Linki:
Afereza (językoznawstwo),
Język angielski,
Język hiszpański,
Język polski,
Julian Tuwim,
Palindrom,
Paragoga,
Proces fonetyczny,
Samogłoska,
Synkopa (fonetyka),
Zanik końcowej spółgłoski,
Zdrobnienie,
Apokopa (gr. apokoptein - odcinać) -
proces fonetyczny polegający na zaniku głoski lub głosek w wygłosie (na końcu wyrazu). W szczególności dotyczy nieakcentowanych
samogłosek, np.
pol. tak ze staropolskiego tako. Współcześnie apokopa występuje m.in. w
języku hiszpańskim, w którym przymiotnik grande zostaje skrócony do gran, gdy występuje przed rzeczownikiem.
System fonetyczny języka szwedzkiego charakteryzuje się silnie rozwiniętym systemem samogłosek, liczącym 22 fonemy oraz równie obfitym systemem spółgłosek. Rekompensatą tak bogatego systemu samogłoskowego jest brak
dyftongów. Zarówno samogłoski jak i spółgłoski podlegają zjawisku
iloczasu. Intonacja języka jest specyficzna, oprócz akcentu uderzeniowego i ogólnego akcentu zdaniowego występuje również
akcent toniczny. który ma wartość dystynktywną, tzn. może wpływać na zmianę znaczenia wyrazów.
Paragoga - zjawisko rozszerzania
spółgłoskowego wygłosu wyrazu przez dodanie
samogłoski (często, choć nie bezwzględnie zawsze tożsamej z samogłoską sylaby wygłosowej oryginału). Jest to więc rodzaj
epentezy. Odwrotnością paragogi jest
apokopa.
Przegłos lechicki (przegłos polski) – proces (
przegłos) spowodowany zmniejszeniem znaczenia opozycji
samogłoska przednia – tylna po
palatalizacji spółgłosek. Miał miejsce w wieku IX i X, zakończony w wieku XIII (według chronologii bezwzględnej), chronologia względna, oparta na rekonstrukcji sytuuje go około X wieku. Istota przegłosu polega na stwardnieniu (dyspalatalizacji) samogłosek przednich, za jego zasięgiem znalazły się samogłoski wysokie.
Dróttkvætt -
stopa metryczna, tzw. „rym rycerski” – ośmiowierszowa
strofa, pod względem treści podzielona na 2 czterowiersze, forma zewnętrzna: stała ilość
głosek,
aliteracji i
asonansów.
Wers ma: 6 zgłosek, w tym 3 akcentowane. Aliteracja łączy po dwa wiersze, pierwszy (nieparzysty) wiersz – aliteracja w dwóch akcentowanych zgłoskach (miejsce dowolne); drugi (parzysty) – na pierwszej zgłosce. W nieparzystym wierszu występuje półasonans o odmiennych samogłoskach. W parzystym – całkowity asonans o jednakowych spół- i samogłoskach.
Brevis (brewis, znak krótkości; od łac. brevis krótki). Znak diakrytyczny stosowany w języku
rumuńskim,
tureckim,
wietnamskim i innych. Służy do oznaczania zwykle samogłosek słabych tzw. krótkich. W
cyrylicy występuje w
rosyjskim z Й, й oraz
białoruskim Ў .
Spółgłoski nosowe (sonanty nosowe) to nosowe
spółgłoski zwarto-otwarte, których artyklucyjną cechą jest utworzenie zwarcia w jamie ustnej, jednak w odróżniu od
spółgłosek zwartych otworzony zostaje równocześnie tor nosowy, tj. podniebiennie miękkie zostaje opuszczone. Wśród spółgłosek zwartych występują spółgłoski, które różnią się tylko opozycją
ustna vs.
nosowa.
Daszek -
symbol diakrytyczny używany do
spółgłosek i
samogłosek. Jest skierowany w tę samą stronę co
brevis, ale ma ten sam kształt, co symbol
akcentu przeciągłego. Daszka używa się m.in. w językach
czeskim i
słowackim. Stosuje się go tam do
liter:
Č,
Ď,
Dž Ě,
Ň,
Ř,
Ť i
Ž, a w słowackim dodatkowo
Ľ. Litery
Č,
Dž,
Š i
Ž są używane także w językach krajów dawnej
Jugosławii,
litewskim,
łotewskim i
śląskim, ale
Dž jako oddzielna litera występuje tylko w
serbskim,
chorwackim i
bośniackim. W
języku chińskim służy do oznaczania
tonu. W
językach ugrofińskich ma różne zastosowanie.
Retrofleksja (z
łac. retrō ‘wstecz’ i flexio ‘zginanie’ od czasownika flectere ‘zgiąć’) to rodzaj artykulacji
spółgłosek (też
samogłosek). Retrofleksja polega na wygięciu przodu języka ku górze i zbliżeniu (ew. zwarciu) jego koniuszka w okolicy zadziąsłowej (
postalweolarno-
prepalatalnej), co zasadniczo odróżnia ten typ artykulacji od pozostałych spółgłosek zadziąsłowych i podniebiennych o artykulacji
laminalnej.
Jabłonkowanie (sziakanie, siakanie) – zjawisko polegające na pomieszaniu lub spłynięciu się
spółgłosek dziąsłowych (szumiących: sz, cz, ż, dż) z
palatalnymi (ciszące: ś, ć, ź, dź) w pośredni szereg – śz, ćz, źż, dźż (głoski wymawiane są jednocześnie – właściwie [š´ č´ ž´ ǯ(dž´)] czyli [
ʃʲ tʃʲ ʒʲ dʒʲ]), np. śzćzekaćz – szczekać i ściekać, śzare śzano, ćzarne ćziele. Występuje w
dialekcie śląskim, w
gwarze jabłonkowskiej (w pobliżu
Jabłonkowa – stąd nazwa) i w gwarach czadeckich oraz w dialekcie
mazowieckim w
gwarach malborsko-lubawskich,
ostródzkich i
warmińskich. Jest wynikiem dążenia do ograniczenia liczby
spółgłosek palatalnych, które w innych
gwarach polskich wyraziło się
mazurzeniem,
kaszubieniem lub, jak w
języku literackim,
depalatalizacją szeregów Š´ i C´.
Zanik końcowej spółgłoski -
proces fonetyczny (rodzaj
apokopy, który zaszedł np. w
łacinie, w
języku prasłowiańskim (np. -os > -o w rodzaju nijakim) i który trzeba uwzględniać przy czytaniu
francuskiego (Bordeaux /bordo/, Carnot /Karno/).
Symbole chińskie - charakterystyczny dla chińskiej kultury system symboli zbudowany w dużej mierze na zasadzie
homofonii, która b. często występuje w języku chińskim ze względu na jego ubóstwo fonetyczne. Np. w
mandaryńskim, oficjalnym języku Chin występuje zaledwie ok. 1,5 tys. sylab, siłą rzeczy wiele z nich ma zatem nawet po kilkadziesiąt znaczeń. Dwuznaczne bywają także słowa dwusylabowe.
Bełkotanie - zaburzenia mowy polegające na niemożności prawidłowego wymawiania dźwięków. Do bełkotania zalicza się
reranie (nieprawidłowe wymawianie głoski "r" np.: rower = lowel);
seplenienie i szeplenienie (nieprawidłowe wymawianie głosek "s" i "sz" np.: stacja = sztacja, poszła = posła); zniekształceniom może ulegać wymowa innych głosek np.: "k", "l", "p" i in. Przyczyny bełkotania mogą być różne:
Krzysztof Kłosek (ur.
16 lipca 1978 w
Świętochłowicach) – polski
muzyk,
kompozytor i
wokalista, basista. Krzysztof Kłosek działalność artystyczną rozpoczął w 1999 roku w zespole Thorn.S, którego był współzałożycielem. W grupie występował do 2005 oraz ponownie w latach 2008-2010. Od 2003 roku współtworzy zespół Black From The Pit. W międzyczasie występował także w zespole blackmetalowym
Darzamat. Od 2010 roku gra w thrashmetalowym zespole
Horrorscope. Latem roku 2008, a następnie w latach 2009-2010 był tymczasowym basistą grupy
Killjoy.
Oplątwa brodaczkowa (Tillandsia usneoides) –
gatunek bezkorzeniowego epifita z rodziny
bromeliowatych (Bromeliaceae). Występuje w Ameryce Południowej, Środkowej oraz południowych obszarach Ameryki Północnej.
Pędy tej rośliny okryte są srebrzystymi
włoskami chłonnymi.
Ae występuje między innymi w
łacinie i odpowiada współcześnie wymowie /e/, w łacinie klasycznej zbliżone do niemieckiego
ei, a w archaicznej /aj/. Bywa też zastępowane
ligaturą æ. W
języku niemieckim zastępuje
ä przy braku odpowiednich czcionek. Ponadto łacińskiemu ae odpowieda niemieckie ä.
Samogłoska nosowa –
samogłoska, podczas wymawiania której strumień powietrza przepływa zarówno przez
jamę ustną jak i
jamę nosową. Taki przepływ powietrza spowodowany jest opuszczeniem
podniebienia miękkiego, skutkiem czego strumień powietrza uzyskuje też dostęp do jamy nosowej. Samogłoska, która nie jest nosowa to samogłoska ustna. Charakterystyczny dla samogłosek nosowych efekt nosowości spowodowany jest zaangażowaniem dodatkowej komory rezonansowej – jamy nosowej.
Kaczmarek –
polskie nazwisko pochodzi od staropolskiej nazwy osobowej zawodu Karczmarz, Karczmarek (pracownik lub właściciel
karczmy). Współczesne brzmienie nazwiska powstało na skutek zaniku od XVI wieku pierwszej zgłoski -r-. W 2004 roku Polskę zamieszkiwało 60 713 tys. osób o tym nazwisku, co daję 18 miejsce wśród najbardziej popularnych nazwisk w Polsce. Najpowszechniej występuje w zachodniej części kraju w szczególności popularne w
Wielkopolsce z czego najwięcej ok. 12 600 tys. zamieszkuje teren byłego
Województwa poznańskiego.
Osek nad Bečvou –
przystanek kolejowy we wsi
Osek nad Bečvou, w
kraju ołomunieckim, w
Czechach. Przystanek znajduje się na wysokości 245
m n.p.m. i leży na
linii kolejowej nr 270.
Sekta (od
łac. secta – kierunek, droga, postępowanie, zasady, stronnictwo, nauka, od sequi – iść za kimś, postępować, towarzyszyć lub
łac. seco, secare – odcinać, odrąbywać, odcinać się od czegoś) – pierwotnie
grupa społeczna powstała na skutek rozłamu (
schizmy) wśród wyznawców jakiejś
ideologii lub grupa kultowa powołana po doświadczeniu religijnym jej założyciela. Jeden z czterech typów organizacji religijnej (obok
kościoła i
kultu). Współcześnie termin sekta ma pejoratywne konotacje w języku potocznym. Dlatego
socjologowie religii wypracowali równoznaczne a neutralne określenie
nowy ruch religijny. Ustawodawstwo polskie posługuje się natomiast pojęciem
związek wyznaniowy, pojęcie sekta w nim nie występuje.
Tocja alpejska (Tozzia alpina) –
gatunek rośliny należący do monotypowego rodzaju tocja. Występuje w górach Europy, głównie w
Alpach. W Polsce występuje tylko jej podgatunek – tocja karpacka ( T. alpina subsp. carpatica). Jest rośliną rzadką. Występuje na pojedynczych tylko stanowiskach w
Beskidzie Śląskim,
Żywieckim, w
Bieszczadach i na
Babiej Górze. Wbrew swojej nazwie "alpejska", nie występuje w
Tatrach.