Chan – tytuł oznaczający władcę w dawnych krajach Azji Środkowej; także część imienia, oznaczająca wysokie urodzenie w krajach muzułmańskich. W
Mongolii, i państwach rządzonych przez potomków
Czyngis-chana, tytuł ten był odpowiednikiem
króla, a funkcja Wielkiego Chana odpowiednikiem
Cesarza.
Karakorum – stolica mongolskiego imperium w
XIII wieku. Początkiem była baza wojenna założona przez
Czyngis-chana w
1220. Stolicą została za wielkiego chana
Ugedeja w
1234. Karakorum zbudowano w północnej Mongolii nad
Orchon gol (Orchonem), w uświęconym tradycjami rejonie głównych siedzib władców imperiów koczowniczych od czasów
Xiongnu. Do zasług
Ugedeja należy rozbudowa tego ośrodka do rozmiarów rozległego, aczkolwiek niezbyt gęsto ani też niezbyt wspaniale zabudowanego miasta. Wyjątek stanowiły takie większe budowle, jak pałac wielkiego chana lub dwory innych książąt, czy też najwyższych dostojników państwowych. Poza częścią pałacową miasto posiadało dzielnicę kupiecką, gdzie przeważali
muzułmanie, i rzemieślniczą, którą zamieszkiwali głównie Chińczycy. W Karakorum można było spotkać mistrzów rzemieślniczych uprowadzonych z krajów Azji zachodniej, Bliskiego Wschodu, a nawet Europy.
Chanat Czagatajski -
chanat mongolski powstały z
ułusu syna
Czyngis-chana Czagataja (zm. 1244/1245), obejmujący większość terytorium
Azji Środkowej do momentu rozpadu w latach 1346 - 1370.
Zdobywca (ang. The Conqueror) - amerykański film przygodowy nawiązujący do autentycznej biografii wodza
Mongołów Temudżyna póżniejszego Czyngis-chana.
Jasa także jassa, jossa – prawo
Imperium Mongolskiego, stworzone przez
Czyngis-chana w pierwszych latach jego działalności. Słowo prawdopodobnie pochodzi od
turkijskiego "yas" – rozprzestrzeniać.
Czyngis-chan (
ros. Монгол;
ang. Mongol) – film historyczny z
2007 roku w reżyserii Siergieja Władimirowicza Bodrowa opowiadający o życiu
Czyngis-chana.
Złota Orda (
mong. Алтан Ордын улс / Ałtan Ordyn Ułs;
tt. Altın Urda) – historyczne państwo
mongolsko-
tatarskie, założone ok.
1240 r. w zachodniej części imperium
Czyngis-chana przez jego wnuka
Batu-chana, ze
stolicą w
Saraj Batu (
1242–
1454).
W roku 1221
Mongołowie Czyngis-chana wtargnęli do
Gruzji. Król Jerzy IV na czele rycerstwa gruzińskiego stanął im na drodze pod Chunani, gdzie poniósł straszliwą klęskę. Wojsko gruzińskie już nigdy potem nie odzyskało dawnej świetności.
Kabuł-chan żyjący na przełomie
XI i
XII wieku pierwszy
chan Mongołów. Miał siedmiu synów z których wywodziły się później najpotężniejsze rody mongolskie, Najstarszym i formalnym dziedzicem jego władzy nad rodem był Ökin Barak, drugim Bartan Dzielny ojciec
Jesügeja Baatura a dziad
Czyngis-chana. Na następcę wyznaczył swego kuzyna
Ambakaja.
Tołuj (ok.
1190–
1232) – czwarty i najmłodszy syn
Czyngis-chana i
Börte. Jeden z wodzów
Imperium Mongolskiego. W latach
1227-
1229 regent Imperium Mongolskiego. Mąż
Sorkaktani-beki. Ojciec
Mongkego,
Kubilaja, Arika Berke i
Hulagu-chana.
Bitwa pod Dałan Nemürges Bitwa
Mongołów z Tatarami w
1202 zakończona rozbiciem ord tatarskich. Rozstrzygające starcie w walkach
Czyngis-chana z
Tatarami.
Mönglik – możny
mongolski z rodu Kongoktan żył na przełomie
XII i
XIII wieku. Według niektórych źródeł 3 mąż
Höelün matki
Czyngis-chana. Ojciec
Kököczü Teb-Tengriego wielkiego
szamana Mongołów.
Gorugen- wielkie
mongolskie polowanie, w czasach
Czyngis-chana stanowiło podstawowy sposób szkolenia jego wojowników. Otoczywszy całą zwierzynę na danym terenie, jeźdźcy zacieśniali krąg. Każdy z nim musiał zabić zwierzę jedną
strzałą, inaczej stawał się obiektem żartów towarzyszy.
Gujuk (ok. 1206–1248) (Güyük, Guyuk, Kuyuk, itp.) – trzeci wielki chan mongolski, syn
Ugedeja i wnuk
Czyngis-chana. Brał udział w wyprawie
Batu-chana na Europę lecz popadł z nim w konflikt i został usunięty z armii i odesłany do ojca. Władzę uzyskał wbrew woli ojca, dzięki poparciu matki
Toregene która po śmierci Ugedeja sprawowała regencję. Panował od 1246 do 1248. Jego stolicą było
Karakorum. W 1246 roku przyjął pierwsze poselstwo z Europy. W imieniu papieża przybyli
Jan di Piano Carpini i
Benedykt Polak. Zmarł podczas wyprawy przeciwko Batu-chanowi, który choć formalnie uznawał go za chana, wielokrotnie odmawiał przybycia na jego dwór i osobistego złożenia hołdu. Był ostatnim Wielkim Chanem z rodu Ugedeja. Żonaty z
Oguł Kajmysz, która po jego śmierci przez trzy lata panowała jako
regentka.Śmierć przerwała mu plany podboju zachodniej Europy.
Chan Kubilaj, Kubilaj Chan (ur.
23 września 1215, zm.
18 lutego 1294) – wnuk
Czyngis-chana, syn
Tołuja i
Sorkaktani-beki, piąty wielki chan mongolski i pierwszy cesarz
Chin z
dynastii Yuan.
Mongke (Mengu, ur.
1208 - zm.
1259) – czwarty wielki chan mongolski, wnuk
Czyngis-chana, syn
Tołuja i
Sorkaktani-beki, brat
Kubilaja,
Hulagu i Aryka Böge. Rządził od 1251 do 1259.
Wielki kurułtaj 1206 – zjazd możnych
mongolskich i przedstawicieli podbitych przez Mongołów ludów w
1206 roku. Wybrano na nim
Czyngis-chana,
Kaganem. Zreformowano szereg instytucji mongolskich i powołano nowe. Uważany jest za formalny początek
Imperium Mongolskiego. Poza reformami instytucjonalnymi, podjęto też na nim decyzję o wyprawie Dżebego przeciw Najmanom.
Chanat - dawny, wschodni ustrój państwowy, którego panujący władca nosił
dziedziczny tytuł
chana. Określenie pojawiło się w starożytności. Chanat mogł być podporządkowany innym chanatom lub być częścią
kaganatu lub
sułtanatu.