Dialekt

Dialekt (gr. διάλεκτος dialektos – "rozmowa, sposób mówienia") – regionalna odmiana języka, odznaczająca się swoistymi cechami fonetycznymi, leksykalnymi itp. Każdy posiada pewną liczbę wyrazów nie znanych innym odmianom, różnice leksykalnie mogą wynikać z odmiennych warunków przyrodniczych i kulturowych.

Łączliwość wyrazów - właściwość wyrazów, dzięki której mogą się one łączyć z różnymi jednostkami leksykalnymi np. innymi wyrazami albo związkami frazeologicznymi, i tworzyć w ten sposób większe sensowne całostki języka.

Nowozelandzka odmiana języka angielskiego (NZE, en-NZ) - forma języka angielskiego używana głównie w Nowej Zelandii, wyróżniająca się pewnymi charakterystycznymi cechami fonetycznymi, gramatycznymi i leksykalnymi.

Jamajska odmiana języka angielskiego - dialekt języka angielskiego używany na Jamajce, charakteryzujący się pewnymi swoistymi cechami. Nie należy go mylić z patois (językiem kreolskim na bazie angielskiego) będącym również w powszechnym użyciu na tej wyspie. Te dwa etnolekty nie są jednak od siebie wyraźnie oddzielone. Standardowy język angielski tworzy z kreolskim tzw. kontinuum kreolskie. Odmiany te przechodzą jedna w drugą w sposób płynny poprzez liczne warianty pośrednie.

Gwara miejska - mowa niewykształconych warstw mieszkańców miast. Od języka ogólnego używanego przez miejskie warstwy wykształcone różni się głównie niekonsekwentnie występującymi cechami leksykalnymi i fonetycznymi wspólnymi z sąsiadującymi z danym miastem gwarami ludowymi. Czasem utożsamia się gwary miejskie i gwary zawodowe.

Dialekt środkowokaszubski – jeden z trzech głównych zespołów gwarowych kaszubszczyzny, uznawanej za dialekt języka polskiego lub odrębny język zachodniosłowiański. Obszar, na którym występuje dialekt przez różnych uczonych jest wyznaczany inaczej, pewnym jest natomiast, iż należą do niego takie gwary jak: strzepska, żukowska, sierakowsko-gowidlińska, kartusko-goręczyńska, przywidzka, sulęczyńska oraz stężycka. Dialekt charakteryzuje się przechodniością pomiędzy dialektem północnokaszubskim a zespołem gwar południowokaszubskich. Jako pewna "kompromisowa" odmiana etnolektu, kaszubszczyzna środkowa posłużyła Stefanowi Ramułtowi w tworzeniu słownika języka kaszubskiego.

Wzajemna zrozumiałość języków (ang. mutual intelligibility) – pojęcie z zakresu językoznawstwa oznaczające taką bliskość różnych języków, że mówiący nimi mogą się porozumieć bez dodatkowej nauki ani żadnego dodatkowego wysiłku. Jest to jedno z kryterium do oceny odrębności języka lub uznania go za dialekt. Wzajemne zrozumienie może być asymetryczne, kiedy reprezentant jednego z języków rozumie partnera bardziej niż drugi. Wzajemna zrozumiałość posiada również kryterium czasowe, wraz z rozwojem języki oddalają się do siebie lub przybliżają, np. duński i norweski przestały być wzajemnie zrozumiałe już na początku XIX w.

Dialekt południowokaszubski – jeden z trzech zespołów gwarowych języka kaszubskiego (uznawanego także za dialekt kaszubski języka polskiego). W zależności od podziału, kaszubszczyzna południowa traktowana jest albo jako jeden dialekt, albo jako dwa odrębne dialekty: południowo-wschodni i południowo-zachodni. Sam podział wewnętrzny języka kaszubskiego nie jest ściśle określony, ciężko jest wyznaczyć precyzyjną granicę południowych Kaszub ze środkowymi.

Język chachłacki lub język podlaski (prosty, tutejszy) - określenie różnych gwar wschodniosłowiańskich, używanych obecnie głównie przez ludność prawosławną zamieszkującą obszar wschodniej Białostocczyzny, zaliczanych najczęściej do dialektów języka ukraińskiego, różniących się jednak od niego wieloma cechami fonetycznymi i morfologicznymi i zawierających zazwyczaj liczne wpływy z sąsiednich języków: polskiego, rosyjskiego, białoruskiego.

Dialekt staroakadyjski – najstarszy znany dialekt języka akadyjskiego, poświadczony w mezopotamskich źródłach pisanych z 2 połowy III tys. p.n.e. Na źródła te składają się dokumenty ekonomiczno-prawne oraz imiona własne, a także niewielka liczba inskrypcji królewskich. Staroakadyjski był żywym językiem do około 1950 roku p.n.e. Do jego podziału na dwa dialekty – północny asyryjski i południowy babiloński – wpłynęły migracje i osiedlanie się w regionie ludności semickiej.

Bergamasco - dialekt języka lombardzkiego, używany w okolicach miasta Bergamo w północnych Włoszech. Zbliżony fonetycznie i leksykalnie do sąsiednich dialektów lombardzkich: bresciano i cremasco. Prawie zupełnie niezrozumiały dla osób posługujących się wyłącznie standardowym językiem włoskim. Wywodzi się wprost z ludowej łaciny, nałożonej na silny substrat celtycki, widoczny przede wszystkim w fonetyce. Dodatkowo w czasie dominacji Longobardów wchłonął wiele słów pochodzenia germańskiego.

Hiperkan – nieistniejąca, hipotetyczna odmiana huraganów, odznaczająca się wyjątkową siłą i rozmiarami. Hiperkany mogą być ogromnymi huraganami (cyklony, tajfuny), które będą ekstremalnymi zjawiskami pogodowymi prognozowanymi przez klimatologów. Hiperkany wg prognoz mogą się pojawić, gdy średnia temperatura na Ziemi podniesie się o 4-5 °C w stosunku do początków XXI w.

Wywiad nieustrukturalizowany – rozmowa jest bardziej swobodna, osoba przeprowadzająca ustala tor przeprowadzania wywiadu; jest to wywiad, w którym dobór pytań i sposób ich zadawania zależą od osoby prowadzącej rozmowę.

Dialekt aragońsko-kastylijski – odmiana języka hiszpańskiego używana w Aragonii. Jego cechy charakterystyczne kształtowały się pod wpływem kontaktów z językiem aragońskim. Aragońskie określenie tego dialektu, parla baturra (mowa chłopska) wynika z faktu, iż była to mowa niższych warstw społecznych, jej użycie najczęściej było związane z brakiem wykształcenia.

Fizjotektonika (z gr. fizjo- pierwszy człon wyrazów złożonych posiadających związek znaczeniowy z przyrodą, tektonike - zwartość dzieła lub budowa całości posiadającej charakter dynamiczny) - sztuka programowania i projektowania przestrzeni krajobrazu kulturowego oparta na rozpoznaniu oraz badaniu dynamicznych, zmieniających się w czasie struktur przyrodniczych i kulturowych.

Dialekt toskijski języka albańskiego – jeden z dwóch głównych dialektów języka albańskiego, używany w południowej części tego kraju oraz m.in. w Macedonii i Grecji.

Drzewo składniowe (ang. syntax tree) czyli drzewo składni abstrakcyjnej (ang. abstract syntax tree) - drzewo etykietowane, wynik przeprowadzenia analizy składniowej zdania (słowa) zgodnie z pewną gramatyką. Każdy węzeł wewnętrzny tego drzewa reprezentują pewną konstrukcję języka, a jego synowie znaczące składowe tej konstrukcji.

Skandowanie – dobitny i nienaturalny sposób mówienia polegający na dzielenie wypowiedzi na niezróżnicowane prozodyjnie sylaby bez zaznaczania granic wyrazów.

Holenderska odmiana języka dolnosaksońskiego (Nederlaands Leegsaksisch, Nederlands Nedersaksisch) - grupa dialektów dolnoniemieckich używana przez mieszkańców północnych Niderlandów i wokół miasta i prowincji Groningen.

Dialekty języka norweskiego – grupa dialektów języka norweskiego funkcjonujących niezależnie od dwóch oficjalnych standardów języka: bokmål i nynorsk. Obecnie można rozróżnić dwie tendencje: z jednej strony zwiększającą się regionalizację językową, z drugiej coraz większą akceptację dla dialektów, mimo ogólnej tendencji zbliżania się dialektów do siebie.

Koine (od gr. ἡ κοινὴ διάλεκτος, he koine dialektos - wspólny dialekt) - określenie powszechnej formy języka greckiego która zastąpiła klasyczny język starogrecki i pozostawała w użyciu od początków epoki hellenistycznej do czasów późnoantycznych (ok. 300 pne. - 300 ne.). Greka koine stała się lingua franca wschodniej części basenu Morza Śródziemnego i nieoficjalnie, drugim po łacinie językiem Cesarstwa Rzymskiego. W koine powstało wiele znanych dzieł literackich, m.in. Septuaginta i Nowy Testament.

Dialekt mediolański – dialekt języka lombardzkiego, używany w Mediolanie we Włoszech. Posługuje się nim ok. 2 milionów osób. Przez mediolańczyków nazywany jest milanes, milanées, a także meneghino (meneghin, meneghìn).

       na podstawie Wikipedii, otwartej encyklopedii : licencje: GFDL, oraz CC-BY-SA 3.0 + autorzy, historia
edycja