Dedukcja to rodzaj rozumowania
logicznego, mającego na celu dojście do określonego wniosku na podstawie założonego wcześniej zbioru przesłanek. Rozumowanie dedukcyjne w odróżnieniu od rozumowania
indukcyjnego jest w całości zawarte wewnątrz swoich założeń, to znaczy nie wymaga tworzenia nowych twierdzeń czy pojęć, lecz jest tylko prostym wyciąganiem wniosków. Jeśli jest przeprowadzone poprawnie, zaś zbiór przesłanek nie zawiera zdań
fałszywych, to wnioski wyciągnięte w wyniku rozumowania dedukcyjnego są nieodparcie
prawdziwe i nie można ich zasadnie zakwestionować.
Dedukcja to rodzaj rozumowania
logicznego, mającego na celu dojście do określonego wniosku na podstawie założonego wcześniej zbioru przesłanek. Rozumowanie dedukcyjne w odróżnieniu od rozumowania
indukcyjnego jest w całości zawarte wewnątrz swoich założeń, to znaczy nie wymaga tworzenia nowych twierdzeń czy pojęć, lecz jest tylko prostym wyciąganiem wniosków. Jeśli jest przeprowadzone poprawnie, zaś zbiór przesłanek nie zawiera zdań
fałszywych, to wnioski wyciągnięte w wyniku rozumowania dedukcyjnego są nieodparcie
prawdziwe i nie można ich zasadnie zakwestionować.
Indukcja (
łac. inductio - wprowadzenie) - typ
rozumowania redukcyjnego określany jako
wnioskowanie "od szczegółu do ogółu", tj. wnioskowanie z prawdziwości racji (
wniosków w szerokim znaczeniu tego słowa) o prawdziwości następstw (
przesłanek w szerokim znaczeniu tego słowa), przy czym bardziej złożone niż prosta indukcja enumeracyjna niezupełna typy indukcji przy pewnych interpretacjach stanowią rozumowania dedukcyjne. W odróżnieniu od
rozumowania dedukcyjnego indukcja enumeracyjna niezupełna stanowi rozumowanie zawodne, tj. takie, w którym prawdziwość przesłanek nie gwarantuje pewności wniosku. Głównymi postaciami indukcji są indukcja enumeracyjna niezupełna, indukcja enumeracyjna zupełna, indukcja eliminacyjna i indukcja statystyczna -
indukcja matematyczna jest natomiast uznawana za specyficzne rozumowanie dedukcyjne.
Efekt przekonania to zaburzenie wnioskowania
dedukcyjnego polegające na ocenianiu poprawności rozumowania na podstawie jego konkluzji, zamiast na podstawie całego rozumowania. W serii eksperymentów (Evans,1983) badanym przedstawiano argumentację logiczną i proszono o ocenę na ile konkluzja wynika z przedstawionych argumentów. Badani jednak zamiast oceniać poprawność argumentacji, podświadomie oceniali zgodność konkluzji z własnymi przekonaniami.
Rozumowanie redukcyjne (redukcja) - wyróżniony przez
Jana Łukasiewicza rodzaj
rozumowania logicznego. Według Łukasiewicza wszystkie metody dowodzenia podzielić można na
dedukcyjne i redukcyjne.
Rozumowanie indukcyjne, które większość autorów przeciwstawia dedukcji, jest przez Łukasiewicza traktowane jako szczególna postać redukcji.
Redukcja (wnioskowanie redukcyjne) - wnioskowanie uprawdopadabniające. Rodzaj rozumowania
logicznego. Jest to rozumowanie zawodne, ponieważ wnioskowanie przeprowadzane jest od następstwa do racji (kierunek niezgodny z kierunkien wynikania zdań). Możliwa jest bowiem sytuacja, że prawdziwe następstwo prowadzi do fałszywej racji. Aby wnioskować za pomocą redukcji należy być przekonanym, że inne racje są mało prawdopodobne.
Logika (
gr. λόγος, logos - rozum)
nauka normatywna, analizująca
źródła poznania pod względem prawomocności czynności poznawczych z nimi związanych. Zajmuje się badaniem ogólnych praw, według których przebiegają wszelkie poprawne
rozumowania, w szczególności
wnioskowania. Logika, jako dyscyplina normatywna, nie tylko opisuje jak faktycznie przebiegają rozumowania, ale także formułuje twierdzenia normatywne, mówiące o tym, jak rozumowania powinny przebiegać.
Przesłanki dodatnie - rodzaj
przesłanek procesowych. Wymagają zaistnienia pewnych okoliczności jak np. dopuszczalność drogi sądowej, jurysdykcja sądowa,
zdolność procesowa czy
zdolność sądowa stron.
Egocentryzm (
łac. ego - ja + centrum - środek) – tok
rozumowania, który polega na centralnym umiejscowieniu własnej osoby w świecie. Przekonanie o tym, że jest się najważniejszą osobą, a świat "kręci się wokół niej".
Paralogizm - błędne
rozumowanie prowadzące do fałszywego
wniosku. Jest to wnioskowanie niepoprawne, w którym błąd popełniono nieświadomie albo bez zamiaru wprowadzenia kogoś w błąd. Termin ten odnosi się przede wszystkim do błędnych
sylogizmów. Od paralogizmu odróżnia się
sofizmat, błąd rozumowania popełniony świadomie.
Rozumowanie przekątniowe to klasyczny przykład rozumowania w
dowodzie nie wprost. Za jego pomocą można wykazać na przykład, że
moc zbioru liczb rzeczywistych z
przedziału [0,1] jest większa od mocy zbioru
liczb naturalnych. Natychmiastowy wniosek z tego faktu podawany jest obrazowo: liczb rzeczywistych jest więcej niż liczb naturalnych.
Rozgrywka wywiadowcza to w
brydżu typ manewru rozgrywającego w którym odkłada on rozegrania kluczowego koloru, do momentu, kiedy uzyska więcej informacji do odtworzenia układu rąk obrońców, co pozwoli mu na znalezienie dodatkowych przesłanek co do sposobu rozegrania tego koloru, na przykład:
Sprawiedliwość immanentna - tok
rozumowania oparty na przekonaniu, że złamaniu czy naruszeniu reguł (nawet jeśli nikt o nich nie wie), zawsze towarzyszy następstwo o charakterze
kary.