Augment - w
językoznawstwie występująca w odmianie czasownika dodatkowa samogłoska na początku wyrazu, zaznaczająca czasy przeszłe w niektórych
językach indoeuropejskich, charakterystyczna m.in. dla
greki klasycznej (występuje także w języku
nowogreckim),
sanskrytu oraz w pewnym zakresie języka
ormiańskiego.
Języki kentum (od
łacińskiego słowa centum – według wymowy klasycznej: kentum – "100") – grupa
języków indoeuropejskich, w których spółgłoska palatalna k nie uległa, jak w językach satemowych,
spirantyzacji, czyli nie przeszła w spółgłoskę szczelinową ś/s.
Daszek -
symbol diakrytyczny używany do
spółgłosek i
samogłosek. Jest skierowany w tę samą stronę co
brevis, ale ma ten sam kształt, co symbol
akcentu przeciągłego. Daszka używa się m.in. w językach
czeskim i
słowackim. Stosuje się go tam do
liter:
Č,
Ď,
Dž Ě,
Ň,
Ř,
Ť i
Ž, a w słowackim dodatkowo
Ľ. Litery
Č,
Dž,
Š i
Ž są używane także w językach krajów dawnej
Jugosławii,
litewskim,
łotewskim i
śląskim, ale
Dž jako oddzielna litera występuje tylko w
serbskim,
chorwackim i
bośniackim. W
języku chińskim służy do oznaczania
tonu. W
językach ugrofińskich ma różne zastosowanie.
Retrofleksja (z
łac. retrō ‘wstecz’ i flexio ‘zginanie’ od czasownika flectere ‘zgiąć’) to rodzaj artykulacji
spółgłosek (też
samogłosek). Retrofleksja polega na wygięciu przodu języka ku górze i zbliżeniu (ew. zwarciu) jego koniuszka w okolicy zadziąsłowej (
postalweolarno-
prepalatalnej), co zasadniczo odróżnia ten typ artykulacji od pozostałych spółgłosek zadziąsłowych i podniebiennych o artykulacji
laminalnej.
Sonant –
spółgłoska zgłoskotwórcza, tworząca
sylabę. Sonantami są zwykle
spółgłoski nosowe i
płynne. Współcześnie nie występują w
języku polskim, ale są dosyć częste w innych językach.
Spółgłoska półotwarta boczna dziąsłowa welaryzowana – rodzaj dźwięku
spółgłoskowego, występującego w niektórych
językach naturalnych. W Polsce podobna spółgłoska półotwarta boczna zębowa welaryzowana jest potocznie nazywana ł aktorskim, scenicznym, szlacheckim lub kresowym.
System fonetyczny języka szwedzkiego charakteryzuje się silnie rozwiniętym systemem samogłosek, liczącym 22 fonemy oraz równie obfitym systemem spółgłosek. Rekompensatą tak bogatego systemu samogłoskowego jest brak
dyftongów. Zarówno samogłoski jak i spółgłoski podlegają zjawisku
iloczasu. Intonacja języka jest specyficzna, oprócz akcentu uderzeniowego i ogólnego akcentu zdaniowego występuje również
akcent toniczny. który ma wartość dystynktywną, tzn. może wpływać na zmianę znaczenia wyrazów.
Ankyloglossia - to wrodzone zaburzenia rozwojowe, często występujące rodzinnie, polegające na istnieniu nieprawidłowo krótkiego wędzidełka
języka, które utrudnia prawidłową ruchomość języka. Występuje z częstością około 1:2000 urodzeń i wymaga wykonania frenulectomii (zwaną także frenotomią), czyli przecięcia wędzidełka języka, gdyż ta wada może powodować zaburzenia ssania, czy w późniejszym okresie rozwoju dziecka - zaburzenia mowy.
Samogłoska nosowa –
samogłoska, podczas wymawiania której strumień powietrza przepływa zarówno przez
jamę ustną jak i
jamę nosową. Taki przepływ powietrza spowodowany jest opuszczeniem
podniebienia miękkiego, skutkiem czego strumień powietrza uzyskuje też dostęp do jamy nosowej. Samogłoska, która nie jest nosowa to samogłoska ustna. Charakterystyczny dla samogłosek nosowych efekt nosowości spowodowany jest zaangażowaniem dodatkowej komory rezonansowej – jamy nosowej.
Tryb łączący (
łac. coniunctivus, subiunctivus) –
tryb gramatyczny, występujący w wielu
językach indoeuropejskich, służący do wyrażania życzeń, poleceń, emocji, możliwości, osądów, potrzeb oraz stwierdzeń przeciwnych aktualnym faktom. Użycie trybu jest zależne od zasad kierujących językiem. W
języku polskim, funkcje trybu łączącego są podzielone między
tryb przypuszczający oraz
tryb rozkazujący. Istnieje jednakże w języku polskim odpowiednik trybu łączącego. Tworzy się go poprzez dodanie za partykułą "oby", "żeby" formy dawnego imiesłowu przeszłego, np. Oby on to zrobił. Chciałbym, żeby już napisał list.
Instructivus - przypadek w
językach aglutynacyjnych i
fleksyjnych oznaczający narzędzie lub sposób, którym desygnat jest wykonywany. Występuje w niektórych
językach ugrofińskich, przede wszystkim
języku fińskim.
Spółgłoska miękkopodniebienna lub welarna to spółgłoska, której wymowa polega na zbliżeniu
języka do
podniebienia miękkiego (
łac. velum). Takie głoski są bardzo rozpowszechnione – występują właściwie we wszystkich językach ludzkich. Wiele języków ma również
labializowane i
palatalizowane warianty spółgłosek welarnych.
Klasyczny język chiński (
chiń. 文言文,
pinyin: wényánwén, lub 文言 wényán) – język używany do początku
XX wieku w piśmiennictwie chińskim, a także japońskim, wietnamskim i koreańskim. Od współczesnego języka różni się gramatyką i przewagą jednosylabowych słów (we współczesnym chińskim większość słów jest dwusylabowa, choć występują także słowa jednosylabowe, oraz trzy- a nawet czterosylabowe). W zakresie
typologii klasyczny język chiński uchodzi za sztandardowy przykład
języka izolującego.
Samogłoska półprzymknięta przednia niezaokrąglona - typ
samogłoski spotykany w
językach naturalnych.
Symbol, który przedstawia ten
dźwięk w
Międzynarodowym Alfabecie Fonetycznym, to e (zwykłe
e).
Alfabet duński od 1948 roku jest identyczny z alfabetem norweskim stąd oba często nazywane są alfabetem duńsko-norweskim. Oparte są na
alfabecie łacińskim i służą do zapisu
języka duńskiego oraz
norweskiego, niemniej te same litery w różnych językach mogą mieć nieco inną wymowę. Od standardowego alfabetu łacińskiego różnią się trzema literami: æ, ø oraz å, które w tej właśnie kolejności występują na końcu alfabetu.
Ӗ/ӗ – litera występująca jedynie w alfabecie
czuwaskim. Nie należy jej mylić z identycznie wyglądającym łacińskim Ĕ/ĕ. Oznacza samogłoskę przednią, średnią. Litera pojawiła się po raz pierwszy w 1873 w "Elementarzu dla Czuwaszy z zastosowaniem alfabetu rosyjskiego", autorstwa Iwana Jakowlewa. Zastąpiła stosowany wcześniej znak miękki.
Aoryst (
gr. ἀόριστος aoristos - "nieokreślony" lub "nieograniczony"), czasem nazywany z
łaciny aoristus -
czas lub
aspekt gramatyczny, występujący w niektórych językach. W wielu językach pełni przede wszystkim funkcję czasu przeszłego dokonanego (często przeciwstawionego jednak
perfectum, mogącemu także wyrażać czynności dokonane, ale o bliższym niż aoryst związku z teraźniejszością), znane są jednak również użycia aorystu jako aspektu czasu przyszłego i / lub trybu przypuszczającego lub życzącego (
optativus). Najbardziej znanym przykładem języka o wszystkich tych funkcjach aorystu jest
greka klasyczna. Aoryst istnieje też w
sanskrycie,
języku bułgarskim,
serbsko-chorwackim,
macedońskim,
językach łużyckich i innych.
Samogłoska prawie przymknięta tylna scentralizowana zaokrąglona jest to typ
samogłoski spotykany w
językach naturalnych.
Symbol, który przedstawia ten
dźwięk w
Międzynarodowym Alfabecie Fonetycznym, to ʊ (podkowiaste
u).