzając fakty", "z czegoś, co już było") – wyrażenie, które w filozofii Zachodu od czasów
Immanuela Kanta nabrało powszechnego znaczenia na określenie tego, co pierwotne, uprzednie lub wcześniejsze i nie podlegające dowodzeniu – stało się
antonimem określenia
a posteriori dla tego, co wtórne. Jest to w pewnym sensie równoważne określeniu założenie.
Logika (
gr. λόγος, logos - rozum)
nauka normatywna, analizująca
źródła poznania pod względem prawomocności czynności poznawczych z nimi związanych. Zajmuje się badaniem ogólnych praw, według których przebiegają wszelkie poprawne
rozumowania, w szczególności
wnioskowania. Logika, jako dyscyplina normatywna, nie tylko opisuje jak faktycznie przebiegają rozumowania, ale także formułuje twierdzenia normatywne, mówiące o tym, jak rozumowania powinny przebiegać.
Stygmatyczka −
widowisko teatralne Sceny Faktu Teatru Telewizji z 2008 w reżyserii Wojciecha Nowaka, opowiadające o losach mistyczki chrześcijańskiej
Wandy Boniszewskiej, siostry z bezhabitowego Zgromadzenia Sióstr od Aniołów.
Inka 1946 −
widowisko teatralne Sceny Faktu Teatru Telewizji z 2006 w reżyserii
Wojciecha Tomczyka, opowiadające o mordzie sądowym na sanitariuszce
Danucie Siedzikównie z V Brygady Wileńskiej AK.
Polihistor, bądź "człowiek renesansu" – osoba, która posiada rozległą wiedzę i uzdolnienia w wielu niezwiązanych ze sobą dziedzinach. Według słów
Leona Battisty Alberti: "człowiek, który potrafi dokonać wszystkiego, na co przyjdzie mu ochota". Termin "człowiek renesansu" pochodzi od faktu, że najwybitniejsze postaci tamtego okresu rozwijały się właśnie wielokierunkowo, zdobywając rozległą wiedzę w dziedzinach sztuki, techniki, filozofii, historii, muzyki, geografii, matematyki, języków obcych czy przyrody.
Operacja Reszka – spektakl
Scena Faktu Teatru Telewizji z
2010 roku w reżyserii Ewy Pytki według scenariusza Włodzimierza Kuligowskiego. Konsultaltem historycznym scenariusza spektaklu był
dr Norbert Wójtowicz.
Roszczenie regresowe –
roszczenia, które wynikają z faktu spełnienia
świadczenia przez jedną z osób współodpowiedzialnych za
dług lub z faktu przyjęcia świadczenia przez jednego ze współuprawnionych i mające za przedmiot dokonanie podziału ciężaru długu lub korzyści wynikających ze spełnienia świadczenia.
Franciszek Ksawery Pruszyński (ur.
1907 na
Wołyniu, zm.
13 czerwca 1950) – polski reporter, publicysta, literat, dyplomata, przedstawiciel
literatury faktu; brat
Mieczysława.
Śmierć rotmistrza Pileckiego −
widowisko teatralne Sceny Faktu Teatru Telewizji z 2006 w reżyserii
Ryszarda Bugajskiego, opowiadające o losach polskiego bohatera narodowego
rotmistrza Witolda Pileckiego.
Prawdopodobieństwo a priori to prawdopodobieństwo obliczane przed realizacją doświadczenia losowego, czyli klasyczne
prawdopodobieństwo, w odróżnieniu od prawdopodobieństwa a posteriori, obliczanego na podstawie wyników doświadczenia, czyli
częstości.
Indukcja (
łac. inductio - wprowadzenie) - typ
rozumowania redukcyjnego określany jako
wnioskowanie "od szczegółu do ogółu", tj. wnioskowanie z prawdziwości racji (
wniosków w szerokim znaczeniu tego słowa) o prawdziwości następstw (
przesłanek w szerokim znaczeniu tego słowa), przy czym bardziej złożone niż prosta indukcja enumeracyjna niezupełna typy indukcji przy pewnych interpretacjach stanowią rozumowania dedukcyjne. W odróżnieniu od
rozumowania dedukcyjnego indukcja enumeracyjna niezupełna stanowi rozumowanie zawodne, tj. takie, w którym prawdziwość przesłanek nie gwarantuje pewności wniosku. Głównymi postaciami indukcji są indukcja enumeracyjna niezupełna, indukcja enumeracyjna zupełna, indukcja eliminacyjna i indukcja statystyczna -
indukcja matematyczna jest natomiast uznawana za specyficzne rozumowanie dedukcyjne.
Antonim - termin oznaczający przeciwieństwo, odwrotność znaczeniową innego terminu, antonimy to terminy przeciwstawne. Są nimi np. ciepło - zimno, mądry - głupi, syty - głodny. Dziedzina wiedzy zajmująca się m.in. antonimami to
językoznawstwo.
Śmierć rotmistrza Pileckiego −
widowisko teatralne Sceny Faktu Teatru Telewizji z 2006 w reżyserii
Ryszarda Bugajskiego, opowiadające o losach polskiego bohatera narodowego
rotmistrza Witolda Pileckiego.