Cesarstwo rzymskie

Cesarstwo rzymskie – starożytne państwo obejmujące obszary basenu Morza Śródziemnego, powstałe z przekształcenia republiki rzymskiej w system monarchiczny. Przyjmuje się, że początkiem cesarstwa był rok 27 p.n.e., kiedy Gajusz Oktawiusz otrzymał od senatu tytuł augusta (wywyższony przez bogów). Potwierdzało to pozycję Oktawiana jako najważniejszej osoby w państwie i przyniosło definitywny koniec republice rzymskiej.

Carpentum, rodzaj wozu używanego w okresie Republiki Rzymskiej i Cesarstwa rzymskiego. Zaprżężony w dwa konie wykorzystywany był głównie przez kapłanów. Czterokonne natomiast zarezerwowane były dla cesarza i wysokich urzędników.

Pilentum, rodzaj wozu używanego w okresie Republiki Rzymskiej i Cesarstwa rzymskiego. Konstrukcja zbudowana na bazie plaustrum, czterokołowy wóz składający się z drewnianej płyty umieszczonej na osiach kół. Początkowo używany jako wóz w trakcie obrzędów religijnych, później również przez westalki i rzymskie matrony.

Pryncypat (od łac. princeps civium Romanorum) – forma władzy w okresie Cesarstwa Rzymskiego wprowadzona po 27 roku p.n.e. przez Oktawiana Augusta. Skupiała władzę w rękach jednostki, przy pozorach zachowania instytucji republikańskich. Pryncypat był formą sprawowania władzy przez pierwszego obywatela republiki princepsa (cesarza), skupiającego władzę jako imperator, princeps senatus, prokonsul zarządzający 18 prowincjami, najwyższy kapłan, trybun ludowy i cenzor ustalający listy senatorów. Pryncypat nie był dziedziczny, ale władca miał możliwość wyznaczenia swego następcy. Pryncypat trwał w Rzymie aż do rządów Dioklecjana.

Plaustrum, rodzaj wozu używanego w okresie Republiki Rzymskiej i Cesarstwa rzymskiego. Konstrukcja składała się z płyty drewnianej umieszczonej na osiach kół. Pełne koła obracały się razem z osiami. Była to jedna z najprostszych konstrukcji, używana najczęściej do prac polowych, czasami do transportu ciężkiego w miastach. W czasach późniejszych na bazie plaustrum zbudowany został pilentum używany jako wóz w trakcie obrzędów religijnych.

Urodził się jako Gajusz Wipsaniusz Agrypa (Gaius Vipsanius Agrippa), po adopcji przez cesarza Augusta stał się Gajusz Juliusz Cezar Wipsanian (Gaius Iulius Caesar Vipsanianus), był nazywany Gajuszem Cezarem (Gaius Caesar) (ur 22 p.n.e. - zm. 24 lutego 4 r. n.e.) syn Julii - jedynej córki Oktawiana Augusta i jej drugiego męża - Marka Agrypy.

Gajusz Oktawiusz (Gaius Octavius), członek ekwickiej gałęzi rodu Oktawiuszów, ojciec Augusta. Według wrogów Augusta zajmował się pożyczaniem pieniędzy i jako agent na Polu Marsowym przekupywaniem wyborców. Jest to prawdopodobnie nieprawda. Bogactwo zostawione mu przez ojca pozwoliło, jako pierwszemu w rodzinie, uzyskiwać kolejne publiczne urzędy w Rzymie. Warunkiem wejścia do senatu był cenzus majątkowy osiągnięty przez Oktawiuszów, dotąd tylko zamożnych ekwitów w Velitrae.

Gajusz Oktawiusz (Gaius Octavius) – członek ekwickiej gałęzi rzymskiego rodu Oktawiuszów, ojciec Augusta. Według wrogów Augusta zajmował się pożyczaniem pieniędzy i jako agent na Polu Marsowym przekupywaniem wyborców. Jest to prawdopodobnie nieprawda. Bogactwo zostawione mu przez ojca pozwoliło, jako pierwszemu w rodzinie, uzyskiwać kolejne publiczne urzędy w Rzymie. Warunkiem wejścia do senatu był cenzus majątkowy osiągnięty przez Oktawiuszów, dotąd tylko zamożnych ekwitów w Velitrae.

Państwo wschodniofrankijskie - jedno z trzech państw powstałych na mocy traktatu z Verdun z 843 r. Jego królem został Ludwik II Niemiecki. Na terenie tego państwa wykształcało się przez wieki państwo niemieckie. Państwo wschodniofrankijskie określane od XI wieku mianem regnum teutonicorum, było poprzednikiem Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Do początku XII wieku nazywało się oficjalnie regnum francorum orientalium, czyli Królestwo Wschodnich Franków.

Hrabia Cesarstwa (niem.: Reichsgraf). Tytuł arystokratyczny nadawany przez władcę cesarstwa. Do tj. Święte Cesarstwo Rzymskie (czasami także zwane świętym cesarstwem rzymskim narodu niemieckiego) i władca tego cesarstwa, czyli cesarz nadawał tytuły artystokratyczne książąt, hrabiów, baronów, rycerzy... cesarstwa, odpowiednio: Reichsfürst, Reichsgraf, Reichsfreiherr, Reichsritter. W przypadku rycerzy miało to oznaczać, że są jako osoby (niem. Personalisten) bezpośrednio podlegli cesarzowi, a nie lokalnym udzielnym władcom. Obecnie te habsburskie tytuły z przedrostkiem Reichs- są bardzo cenione jako starsze od nadawanych przez królów pruskich od 1701, czy władców 38 państw niemieckich w okresie 1815 - 1918.

Atia Starsza wł. Atia Balba Caesonia Maior (ur. 85 p.n.e., zm. 43 p.n.e.) - córka Julii Młodszej (Iulia Minor) i Marka Atiusza Balbusa, siostrzenica Juliusza Cezara. Żona Gajusza Oktawiusza (w latach 65 p.n.e. - 58 p.n.e.), matka Oktawii Młodszej i Oktawiana Augusta. Po śmierci Gajusza Oktawiusza jej drugim mężem został Lucius Marcius Philippus, konsul i zwolennik Juliusza Cezara.

Dominio di Siagrio (dosł. "Okręg Syagriusza") – terytorium ze stolicą w Soissons, będące sukcesorem diecezji galijskiej Cesarstwa rzymskiego i zarządzane przez przedstawiciela rzymskiej administracji, także przez kilka lat po upadku samej władzy cesarskiej w Rawennie. Obejmowało obszar między Loarą, Sommą, Bretanią, a Mozą.

Daqin (chiń. 大秦, dosł. Wielkie Qin) – historyczna nazwa Cesarstwa Rzymskiego w Chinach. Wywodzi się od północno-zachodniego chińskiego państwa Qin, którego ziemie po powstaniu jedwabnego szlaku wyznaczały wschodni koniec trasy, podczas gdy Cesarstwo rzymskie znajdowało się na końcu zachodnim.

Nerwiowie - (łac. Nervii) lud celtycki zamieszkały nad rzeką Scaldis w Galii Belgice. Brali udział w wojnie z Cezarem w latach 58 p.n.e. - 57 p.n.e., pobici pod Sabis w 57 p.n.e. w kolejnych latach nie występowali już przeciw Rzymowi. Zostali podbici i ujarzmieni przez Cezara, zostali włączeni do rzymskiej Galii Belgiki w 22 p.n.e. podczas reformy administracyjnej Galii, przeprowadzonej przez Oktawiana Augusta.

Sesterc, sestercja (łac. sestertius) – drobna moneta w starożytnym cesarstwie rzymskim. W czasach Republiki srebrna, równa 1/4 denara (2,5 asa), natomiast w okresie cesarstwa wprowadzona przez cesarza Oktawiana moneta brązowa (lub miedziana) równa 4 asom.

Delator (z łac. delatio = wnoszenie, przynoszenie, dostarczanie) – w starożytnym Rzymie był to donosiciel, a następnie oskarżyciel publiczny. W czasach wczesnej republiki rzymskiej delator wykonywał swój proceder bezinteresownie, traktując to jako swój obywatelski obowiązek, jednak z czasem, a zwłaszcza w okresie cesarstwa, gdy funkcjonowało tzw. "prawo o obrazie majestatu", delator stał się płatnym donosicielem – denucjatorem. Za Tyberiusza (w I w. n.e) fałszywe oskarżenia stały się źródłem zdobywania przez delatorów oraz ich mocodawców olbrzymich fortun, ponieważ delatorzy otrzymywali nagrodę zwykle w postaci części majątku oskarżonego.

Kohorta (łac. cohors) - jednostka taktyczna armii rzymskiej licząca 3 manipuły, odpowiednik operacyjny współczesnego pułku. Za cesarstwa rzymskiego pierwsza kohorta legionu, cohors miliaria, liczyła 1100 żołnierzy, pozostałe, cohortes quingenariae, po 480.

Saepta Julia – budynek wzniesiony na Polu Marsowym w pobliżu Panteonu, pierwotnie przeznaczony na miejsce głosowań w Republice Rzymskiej. Budowla została zaplanowana przez Juliusza Cezara i ukończona przez Marka Agrypa w 26 r. p.n.e. W czasach Oktawiana Augusta, Kaliguli i Klaudiusza Saepta Julia była najprawdopodobniej używana do walk gladiatorów, a później jako rynek i tragowisko oraz miejsce obchodów Ludi saeculares.

Publius Flavius Vegetius Renatus, czyli Wegecjusz – pisarz i historyk rzymski żyjący w 2 poł. IV w. n.e. Pełnił funkcję zarządcy skarbu, interesował się wojskowością i hodowlą koni. Autor dedykowanego cesarzowi Teodozjuszowi I traktatu De re militari (O sztuce wojskowej) w 4 księgach, jedynego zachowanego podręcznika wojskowości rzymskiej. Jego myślą przewodnią było przekonanie, że przywrócenie dyscypliny w armii rzymskiej w oparciu o wzory z przeszłości przywróci potęgę Rzymu. Zawarł w nim również wiele informacji dotyczących sprawowania wojny i taktyki bitewnej Cesarstwa rzymskiego. W pracy tej opisuje między innymi proces adaptacji łuku kompozytowego zapożyczonego od Hunów. W dziele Digesta Artis Mulomedicinae poświęconej leczeniu koni i źrebiąt opisał również konie Hunów.

       na podstawie Wikipedii, otwartej encyklopedii : licencje: GFDL, oraz CC-BY-SA 3.0 + autorzy, historia
edycja