Bazylika

Bazylika – w architekturze typ kościoła wielonawowego (niezależnie od pełnionych funkcji kanonicznych), z nawą główną wyższą od naw bocznych, posiadającą okna ponad dachami naw bocznych (w odróżnieniu od kościoła halowego). Kościół z nawą główną bez okien, to pseudobazylika.

Kolegiata św. Lamberta w Radomsku – kościół wybudowany w latach 1869–1876 w stylu neobarokowym pod nadzorem Konstantego Wojciechowskiego. Posiada trzy wieże od frontu. Prezbiterium i nawa główna posiadają 11 okien. W oknie nad głównym ołtarzem znajduje się witraż przedstawiający Zwiastowanie Najświętszej Marii Panny, dzieło księżnej Eugeniuszowej Lubomirskiej z Kruszyny. W nawach bocznych i w kaplicach znajdują się niewielkie, rozetowe okna, szklone kolorowym szkłem przez Władysława Swiędrowskiego. Siedziba Radomszczańskiej Kapituły Kolegiackiej.

System filarowo-skarpowy – rozwiązanie konstrukcji przyporowej z pominięciem łuków przyporowych prowadzonych nad dachami naw bocznych. Sklepienia nawy głównej podparte są skarpami wyprowadzonymi ponad dachy naw bocznych przy ścianach nawy głównej. Skarpy scalone z filarami znacznie poszerzają ich przekrój w kierunku naw bocznych i wspólnie schodzą aż do fundamentów. Tylko w nielicznych przypadkach dodawano łęki oporowe, które umieszczano pod dachami naw bocznych.

Kościół świętego Wojciecha w Jeleśni – barokowy kościół należący do parafii pod wezwaniem świętego Wojciecha w Jeleśni. Znajduje się w górnej części wsi, przy drodze głównej, prowadzącej na granicę polsko-słowacką w Korbielowie. Kościół o cechach pseudobazyliki: trzy nawy, nawa główna bez okien; orientowany. Budynek został wpisany do rejestru zabytków (wraz z plebanią z roku 1817) dnia 20 sierpnia 1986 roku. W zewnętrznej architekturze kościoła widoczne są wpływy słowackie (kopuła wieży zbliżona jest do kopuł kościołów w Liptovskich Matiasovcach i Rabčy).

Kościół św. Mikołaja w Lüneburgu (niem. St. Nicolai (Lüneburg)) – kościół ewangelicko-luterański położony w centrum Lüneburga. Najmłodszy i najmniejszy sposrod trzech głównych kościołów lüneburskiego Starego Miasta. Został zbudowany w latach 1407–1440 w stylu północnoniemieckiego gotyku ceglanego jako trzynawowa bazylika. Od 1530 (od zapanowania reformacji w mieście) stał się kościołem ewangelicko-luterańskim.

Kościół Mariacki w Rostocku (niem. Marienkirche (Rostock)) – jest jednym z czterech głównych kościołów w Rostocku i jednym z głównych dzieł północnoniemieckiego gotyku ceglanego. Z 1232 pochodzą pierwsze wzmianki o istnieniu wczesnogotyckiego kościoła na miejscu obecnej, trzynawowej bazyliki, której budowa rozpoczęła się ok. 1290 i zakończyła w poł. XV w. Chociaż w budowie kościoła powtórzono schemat Kościoła Mariackiego w Lubece to przysadzisty korpus świątyni otrzymał ponadto transept oraz potężny westwerk z niewysoką wieżą; planowana pierwotnie para wież nigdy nie została zrealizowana.

Kościół Świętej Trójcy i Najświętszej Marii Panny w Strzelnie – trójnawowa bazylika z transeptem i zamkniętym apsydą prezbiterium. Budowę kościoła rozpoczęto w XII wieku i ukończono dopiero w połowie XIII wieku. W 1216 miała miejsce jego uroczysta konsekracja. W późniejszym czasie kościół zbarokizowano.

Ambit (obręb, obejście) – w architekturze kościelnej wąskie przejście powstałe z przedłużenia naw bocznych i poprowadzenia ich wokół prezbiterium za ołtarzem głównym.

Wieża sił - masywny i wysoki filar wbudowany w zewnętrzną ścianę nawy bocznej bazylikowych kościołów gotyckich. Filar jest elementem systemu przyporowego przejmującym siły skośne z węzłów sklepień nawy głównej, które przenoszone są za pośrednictwem łęków przyporowych nad dachami naw bocznych.

Korpus nawowy – część kościoła o planie podłużnym, znajdująca się między fasadą (budowlą zachodnią) a prezbiterium, przeznaczonym dla duchownych lub skrzyżowaniem naw (przestrzenią na przecięciu nawy głównej i poprzecznej – transeptu). Korpus nawowy może być – jak w kościołach salowych – jednonawowy (jednopomieszczeniowy) lub – jak w bazylikach i kościołach halowych – wielonawowy.

Nawa główna – środkowa przestrzeń wielonawowej świątyni lub sali kolumnowej, oddzielona rzędami kolumn od naw bocznych. Nawa główna jest zwykle najszersza, stanowi podstawową przestrzeń świątyni i przebiega wzdłuż niej, wyznaczając główną oś budynku.

Kościół św. Rajnolda w Dortmundzie (niem. St.-Reinoldi-Kirche lub częściej Reinoldikirche) – kościół ewangelicko-augsburski, położony w centrum Dortmundu przy skrzyżowaniu ulic Westenhellweg z Ostenhellweg. Jest najstarszym zachowanym kościołem w historycznym centrum miasta; najstarsze zachowane fragmenty obecnej trzynawowej, trzyprzęsłowej, romańskiej bazyliki z późnogotyckim prezbiterium pochodzą z poł. XIII w.

Kolegiata św. Mikołaja Biskupa – kościół parafialny w Wolinie wybudowany u schyłku XIII wieku. Jest to halowa, trójnawowa ceglana budowla gotycka w formie pseudobazyliki.

Kościół klepkowy w Lom (Lom stavkirke) - kościół klepkowy (słupowy), znajdujący się w norweskim mieście Lom, w regionie Oppland. Pierwotnie znajdował się w dolinie Gudbrandsdal około 60 kilometrów na zachód od miejscowości Otta. Powstał w połowie XII wieku. Z tego okresu pochodzą jego fundamenty. Konstrukcja nawy głównej oparta jest o wolno stojące belki. Na początku XVII wieku miała miejsce gruntowna przebudowa świątyni. Dodano wtedy transept, a w 1608 roku wykonano dekorację prezbiterium. Nawa główna została przedłużona na zachód w 1634 roku. Chór oraz ambona wykonane zostały przez znanego rzeźbiarza norweskiego Jacoba Sæterdalena. Jest jednym z nielicznych kościołów norweskich, w których zdobienia kalenic w kształcie głów smoków dotrwały do dziś. Od czasu reformacji świątynia należy do Kościoła Norweskiego.

Łuk tęczowy - łuk zamykający od góry tęczowy otwór (portal) w ścianie oddzielającej nawę kościoła od prezbiterium. Wyróżniony przez bogate ozdobienie, zmianę w materiale lub w kolorze.

Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Chełmnie - gotycki kościół zbudowany prawdopodobnie w latach 1280-1320 w Chełmnie. Jest to trójnawowa hala z wydzielonym, prostokątnym prezbiterium. Zachodnia fasada była zaplanowana jako symetryczna dwu wieżowa, ale wieża południowa pozostała niedokończona. Nawy boczne przykryte są poprzecznymi dachami dwuspadowymi, które tworzą charakterystyczne trójkątne szczyty widoczne w elewacjach bocznych.

Tęcza - otwór tęczowy; w architekturze otwór w ścianie, zwanej ścianą tęczową, usytuowanej na granicy nawy głównej i prezbiterium kościoła, przesklepiony niekiedy tzw. łukiem tęczowym.


Łęk oporowy albo łęk przyporowy – element systemu przyporowego. Zadaniem łęku przyporowego jest przejęcie sił ukośnych (sił parcia) ze sklepienia nad nawą główną i przekazania ich na zewnętrzne przypory. Łęki oporowe wykonywano najczęściej z kamienia, cegła nie była materiałem wystarczająco trwałym przy wpływach warunków atmosferycznych i małym przekroju konstrukcji. Do dnia dzisiejszego zachowały się nieliczne łęki oporowe wykonane z cegły, zwykle te o małej rozpiętości. Łęk oporowy zastosowano po raz pierwszy w 1140 r. w bazylice Saint Denis pod Paryżem.

Nawa – składowa część kościoła położona pomiędzy prezbiterium a kruchtą, przeznaczona dla wiernych. Oprócz świątyń jednonawowych występują dwu-, trzy-, pięcio- oraz siedmionawowe.

       na podstawie Wikipedii, otwartej encyklopedii : licencje: GFDL, oraz CC-BY-SA 3.0 + autorzy, historia
edycja