Chazarowie

Chazarowie, Kozarowie (turecki: Xazarlar) – lud koczowniczy pochodzenia tureckiego, o którym pierwsze wzmianki pochodzą z VI wieku n.e. Tereny zajmowane przez Chazarów rozciągały się między północnym Kaukazem, Krymem, Morzem Kaspijskim a rzeką Jaik i Samarą. Trudnili się głównie pasterstwem, a bogacili na łupieskich wyprawach.

Radymicze – plemię słowiańskie zaliczane przez większość historyków do Słowian wschodnich. Prawdopodobnie od VIII-IX w. zamieszkujące tereny między Dnieprem, Desną a Sożem. Od połowy IX wieku zależne od Chazarów. W 885 Radymicze zostali przyłączeni do Rusi Kijowskiej po podbiciu ich terenów przez księcia ruskiego Olega, a ostatecznie w 984 za panowania Jarosława Mądrego. Protoplastą Radymiczów miał być Radym.

Itil – stolica państwa Chazarów, położona w pobliżu ujścia Wołgi do Morza Kaspijskiego. Miasto założone w pierwszej połowie VIII wieku, było jednym z najważniejszych punktów handlowych uczestniczących w handlu między Europą a Azją. Rzeka Wołga rozdzielała miasto na dzielnicę targową, w której znajdował się m.in. wielki targ niewolników, od dzielnicy rządowej chaganów chazarskich. Ludność miasta była zróżnicowana etnicznie i wyznaniowo (istniały też dzielnice słowiańskie). System prawny dostosowany był do różnych religii. Arabski podróżnik Al-Masudi wspomina, że w mieście Itil urzędowało po dwóch sędziów dla wyznawców chrześcijaństwa, islamu i judaizmu (wyznawanego przez Chazarów) oraz jeden sędzia dla pogan.

Wiatycze, Wiaticze, Węcicze – plemię słowiańskie zaliczane przez większość historyków do plemion wschodnich. Zamieszkiwali nad górną Oką i górnym Donem. W IX – X wieku pod wpływem Chazarów. W X wieku podbici przez Ruś Kijowską. Ich protoplastą miał być Wiatko.

Żydzi chazarscy, żydzi wschodnioeuropejscy, żydzi ruscy – wyznawcy judaizmu rabinicznego mieszkający początkowo w państwie Chazarów, od IX-X wieku obecni na Rusi Kijowskiej, a od XII wieku osiedlający się na stałe także w granicach Litwy i Polski.

Bułgaria należy do najstarszych państw słowiańskich. Jej mieszkańcy mówią językiem z grupy języków południowosłowiańskich, bardzo wcześnie przyjęli chrzest i posługują się cyrylicą - pismem używanym przez wschodnich i południowych Słowian. W rzeczywistości jednak pierwsze państwo bułgarskie zostało stworzone przez turecki lud Protobułgarów, który - na przestrzeni wieków, szczególnie po przyjęciu chrześcijaństwa - ulegał procesowi slawizacji. Protobułgarzy - plemiona pochodzenia tureckiego - dotarli do Europy zapewne w II wieku naszej ery. Początkowo zasiedlili rozległe stepy pomiędzy morzami Czarnym i Kaspijskim, a w połowie IV wieku kraje kaukaskie. Od końca V wieku zaczęli podejmować zbrojne wyprawy przeciwko Bizancjum.

Wiatycze, Wiaticze, Węcicze – plemię słowiańskie, którego przynależność do Słowian zachodnich lub wschodnich pozostaje w nauce przedmiotem dyskusji. Zamieszkiwali nad górną Oką i górnym Donem. W IX – X wieku pod wpływem Chazarów. W X wieku podbici przez Ruś Kijowską. Ich protoplastą miał być Wiatko.

Zamek Dunnottar - zamek w północno-wschodniej Szkocji, nad Morzem Północnym w pobliżu Stonehaven. Położony jest na cyplu, na szczycie klifów. Do naszych czasów dotrwały tylko ruiny. Najstarsze przetrwałe budynki pochodzą z XV i XVI wieku.

Protobułgarzy również Prabułgarzy (Bułgarzy) - lud koczowniczy pochodzenia huńskiego lub tureckiego, który pomiędzy V a VII wiekiem zamieszkiwał stepy nadczarnomorskie. Nazwa Bułgar pochodzi od tureckiego bulgha i oznacza "mieszać się".

Sabirowie – plemię huńskie zamieszkałe w VI wieku na prawym brzegu Wołgi, w 558 roku podbite przez Awarów. W skład sabirskiego związku plemiennego prawdopodobnie wchodzili tureccy Chazarowie z siedzibami ulokowanymi w okolicach północnego Dagestanu. Niektórzy naukowcy wiążą Sabirów z późniejszą nazwą Syberii.

Kaukaz (nazywany także Wielkim Kaukazem) – pasmo górskie w zachodniej Azji pomiędzy Morzem Czarnym i Morzem Kaspijskim. Leży na terenie Rosji, Azerbejdżanu, Armenii i Gruzji.

Nizina Kurańska (Nizina Kuro-Arakszańska, ros. Кура-Араксинская низменность) – nizina we wschodnim Azerbejdżanie, położona między Kaukazem na północy a Małym Kaukazem i Tałyszem na południu. Nizina powstała przez wypełnienie obniżenia tektonicznego osadami aluwialnymi Kury i jej dopływu Araksu. Wschodnia część niziny, nad Morzem Kaspijskim, stanowi depresję położoną do 25 m p.p.m. Wznosi się ku zachodowi do wysokości 200 m n.p.m. Na Nizinie Kurańskiej panuje klimat podzwrotnikowy suchy. Porasta ją roślinność stepowa i półpustynna. Na części jej obszaru prowadzi się sztuczne nawadnianie, uprawia się bawełnę, drzewa owocowe i winorośl.

Nizina Lenkorańska (azer.: Lənkəran ovalığı) – nizina w południowo-wschodnim Azerbejdżanie, nad Morzem Kaspijskim. Na południu rozciąga się na szerokości ok. 5–6 km, na północy szerokość dochodzi do 30 km. Zbudowana jest głównie z piasków, glin, żwirów i iłów. Leży w strefie klimatu podzwrotnikowego; średnia temperatura w lipcu wynosi ok. 25 °C, w styczniu natomiast oscyluje wokół 0 °C. Średnia roczna suma opadów wynosi tu 1400–1700 mm. Obszar częściowo zabagniony, porośnięty przede wszystkim dębami kasztanolistnymi, drzewami żelaznymi, igliczniami i olchami. Na nizinie uprawia się ryż, herbatę, warzywa, tytoń i drzewa owocowe.

Kotlina Tałaska, Dolina Tałaska (kirg.: Талас өрөөнү, Tałas öröönü; ros.: Таласская долина, Tałasskaja dolina) – kotlina śródgórska w północnym Kirgistanie, w Tienszanie Północnym, w środkowym biegu rzeki Tałas, między Górami Kirgiskimi na północy a Ałatau Tałaskim na południu. Leży na wysokości 600–2000 m n.p.m. Rozciąga się na długości ok. 250 km. Dno i zbocza kotliny zbudowane są z łupków, piaskowców i wapieni z intruzjami granitu. Przeważa krajobraz półpustynny i stepowy. Największym miastem w kotlinie jest Tałas.

Kaganat Chazarski – państwo chazarskie powstałe w wyniku rozpadu kaganatu zachodniotureckiego w II połowie VII wieku nad Wołgą i Donem. Panując nad tymi rzekami Chazarowie i inni koczownicy wchodzący w skład federacji plemion kontrolowali ważne szlaki handlowe. W okresie największego rozkwitu państwa w VIII wieku kaganowi chazarskiemu trybut płaciło 25 plemion i księstw, w tym władca Kijowa. Decydujący cios kaganatowi, po którym już nie wróci do dawnej potęgi, zadał w 965/966 władca Rusi Kijowskiej Światosław. W czasie ruskiej wyprawy zbrojnej zniszczył najważniejsze ośrodki chazarskie: Itil, Samandar i Serkel co położyło kres państwowości chazarskiej.

Scytyjski krąg – obok partyjskiego strzału, podstawowa forma manewru stosowana przez lekkokonnych łuczników Wielkiego Stepu m.in. Hunów, Scytów, Chazarów, Pieczyngów, Połowców, Turkutów.

Derbent (ros. Дербе́нт) - miasto w Dagestanie, najdalej na południe położone miasto Rosji, między Morzem Kaspijskim a odległym 3 km Kaukazem. Około 100 tys. mieszkańców. Przez miasto przebiega droga i kolej do Baku.

Instytut Języka Tureckiego (tur. Türk Dil Kurumu, TDK) jest oficjalnym regulatorem Języka tureckiego, założony 12 lipca 1932 roku i umiejscowiony w Ankarze - stolicy Turcji. Instytut ma za zadanie regulowania i ujednolicanie języka tureckiego oraz innych języków tureckich, oraz wydaje swój słownik Języka Tureckiego - Güncel Türkçe Sözlük.

       na podstawie Wikipedii, otwartej encyklopedii : licencje: GFDL, oraz CC-BY-SA 3.0 + autorzy, historia
edycja