Ajschylos

Ajschylos, Aischylos z Eleusis, Eschyl (gr. Αἰσχύλος Aischýlos), (ur. 525 p.n.e. w Eleusis, zm. 456 p.n.e.) – jeden z najwybitniejszych (obok Sofoklesa i Eurypidesa) tragików ateńskich, powszechnie uważany za rzeczywistego twórcę tragedii greckiej - wprowadził na scenę drugiego aktora, przyczynił się do rozwoju dialogu i akcji scenicznej, ograniczył rolę chóru, wprowadził do tragedii akcję dziejącą się poza sceną.

Tragedie greckie powstawały od VI w. p.n.e. do okresu rzymskiego, wszystkie zachowane w całości są jednak dziełami trzech wielkich tragików ateńskich V w. p.n.e. - Ajschylosa, Sofoklesa i Eurypidesa. Czas ich działalności obejmuje łącznie zaledwie 80 lat. Pierwsze wystawienie tragedii odbyło się w 534 p.n.e. w Atenach za rządów Pizystrata - pierwsza zachowana tragedia, Persowie Ajschylosa (472 p.n.e.), wiąże się ze zwycięstwem Aten stanowiącym początek ich potęgi politycznej i kulturalnej. Koniec potęgi Aten na skutek ich klęski w wojnie peloponeskiej (404 p.n.e. - trzy lata po śmierci Eurypidesa i dwa lata po śmierci Sofoklesa) jest zarazem końcem epoki wielkich ateńskich utworów tragicznych. Zachowało się siedem tragedii Ajschylosa, siedem tragedii Sofoklesa i osiemnaście tragedii Eurypidesa (w tym Rhesos, prawdopodobnie nieautentyczny). Wybór ten (prócz ośmiu przekazanych przez inne źródła) dokonał się w czasach cesarza Hadriana. Nie dotarły do naszych czasów tragedie poprzedzające twórczość Ajschylosa ani następujące po Eurypidesie, a także większość twórczości trójki wielkich tragików - według źródeł starożytnych łącznie z dramatami satyrowymi Ajschylos miał bowiem napisać dziewięćdziesiąt tragedii, Sofokles ponad sto, a Eurypides dziewięćdziesiąt dwie. Świetność tragedii wiąże się więc ściśle z okresem politycznego rozkwitu Aten - tragedie IV w., tragedie aleksandryjskie i tragedie przed Ajschylosem są słabo znane (żadna nie zachowała się w całości) i cechuje je o wiele mniejsza wartość literacka. Mimo że okres twórczości wielkich tragików był tak krótki, między twórczością Ajschylosa i Eurypidesa zachodzą znaczne różnice, był on okresem szybkiej ewolucji gatunku. O ile nie zaznaczono inaczej, informacje zawarte w tym artykule odnoszą się do tragedii V w.

Scena - kompozycyjnie wyodrębniony fragment filmu. Charakteryzuje się jednością czasu, miejsca i akcji. Np. scena śmierci Wallesa zakończona słowem freedom, scena pościgu samochodowego, scena narodzin dziecka. Scena (brutalna, zapierająca dech w piersiach, miłosna, pogoni za...) ma wywołać w odbiorcy określone stany emocjonalne.

Agaton (gr. Ἀγάθων Agathon; ur. 447, zm. 401 p.n.e.) tragediopisarz grecki, uważany przez Ateńczyków za czwartego wielkiego tragika obok Ajschylosa, Sofoklesa i Eurypidesa; kochanek Pauzaniasza.

Mansjon - stała (niezmienna podczas trwania sztuki), konwencjonalna struktura sceniczna. Elementy urządzenia sceny (tzw. Scena symultaniczna) jakich używano głównie we Francji, przy wystawianiu sztuk średniowiecznych czy renesansowych do reprezentowania miejsca, gdzie dana akcja się rozgrywa, np. pałac, jaskinia, sąd.

Scena symultaniczna - rodzaj sceny, stosowanej w średniowiecznych widowiskach misteryjnych. Składała się z szeregu zróżnicowanych miejsc akcji ukazanych równocześnie obok siebie jako odrębne elementy dekoracji, tak zwane mansjony, dla odegrania kolejnych epizodów z historii biblijnej bądź z żywotów świętych. W XX wieku technikę tę wykorzystywał Bertolt Brecht w swoich inscenizacjach.

Erichtonios – w mitologii greckiej heros attycki, król Aten, syn Hefajstosa i Gai (wg innych wersji Ateny lub Attis, córki Kranaosa). Wynalazł pług, zaprzęg czterokonny oraz nauczył ludzi wytapiać srebro. Został zabity przez Posejdona lub Zeusa w odwecie za zabicie Traka Himmaradosa podczas wojny Aten z Eleusis. Po śmierci został przeniesiony na niebo jako konstelacja. Następcą Erichtoniosa na tronie Aten został jego syn Pandion.

Hippootoon (gr. Ἱπποθόων Hippothóōn) – w mitologii greckiej syn Alope i Posejdona. Ojciec Alope – Kerkyon władca Eleusis, nie zdawał sobi sprawy z tego związku. Córka bojąc się gniewu ojca porzuciła dziecko w lesie, zawinięte w pieluszki. Jednak chłopca wykarmiła klacz, po czym pasterz, który go znalazł oddał Kerkyonowi, który dowiedziawszy się o całej sprawie, znów rozkazał porzucić niemowlę. Córkę skazał na śmierć, ale tą Posejdon zamienił w źródło. Dziecko ponownie zostało uratowane przez klacz i pasterza. Kiedy Kerkyon zginął pokonany przez Tezeusza, zwycięzca jego władztwo oddał Hippootoonowi. Zginął przypadko, zabity przez Telefosa. Attycka fyla Hippotoontis wzięła od niego swoją nazwę.

HELLO! formacja która narodziła się w ramach tzw. Trójmiejskiej Sceny Alternatywnej lub zwanej również jako Gdańska Scena Alternatywna, . Formacja zadebiutowała zimą 1988 roku na festiwalu Nowa Scena w klubie "Kolejarz" w Gdyni.

Iambe gr. Iámbē, córka Pana i Echo, Traczynka, która służyła u Keleosa, władcy Eleusis. Jej nieprzyzwoite i satyryczne wiersze rozweseliły Demeter, która po utracie Persefony gościła u Keleosa. Od jej imienia wzięła się nazwa podobnych pieśni. Archiloch z Paros w VII wieku stworzył także stopę metryczną o tej nazwie.

Epeisodion (z gr. epeisódion) - część tragedii greckiej, w której postacie występują na scenie w partiach dialogowych lub monologowych. Było ich przeważnie od trzech do pięciu. Epejsodia rozdzielane były przez stasima, czyli pieśni chóru. Wraz z rozwojem tragedii i dramatu, epejsodia dały początek aktom, podczas gdy stasimony zanikły lub zostały zredukowane.

Kommos - scena lamentu aktora, miejsce w którym widzowie powinni przeżywać katharsis, np. w dramacie Sofoklesa Antygonie kommos wygłasza tytułowa bohaterka.

Teatralne przedstawienie telewizyjne – rodzaj sztuki wizualnej polegającej na inscenizacji i emisji w telewizji przedstawienia teatralnego "na żywo". W odróżnieniu od teatru, akcja jest widoczna jedynie w ujęciu kamery, w tym poprzez zbliżenia. W odróżnieniu od telenoweli, akcja nie jest filmowana w wymiennej kolejności scen.

Epeisodion (z gr. epeisódion) - część tragedii greckiej, w której postacie występują na scenie w partiach dialogowych lub monologowych. Było ich przeważnie od trzech do pięciu. Epejsodia rozdzielane były przez stasima, czyli pieśni chóru. Wraz z rozwojem tragedii i dramatu, epejsodia dały początek aktom, podczas gdy stasimony zanikły lub zostały zredukowane.

Teatralne przedstawienie telewizyjne – rodzaj sztuki wizualnej polegającej na inscenizacji i emisji w telewizji przedstawienia teatralnego "na żywo". W odróżnieniu od teatru, akcja jest widoczna jedynie w ujęciu kamery, w tym poprzez zbliżenia. W odróżnieniu od telenoweli, akcja nie jest filmowana w wymiennej kolejności scen.

Scena – przestrzeń (podwyższenie) w budynku teatralnym przeznaczone dla wystawiania utworów. Na przestrzeni dziejów nowożytnych ukształtowały się różne odmiany scen:

Marcus Pacuvius (ur. około 220 p.n.e. w Brundizjum, zm. około 131 p.n.e.) - tragik rzymski, siostrzeniec Enniusza. Zajmował się także malarstwem. Prawie całe życie spędził w Rzymie. Pisał głównie satyry i tragedie, z których do naszych czasów zachowało się 13 tytułów i nieliczne fragmenty. W swych pracach nawiązywał do tragików greckich, szczególnie do Eurypidesa i Sofoklesa. Cyceron uważał go za jednego z największych rzymskich tragików.

Wenus i Adonis - jeden z trzech dłuższych poematów napisanych przez Williama Szekspira. Nie należy do dzieł popularnych, rzadko jest wystawiany na scenie.

Tragedia romantyczna - gatunek dramatyczny twórczo nawiązujący i kontynuujący model tragedii szekspirowskiej, stojący natomiast w opozycji do skodyfikowanej koncepcji tragedii antycznej oraz klasycznej. Tragedia romantyczna kierowała się wzorem Szekspira. Określały ja m.in następujące cechy:

Kurtyna to płachta materiału oddzielająca scenę od widowni. Pierwsza kurtyna pojawiła się już w Starożytnej Grecji, potem przejęli ją Rzymianie podając się za wynalazców kurtyny w I wieku p.n.e., była to rozsuwana na boki przysłona zamykająca wejście do umownego pałacu. Z biegiem lat wynaleziono kurtynę unoszącą się w górę, co zawdzięczamy Niemcom oraz kurtynę włoską w górę i na boki. Kurtynę używa się do zasłonięcia najczęściej zmian dekoracji zachodzących na scenie lub w antraktach. Wszystkie rodzaje kurtyn służą również do najważniejszego w teatrze zabiegu oddzielenia świata fikcyjnego – sceny i rzeczywistego – widowni. Do dziś zadanie kurtyny nie zostało zmienione.

       na podstawie Wikipedii, otwartej encyklopedii : licencje: GFDL, oraz CC-BY-SA 3.0 + autorzy, historia
edycja