Linki:
Astrologia,
Azja,
Budda,
Budda Siakjamuni,
Buddyzm,
Buddyzm tybetański,
Centralny Rząd Tybetański,
Chińska Republika Ludowa,
Cywilizacja zachodnia,
Demon,
Dongba,
Dzogczen,
Epistemologia,
Gramatyka,
Himachal Pradesh,
Ikonografia,
Indie,
Język tybetański,
Katmandu,
Koło życia,
Logika,
Mahasiddha,
Manuskrypty z jaskiń w Dunhuang,
Medycyna,
Medytacja,
Metafizyka klasyczna,
Migracja ludności,
Nauczyciel,
Naxi,
Ningma,
Oświecenie (religie Wschodu),
Opat,
Padmasambhava,
Panczenlama,
Paramita,
Rime,
Starożytność,
Strażnicy Dharmy,
Stupa,
Szamanizm,
Szangszung,
Tantra,
Tenzin Gjaco,
Termy (buddyzm),
Terton,
Tipitaka,
Tradycja,
Transliteracja Wyliego,
Tsampa,
Tybet (region),
XIV wiek,
Związek Garuda w Polsce,
Związek wyznaniowy,
Bon ( bön
język tybetański: བོན་
wylie: bon, wymowa: pʰø̃̀(n) ) –
starożytna tybetańska tradycja religijna, istniejąca przed
buddyzmem tybetańskim, po prześladowaniach ze strony buddystów trwających wiele wieków, współcześnie z nim koegzystująca.
Narodowa Demokratyczna Partia Tybetu (
tyb. བོད་རྒྱལ་ཡོངས་རྒྱལ་ཡོངས་དམངས་གཙོ་ཚོགས་པ་,
ang. National Democratic Party of Tibet) – jedyna, współcześnie działająca
tybetańska partia polityczna, założona 2 września 1994 przez działaczy diaspory skupionych w
Kongresie Młodzieży Tybetańskiej.
Bon ( bön
język tybetański: བོན་
wylie: bon, wymowa: pʰø̃̀(n) ) –
starożytna tybetańska tradycja religijna, istniejąca przed
buddyzmem tybetańskim, po prześladowaniach ze strony buddystów trwających wiele wieków, współcześnie z nim koegzystująca.
Język ladakhi - język z rodziny chińsko-tybetańskiej używany przez ponad 100 tysięcy osób (1997) w regionie
Ladakh (indyjski stan
Dżammu i Kaszmir) oraz około 12 tysięcy osób w przygranicznych rejonach Chin . Jest blisko spokrewniony z tybetańskim, oraz zapisywany
alfabetem tybetańskim, z tego względu bywa niekiedy klasyfikowany wraz z balti i purig jako archaiczny zachodni dialekt języka tybetańskiego, chociaż ladakhi i standardowy
tybetański nie są wzajemnie zrozumiałe. Archaiczność języka ladakhi polega między innymi na tym, że wymawia się wiele spółgłosek, które są co prawda zapisywane, ale nieme we współczesnym języku tybetańskim. Tak więc wymowa ladakhi jest znacznie bliższa pisowni języka tybetańskiego niż standardowy język tybetański i inne jego dialekty.
Golog (
chin. 果洛藏族自治州,
pinyin Guǒluò Zàngzú Zìzhìzhōu;
tyb. མགོ་ལོག་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་,
Wylie Mgo-log Bod-rigs rang-skyong-khul) –
tybetańska prefektura autonomiczna w
Chinach, w prowincji
Qinghai. Siedzibą prefektury jest
powiat Maqên. W 1999 roku liczyła 128 606 mieszkańców.
Gannan (
chin.: 甘南藏族自治州;
pinyin: Gānnán Zàngzú Zìzhìzhōu;
tyb.: ཀན་ལྷོ་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་;
Wylie: Kan-lho Bod-rigs rang-skyong-khul) –
tybetańska prefektura autonomiczna w
Chinach, w prowincji
Gansu. Siedzibą prefektury jest Hezuo. W 1999 roku liczyła 658 651 mieszkańców.
Haibei (
chin. 海北藏族自治州,
pinyin Hǎiběi Zàngzú Zìzhìzhōu;
tyb. མཚོ་བཡྣང་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་,
Wylie Mtsho-byang Bod-rigs rang-skyong-khul) –
tybetańska prefektura autonomiczna w
Chinach, w prowincji
Qinghai. Siedzibą prefektury jest powiat Haiyan. W 1999 roku liczyła 259 395 mieszkańców.
Herbata tybetańska (
język tybetański: བོད་ཇ་ po cza
transliteracja Wyliego bod ja. Również nazywana ཇ་སྲུབ་མ་ cza süma (
transliteracja Wyliego ja srub ma), "ubijana herbata", gdyż ubija się ją z
jaczym masłem i solą. Uważana za narodowy napój Tybetańczyków. Koczownicy tybetańscy wypijają kilkadziesiąt czarek dziennie. Ze względu na znaczącą zawartość masła jest napojem bardzo kalorycznym, rozgrzewającym na dużych wysokościach.
Czöd (
tyb.: གཅོད,
Wylie: gcod) - praktyka związana z
tantrami Jogi Najwyższej pochodząca od
mahasiddhy Pha Dampa Sangye i Maczik Lapdron, która zaliczana jest do
ośmiu wielkich systemów praktyk buddyzmu tybetańskiego umożliwiających oświecenie według buddyzmu. Pewne elementy Czod przejęte zostały również przez religię
bön.
Bhotia, Bhutia - zbiorcze określenie różnych grup etnicznych pochodzenia tybetańskiego, zamieszkujących południowe stoki Himalajów na terenie
Indii,
Nepalu i
Bhutanu. Nazwa bhotia pochodzi od słowa བོད་ bod, nazwy
Tybetu w języku tybetańskim Posługują się dialektami tybetańskimi w dużym stopniu zrozumiałymi dla użytkowników standardowego
języka tybetańskiego. Pomimo wielowiekowego zamieszkiwania poza obszarem geograficznego
Tybetu kulturowo należą do kręgu cywilizacji tybetańskiej. W Indiach posiadają status tzw.
Scheduled Tribes. W większości wyznają
buddyzm tybetański, zwłaszcza odmiany
ningma i
kagju. Główne grupy etniczne zaliczane do Bhotiów:
Lobsang Sangay (także Lobsang Sangje,
tyb. བློ་བཟང་སངས་རྒྱས་
wylie: blo-bzang sangs-rgyas; ur. 1968) -
tybetański prawnik i polityk.
Garzê (
chin. 甘孜藏族自治州,
hanyu pinyin Gānzī Zàngzú Zìzhìzhōu;
tyb. དཀར་མཛེས་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་,
Wylie dkar mdzes bod rigs rang skyong khul) –
tybetańska prefektura autonomiczna w
Chinach, w prowincji
Syczuan. Siedzibą prefektury jest
Kangding. W 1999 roku liczyła 876 297 mieszkańców.
Haixi (
chin. 海西蒙古族藏族自治州,
pinyin Hǎixī Měnggǔzú Zàngzú Zìzhìzhōu;
tyb. མཚོ་ནུབ་སོག་རིགས་ཆ་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་,
Wylie Mtsho-nub Sog-rigs dang Bod-rigs rang-skyong-khul) – prefektura autonomiczna
mongolskiej i
tybetańskiej mniejszości etnicznej w
Chinach, w prowincji
Qinghai. Siedzibą prefektury jest
Delingha. W 1999 roku liczyła 322 609 mieszkańców.
Czham (
tyb. འཆམ
Wylie cham) - tradycyjne tybetańskie tańce w maskach, wywodzące się z przedbuddyjskiej religii
bön, lecz zarazem stanowiące
rytuał w ramach
buddyzmu tybetańskiego. Symbolizują walkę dobra ze złem i kończą się spaleniem głowy
Jamy, boga śmierci. Rytuał jest odprawiany z okazji
Losar, tybetańskiego Nowego Roku oraz innych ważnych świąt.
Yushu (
chin. trad. 玉樹藏族自治州,
chin. upr. 玉树藏族自治州,
pinyin Yùshù Zàngzú Zìzhìzhōu;
tyb. ཡུལ་ཤུལ་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་,
Wylie Yul-shul Bod-rigs rang-skyong-khul) –
tybetańska prefektura autonomiczna w
Chinach, w prowincji
Qinghai. Siedzibą prefektury jest powiat Yushu. W 1999 roku liczyła 252 696 mieszkańców.
Czogjal (
język tybetański: ཆོས་རྒྱལ
Wylie: chos rgyal, w luźnym tłumaczeniu "boski władca",
skr., dharmarāja, sprawujący zarówno władzę polityczną jak i religijną) - tytuł dawnych władców
Sikkimu z dynastii Namgjalów, rządzącej Sikkimem od roku 1642 do 1975, kiedy to w wyniku
referendum Sikkim został przyłączony do
Indii na prawach kolejnego, 22-go stanu . Jednocześnie instytucja czogjala została obalona. Żyjący obecnie
Łangczuk Namgjal, mimo że został intronizowany jako 13-ty czogjal Sikkimu, nie posiada realnej władzy politycznej.
Lhamo Laco, Lhamo Latso (
tyb.: ལྷ་མོའི་བླ་མཚོ།,
Wylie: Lha mo bla mtsho) – niewielkie owalne jezioro w
Tybecie, położone ok. 150 km na południe od
Lhasy, uważane przez Tybetańczyków za święte. Nazywane "jeziorem wyroczni", siedzibą bogini
Palden Lhamo, patronki Tybetu, bywa odwiedzane m. in. przez wysokich rangą
lamów poszukujących inspiracji w poszukiwaniu inkarnacji przyszłego
Dalajlamy. Jezioro stanowi także ważne centrum pielgrzymek.
Tsampa, campa (
język tybetański: རྩམ་པ་
transliteracja Wyliego: rtsam pa) - gruboziarnista
mąka z prażonego
jęczmienia, stanowiąca podstawowe pożywienie
Tybetańczyków. Robi się z niej placki lub dodaje do słonej
tybetańskiej herbaty maślanej.
Losar (
tyb. ལོ་གསར
Wylie lo.gsar) – obchody tybetańskiego Nowego Roku, który wypada w pierwszy dzień po nowiu pierwszego miesiąca kalendarza tybetańskiego. Następująca po nim zabawa
karnawałowa trwa przez tydzień. Obejmuje tańce, zawody konne i łucznicze, pikniki oraz palenie ognisk na szczytach wzgórz.
Cultrim Gjaco (
język tybetański ཚུལ་ཁྲིམས་རྒྱ་མཚོ་,
Wylie: tshul-khrims-rgya-mtsho; ur.
1816, zm.
1837) – najwyższy inkarnowany
lama szkoły
Gelug buddyzmu tybetańskiego, dziesiąty
dalajlama.