Linki:
Afiks,
Antoni Gaudí,
Barbaryzm,
Biernik,
Deklinacja (językoznawstwo),
Dopełniacz (przypadek),
Hiperpoprawność,
Innowacja językowa,
Język polski,
Językoznawstwo,
Kultura języka,
Kwintylian,
Morfologia (językoznawstwo),
Narzędnik,
Norma językowa,
Ortofonia,
Ortografia,
Paradygmat,
Pleonazm,
Podstawa słowotwórcza,
Preskryptywizm,
Przejęzyczenie,
Słownik,
Solecyzm,
Zaimek,
Gramatyka języka szwedzkiego – opis zjawisk gramatycznych w ujęciu synchronicznym w
języku szwedzkim. Gramatyka szwedzka wywodzi się w bezpośredniej linii z
języka staronordyjskiego, jednak w porównaniu z nim o wiele mniejszą rolę pełni
fleksja, a syntetyczny przodek nabiera powoli cech
języka analitycznego. Gramatyka szwedzka, należąc do gramatyk
języków germańskich, jest podobna do systemów gramatycznych innych języków germańskich zarówno pod względem
morfologicznym, jak i
syntaktycznym. W języku szwedzkim istnieją dwa
rodzaje gramatyczne, a
deklinacje i
koniugacje nie uwzględniają
osoby i
liczby. Zanikł również system
przypadków, zredukowany do
mianownika i
dopełniacza. System przypadków zrekompensował ścisły szyk szwedzkiego zdania. Język należy do grupy
SVO, a
orzeczenie znajduje się w zdaniu na drugim miejscu. Istnieje tendencja do tworzenia form
złożonych kosztem fleksyjnych.
Ius cogens (
łac.,
dopełniacz: iuris cogentis, stąd niekiedy używane pol. "norma kogentna" lub "norma kogentalna") -
norma prawna bezwzględnie wiążąca.
SOV (
ang. Subject Object Verb, dosł. podmiot dopełnienie orzeczenie) – skrót oznaczający typ
zdania, w którym
podmiot występuje przed
dopełnieniem, a
orzeczenie występuje na końcu oraz typ
języka, w którym takie zdania są dominujące. Jest to jeden z dwóch najpopularniejszych typów obok
SVO.
Okolicznik miejsca – jeden z rodzajów
okolicznika, jednej z pięciu części zdania (oprócz
podmiotu,
orzeczenia,
dopełnienia i
przydawki). Wskazuje na miejsce dziania się czynności (gdzie?), a także kierunek działania (skąd?, dokąd?, którędy?), dlatego we współczesnym językoznawstwie wyróżnia się dodatkowo okolicznik kierunku.
Strona - kategoria gramatyczna właściwa
czasownikowi, wyrażająca stosunek między czynnością oznaczaną przez ten czasownik a gramatycznym
podmiotem i gramatycznym
dopełnieniem.
Język nominatywno-akuzatywny (inaczej: nominatywny) – język charakteryzujący się tym, że do wyrażania
agensa zdania przechodniego używa się
mianownika (nominativus; stąd nazwa), do wyrażania pacjensa - biernika (accusativus), a podmiotu zdania nieprzechodniego - także mianownika. Ten typ jest najpowszechniejszy w językach świata, należą do niego wszystkie języki indoeuropejskie, w tym polski (choć polski używa czasami do wyrażenia pacjensa dopełniacza lub narzędnika).
Product placement (w polskim prawie także lokowanie produktu, co jest
kalką językową z
ang. product placement) – jedno z narzędzi
marketingowych służące promocji produktów i usług.
Aglutynacyjność (dosł. sklejanie) – w
językoznawstwie proces morfologiczny polegający na stosowaniu różnego rodzaju
afiksów, określających funkcję
składniową wyrazu w
wypowiedzeniu. Od
końcówek fleksyjnych afiksy te odróżnia luźniejszy związek z
rdzeniem wyrazu oraz ich częsta jednofunkcyjność – zazwyczaj określają one tylko jedną
kategorię gramatyczną, co niesie za sobą konieczność jednoczesnego dodawania do wyrazu wielu afiksów (np.
tur. geliyorum = "idę", gdzie -iyor oznacza
czas teraźniejszy, a -um pierwszą
osobę).
Złożenie (
łac. compositum) –
wyraz, który powstał poprzez połączenie co najmniej dwóch
rdzeni lub ich
derywatów oraz łączącego je
międzyrostka.
Antonim - termin oznaczający przeciwieństwo, odwrotność znaczeniową innego terminu, antonimy to terminy przeciwstawne. Są nimi np. ciepło - zimno, mądry - głupi, syty - głodny. Dziedzina wiedzy zajmująca się m.in. antonimami to
językoznawstwo.
Czasownik ułomny -
czasownik o niekompletnej
koniugacji, nie posiadający niektórych form gramatycznych, tj. nie występujący w niektórych
czasach,
aspektach czy
trybach. W
języku polskim przykładami takich czasowników są widać i słychać, posiadające tylko formę
bezokolicznika. W
języku angielskim ułomne są m.in.
czasowniki modalne.
Dopełnienie jest to
część zdania oznaczająca pasywny przedmiot czynności wyrażonej
orzeczeniem zdania w
stronie czynnej. Odpowiada na pytania przypadków zależnych czyli wszystkich z wyjątkiem mianownika i wołacza: kogo? czego? komu? czemu? kogo? co? z kim? z czym? o kim? o czym?
Konserwatyzm –
postawa językowa oparta na przekonaniu, że nie należy wprowadzać zbędnych
innowacji językowych, ponieważ elementy już w języku istniejące całkowicie wystarczają. Postawa taka istniała już w polszczyźnie w
XIX wieku.
W
językoznawstwie czasowniki inakuzatywne (niebiernikowe) to
czasowniki nieprzechodnie, których
podmiot (składniowy) nie jest semantycznym
agensem (wykonawcą czynności), tzn. nie jest aktywnym inicjatorem ani nie jest bezpośrednio odpowiedzialny za czynność wyrażoną czasownikiem. Na tej podstawie czasowniki inakuzatywne odróżnia się od czasowników inergatywnych. Podmiot czasownika inakuzatywnego jest
semantycznie zbliżony do
dopełnienia bliższego
czasownika przechodniego lub do podmiotu w
stronie biernej. Do polskich czasowników inakuzatywnych zalicza się między innymi przybyć, umrzeć, upaść, spłonąć, a nie biec czy modlić się, które są inergatywne.
Interjęzyk (
ang. interlanguage, dosł. język przejściowy) - w
językoznawstwie stosowanym termin określający język, jakim posługują się uczący się języka obcego, którzy nie opanowali jeszcze w pełni tego języka. Interjęzyk posiada pewne cechy języka obcego (np. użycie present simple), ale nie posiada innych (np. użycie okresów warunkowych). Interjęzyk może ulec
fosylizacji i zjawsku tzw.
backslidingu.
Koiné – w
językoznawstwie język lub dialekt wykształcony w wyniku kontaktów między dwoma
wzajemnie zrozumiałymi językami lub wariantami tego samego języka. Ponieważ użytkownicy obu języków rozumieli się wzajemnie jeszcze przed rozpoczęciem procesu, nie jest on tak gwałtowny, jak powstawanie
pidżynów.
Mirosław Tomasz Bańko (ur.
1959) – polski
językoznawca i
leksykograf, doktor habilitowany,
profesor nadzwyczajny Uniwersytetu Warszawskiego. Zatrudniony w
Wydawnictwie Naukowym PWN, gdzie pełni funkcję redaktora naczelnego Redakcji Słowników Języka Polskiego i prowadzi internetową poradnię językową. Autor bądź współautor słowników i poradników językowych.
Język sztuczny schematyczny – typ
języka sztucznego, którego
gramatyka i
morfologia zostały celowo uproszczone i zregularyzowane (specyficzne cechy języków źródłowych zostały usunięte, aby był on prostszy niż języki etniczne), nawet kosztem zniekształcenia wyrazów z języków źródłowych, utrudniającego ich rozpoznanie osobom nie znających tego języka.
Synkretyzm przypadków to zachodzące w językach fleksyjnych zjawisko przejmowania funkcji jednego
przypadka deklinacji przez inny i będąca tego następstwem
homonimia dwóch bądź kilku form fleksyjnych jednego
leksemu. Dochodzi do tego na ogół na skutek zmian
fonetycznych, w wyniku których formy obydwu przypadków stają się identyczne. Efektem synkretyzmu może być nawet eliminacja jednego przypadka z systemu deklinacyjnego języka.
Polityka językowa – zbiór zasad i założeń przyjęty przez władze danego państwa w stosunku do języka lub języków obowiązujących bądź używanych na jego terenie. Obejmuje ona przyjęcie
języka urzędowego, określenie sposobu jego nauczania, status języków mniejszości narodowych a także stosunek do ochrony języka przed wpływem obcych kultur.
Koniugacja przedmiotowa - rodzaj koniugacji zawierającej w sobie informację o istnieniu
dopełnienia. Występuje ona w językach ugrofińskich, m. in. w
języku węgierskim.
Językoznawstwo synchroniczno-porównawcze - nurt językoznawczy zapoczątkowany przez
Wilhelma von Humboldta. W odróżnieniu od
językoznawstwa historyczno-porównawczego, Humboldt proponował badania nad spokrewnionymi językami w formie aktualnej i ich klasyfikację na tej podstawie.