Linki:
Łożyskowce,
Anageneza,
Antarktyda,
Antropogeneza,
Antyczny DNA,
Białka,
CITES,
Centromer,
Chromosom,
Chromosomy płci,
Chrząstka,
Cytochrom b,
Człowiekowate,
Czarna Afryka,
Czaszka,
Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych,
Czworonogi,
Dehydrogenaza NADH,
Domena (biologia),
Dymorfizm płciowy,
Etiopia,
Euarchontoglires,
Eukarionty,
Eurazja,
Europa,
Gatunek (biologia),
Gatunek najmniejszej troski,
Gen,
Gigantyzm przysadkowy,
Goryl,
Gromada (biologia),
Grupa siostrzana,
Haplorrhini,
Hominina,
Homininae,
Hominini,
Homo,
Homo erectus,
Homo ergaster,
Homo habilis,
Homo sapiens fossilis,
Homo sapiens idaltu,
Intron,
Jąderko,
Język afar,
Język angielski,
James Watson,
Kariotyp,
Karol Linneusz,
Klatka piersiowa,
Kość,
Kość krzyżowa,
Kontynent,
Królestwo (biologia),
Kręg,
Kręgosłup,
Kręgowce,
Louis Leakey,
Ludność świata,
Mózgoczaszka,
Mózgowie,
Małpy człekokształtne,
Małpy wąskonose,
Małpy właściwe,
Mary Leakey,
Metameria (biologia),
Mięsień,
Mitochondrialny DNA,
Mitochondrium,
Monogamia,
Mutacja,
Naczelne,
Naprawa DNA,
Neandertalczyk,
Oksydaza cytochromu c,
Paleontologia,
Pioneer 11,
Plemię (biologia),
Plezjomorfia,
Podgatunek,
Poligenizm,
Projekt poznania ludzkiego genomu,
Protologia,
Przysadka mózgowa,
Replikacja DNA,
Rodzaj (biologia),
Rodzina (biologia),
Rząd (biologia),
Satelita,
Ssaki,
Ssaki żyworodne,
Stopa (anatomia),
Strunowce,
Systematyka organizmów,
Szczęka,
Szkielet (anatomia),
Szkocja,
Szympans,
TRNA,
Tanzania,
Telomer (genetyka),
Tkanka tłuszczowa,
Tlen,
Typ (biologia),
Typologia antropologiczna,
Wąwóz Olduvai,
Zasady azotowe,
Zasięg (biogeografia),
Zlodowacenie,
Zwierzęta,
Człowiek rozumny (Homo sapiens) – jedyny występujący współcześnie gatunek z rodzaju Mniej więcej 100 tysięcy lat temu dotarł na Bliski Wschód, ok. 60 tys. lat temu do Australii, a prawie 40 tys. lat temu do Europy (był to tzw. kromaniończyk, czyli człowiek z Cro Magnon – od nazwy stanowiska archeologicznego we Francji).
Człowiek rozumny (Homo sapiens) – jedyny występujący współcześnie gatunek z rodzaju
człowiek (Homo) zamieszkujący całą
Ziemię. Jego
archaiczna forma wyewoluowała z gatunku
Homo erectus ok. 300 tysięcy lat temu w Afryce, choć istnieją też teorie głoszące niezależne powstanie homo sapiens w różnych miejscach, także w Azji i Europie Mniej więcej 100 tysięcy lat temu dotarł na Bliski Wschód, ok. 60 tys. lat temu do Australii, a prawie 40 tys. lat temu do Europy (był to tzw. kromaniończyk, czyli człowiek z Cro Magnon – od nazwy stanowiska archeologicznego we Francji).
Człowiek z Cro-Magnon; człowiek z Crô-Magnon; (
łac. Homo sapiens fossilis); kromaniończyk; człowiek rozumny z górnego
paleolitu występujący w
Europie między 43 tys. lat p.n.e – 10 tys. lat p.n.e – w ten sposób określa się części szkieletów
Homo sapiens odkryte w schronisku skalnym Abri de Cro-Magnon
[1] w
Les Eyzies k.
Dordogne, we
Francji przez Louisa Larteta w roku
1868. Szczątki datowane były metodą rozpadu węgla aktywnego
C a ich wynik pozwolił określić wiek znaleziska na okres między 28 tys. lat p.n.e. do 30 tys. lat p.n.e.
Człowiek neandertalski, neandertalczyk – wymarły przedstawiciel rodzaju
Homo (człowiek), znany z
plejstocenu (ok. 400 000 do ok. 24 500 lat temu), w zależności od autorów
klasyfikowany jako podgatunek
człowieka rozumnego – Homo sapiens neanderthalensis – lub odrębny od niego
gatunek – Homo neanderthalensis.
Człowiek neandertalski, neandertalczyk (Homo neanderthalensis) – wymarły
gatunek hominida z
rodzaju Homo, przez niektórych klasyfikowany jako podgatunek
Homo sapiens. Żył od ok. 400 000 do ok. 24 500 lat temu.
Homo –
rodzaj ssaków naczelnych z rodziny
człowiekowatych (Hominidae) obejmujący współcześnie występującego
człowieka rozumnego (Homo sapiens) oraz blisko z nim spokrewnione formy
wymarłe, m.in.
Homo habilis, nazywanego człowiekiem zręcznym,
Homo erectus, nazywanego człowiekiem wyprostowanym, i
neandertalczyka, nazywanego człowiekiem neandertalskim. Przedstawiciele tego rodzaju charakteryzowani są względnie dużą pojemnością puszki mózgowej, przystosowaniem do utrzymywania wyprostowanej postawy ciała i dwunożnego chodu, całkowicie przeciwstawnym kciukiem oraz dłońmi zdolnymi do precyzyjnego chwytu umożliwiającego wytwarzanie narzędzi.
Człowiek neandertalski, neandertalczyk (Homo neanderthalensis) – wymarły
gatunek hominida z
rodzaju Homo, przez niektórych klasyfikowany jako podgatunek
Homo sapiens. Żył od ok. 400 000 do ok. 24 500 lat temu.
Homo –
rodzaj ssaków naczelnych z rodziny
człowiekowatych (Hominidae) obejmujący współcześnie występującego
człowieka rozumnego (Homo sapiens) oraz blisko z nim spokrewnione formy
wymarłe, m.in.
Homo habilis, nazywanego człowiekiem zręcznym,
Homo erectus, nazywanego człowiekiem wyprostowanym, i
neandertalczyka, nazywanego człowiekiem neandertalskim. Przedstawiciele tego rodzaju charakteryzowani są względnie dużą pojemnością puszki mózgowej, przystosowaniem do utrzymywania wyprostowanej postawy ciała i dwunożnego chodu, całkowicie przeciwstawnym kciukiem oraz dłońmi zdolnymi do precyzyjnego chwytu umożliwiającego wytwarzanie narzędzi.
Archaiczny Homo sapiens – nieściśle zdefiniowane pojęcie używane do opisania różnych
Homo, przeciwstawianych ludziom anatomicznie współczesnym (Homo sapiens sapiens), w okresie zaczynającym się 500 000 lat temu. Do grupy tej zalicza się
Homo heidelbergensis,
Homo rhodesiensis,
Homo antecessor,
Homo helmei i
Homo neanderthalensis (jako późny archaiczny Homo sapiens).
Homo floresiensis (człowiek z
Flores) – wymarły gatunek
człowieka, wyróżniający się drobną budową ciała i niewielkim
mózgiem, odkryty w 2003 w Liang Bua – wapiennej jaskini na indonezyjskiej wyspie Flores. Jego przedstawiciele żyli jeszcze co najmniej 12 000 lat temu, zatem Homo floresiensis przez jakiś czas mógł żyć obok
Homo sapiens, będąc drugim gatunkiem ludzkim zamieszkującym Ziemię. W jaskini wapiennej
Liang Bua na
indonezyjskiej wyspie Flores znaleziono prawie kompletny szkielet samicy gatunku Homo floresiensis datowany na 18 000 lat. W pobliżu odkryto też szczątki ośmiu innych przedstawicieli tego gatunku oraz kamienne narzędzia datowane na okres od 94 000 do 13 000 lat temu.
Człowiek z Cro-Magnon; człowiek z Crô-Magnon; (
łac. Homo sapiens fossilis); kromaniończyk; człowiek rozumny z górnego
paleolitu występujący w
Europie między 43 tys. lat p.n.e – 10 tys. lat p.n.e – w ten sposób określa się części szkieletów
Homo sapiens odkryte w schronisku skalnym Abri de Cro-Magnon
[1] w
Les Eyzies k.
Dordogne, we
Francji przez Louisa Larteta w roku
1868. Szczątki datowane były metodą rozpadu węgla aktywnego
C a ich wynik pozwolił określić wiek znaleziska na okres między 28 tys. lat p.n.e. do 30 tys. lat p.n.e.
Człowiek z Cro-Magnon; człowiek z Crô-Magnon; (
łac. Homo sapiens fossilis); kromaniończyk; człowiek rozumny z górnego
paleolitu występujący w
Europie między 43 tys. lat p.n.e – 10 tys. lat p.n.e – w ten sposób określa się części szkieletów
Homo sapiens odkryte w schronisku skalnym Abri de Cro-Magnon
[1] w
Les Eyzies k.
Dordogne, we
Francji przez Louisa Larteta w roku
1868. Szczątki datowane były metodą rozpadu węgla aktywnego
14C a ich wynik pozwolił określić wiek znaleziska na okres między 28 tys. lat p.n.e. do 30 tys. lat p.n.e.
Na ziemiach, leżących obecnie w granicach
Ukrainy człowiek pierwotny pojawił się 300 000 lat temu, a tereny te są przypuszczalnie także ojczyzną
języka praindoeuropejskiego. 140 000-120 000 lat temu znajdowała się tutaj sieć
osiedli neandertalskich. Z okresu późnego
paleolitu znaleziono ponad 800 stanowisk ze śladami
człowieka z Cro-Magnon.
Homo helmei – nazwa proponowana dla plejstoceńskich hominidów o cechach przejściowych między
Homo heidelbergensis a
Homo sapiens. Wiele takich form pochodzi z Afryki z przedziału 400-100 tys. lat temu. Odznaczają się dość dużą
mózgoczaszką, ale silnie wydłużoną ku tyłowi. Ważniejsze znaleziska pochodzą znad jeziora Ndutu w Tanzanii, z Bodo w Etiopii oraz Florisbad i Elandsfontein w RPA, z Kabwe w Rodezji, z Dżebel Irhud w Maroku, z Omo w Etiopii i Ngaloby w Tanzanii.
Pierwsze ślady pobytu człowieka na
Śląsku zostały odkryte w
Trzebnicy i
Rusku koło Strzegomia. Znaleziono tam kamienne narzędzia datowane odpowiednio na ok. 500 tys. lat temu i ok. 440–370 tys. lat temu. Osadnictwo w okolicach
Ostrawy jest datowane na ten sam okres co w Rusku. Obszar Śląska pomiędzy górną Wisłą i górną Odrą był północną granicą penetracji człowieka w czasach
ostatniego zlodowacenia. Anatomicznie-współczesny człowiek przybył prawdopodobnie na Śląsk około 35 000 lat temu.
Dzieci Ziemi - cykl powieściowy autorstwa
Jean Marie Auel. Cykl opisuje w sfabularyzowany sposób życia prehistorycznych społeczności na terenie
Europy w czasie
epoki lodowcowej, mniej więcej pomiędzy 35 000 a 25 000 lat temu. Opowiada historię dziewczynki, Ayli, będącej przedstawicielką cywilizacji
Cro-Magnon i jej kontaktów z
Neandertalczykami, środowiskiem i innymi przedstawicielami własnej kultury. Bywa zaliczany do gatunku
fantasy lub
powieści historycznej.
Homo ergaster – kopalny gatunek praczłowieka (przedstawiciel rodzaju
Homo) z wczesnego
plejstocenu, żyjący ok. 1,9–1,6 mln lat temu, zwany czasem "afrykańskim
H. erectus".
Kultura aterska - paleolityczna kultura z
Afryki Północnej. Nazwa pochodzi od Bir al-Atir niedaleko
Konstantyny w
Algierii. Rozwijała się od końca środkowego
paleolitu, od 50-40 tys. lat temu do ok. 25-20 tys. lat temu. Występuje w niej krzemieniarstwo mustierskie oparte na odłupkach lewaluaskich. W jej inwentarzu mamy do czynienia z dwustronnymi ostrzami trzoneczkowatymi i liściowatymi. Ponadto występują także narzędzia zębate oraz niektóre typowe dla
górnego paleolitu. Na stanowiskach: jaskinia Taforalt, El Harhoura oraz jaskinia Contrebandiers (Maroko) odnaleziono szczątki kostne, które należały do północnoafrykańskich archaicznych
Homo sapiens. Do zaniku tej kultury doprowadziły postępujące zmiany klimatyczne.