Doksa (δόξα) - w filozofii Starożytnej Grecji (od
Parmenidesa) - mniemanie, złudne lub niepewne przekonanie czy też poznanie, przeciwstawiane pewnej i niepodważalnej wiedzy (
episteme). W filozofii
Platona wiąże się ją z postrzeganiem zmysłowym, w przeciwieństwie do
episteme, która dotyczy świata idei i jest poznawana rozumowo.
Episteme (ἐπιστήμη, łac. scientia - wiedza) - w filozofii Starożytnej Grecji: wiedza pewna, niepodważalna, uzasadniona. W filozofii
Platona - wiedza dotycząca prawdziwego świata idei, poznawana rozumowo, w przeciwieństwie do
doksy, która dotyczy świata zmysłowego, złudnego.
Epistemologia (od
gr. ἐπιστήμη,
episteme – „wiedza; umiejętność, zrozumienie”; λόγος, logos – „nauka; myśl”) teoria poznania lub gnoseologia – dział
filozofii, zajmujący się relacjami między poznawaniem, poznaniem a rzeczywistością. Epistemologia rozważa naturę takich pojęć jak:
prawda,
przekonanie,
sąd,
spostrzeganie,
wiedza czy
uzasadnienie.
Epistemologia (od
gr. ἐπιστήμη,
episteme – „wiedza; umiejętność, zrozumienie”; λόγος, logos – „nauka; myśl”) teoria poznania lub gnoseologia – dział
filozofii zajmujący się relacjami między poznawaniem, poznaniem a rzeczywistością. Epistemologia rozważa naturę takich pojęć jak:
prawda,
przekonanie,
sąd,
spostrzeganie,
wiedza czy
uzasadnienie.
Aprioryzm (w
filozofii stanowi przeciwieństwo
aposterioryzmu, nazywany bywa także ultraracjonalizmem) - pogląd według którego możliwe jest poznanie
a priori, tj. przed doświadczeniem, nie opierające się na nim. Aprioryzm skrajny traktuje poznanie
a priori jako jedyne obowiązujące, tym samym nie odnosi się do innych metod poznania. Taki pogląd występuje między innymi u
Platona i
Parmenidesa. W filozofii współczesnej istnieje także aprioryzm umiarkowany, zakładający istnienie wiedzy apriorycznej, która obok wiedzy wspartej poprzez doświadczenie buduje prawdziwy obraz rzeczywistości.
Filozofia starożytna – pierwsza epoka
filozofii zachodu obejmująca dorobek myślicieli antycznej (starożytnej)
Grecji i
Rzymu. Początek filozofii starożytnej datuje się dokładnie, na czas działalności
Talesa z Miletu mającej miejsce w końcu
VII w. p.n.e.. Datę końca filozofii starożytnej jest trudno ustalić, symboliczny kres starożytności (rok
476) ma tu tylko znaczenie orientacyjne. Istnieje bardzo wiele zróżnicowanych koncepcji końca filozofii starożytnej.
Idealizm poznawczy – pogląd
epistemologiczny odrzucający możliwość
poznania rzeczywistości zewnętrznej wobec umysłu, stanowiący przeciwieństwo realizmu epistemologicznego. Idealizm poznawczy nie istniał w filozofii starożytnej i średniowiecznej, a w filozofii współczesnej nie ma dużego znaczenia. Istniał głównie od XVII do XIX wieku, a jego nowość wobec koncepcji starożytno-średniowiecznych stanowi jeden z głównych powodów grupowania ich we wspólną kategorię
filozofii klasycznej.
Filozofia starożytna – pierwsza epoka
filozofii zachodu obejmująca dorobek myślicieli antycznej (starożytnej)
Grecji i
Rzymu. Początek filozofii starożytnej datuje się na okres działalności
Talesa z Miletu (koniec
VII w. p.n.e.). Za datę końcową dla filozofii starożytnej przyjmuje się symboliczny kres starożytności (upadek
cesarstwa zachodniorzymskiego w roku
476 r. n.e.) lub zamknięcie
Akademii Platońskiej w 529 r. n.e. Z końcem filozofii starożytnej rozpoczyna się okres
filozofii średniowiecznej.
Poznanie - termin filozoficzny oznaczający odkrywanie (przedmiotu czy zagadnienia). Poznanie najczęściej dotyczy
bytu, zjawiska lub konkretnych zagadnień filozoficznych. Teoria poznania jako zagadnienie filozoficzne jest dziś rozwijana przez
teologów i filozofów w ramach działu filozofii o nazwie
epistemologia.
Filozofia starożytna – pierwsza epoka
filozofii zachodu obejmująca dorobek myślicieli antycznej (starożytnej)
Grecji i
Rzymu. Początek filozofii starożytnej datuje się na okres działalności
Talesa z Miletu (koniec
VII w. p.n.e.). Za datę końcową dla filozofii starożytnej przyjmuje się symboliczny kres starożytności (upadek
cesarstwa zachodniorzymskiego w roku
476 r. n.e.) lub zamknięcie
Akademii Platońskiej w 529 r. n.e.
Archiwum Historii Filozofii i Myśli Społecznej –
rocznik specjalizujący się w badaniach nad historią filozofii i idei wydawany nieprzerwanie od
1957 (po likwidacji
Myśli Filozoficznej) przez
Instytut Filozofii i Socjologii PAN. Od
2010 roku pismo wydawane jest we współpracy z Instytutem Filozofii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu.
Jan Skoczyński (ur. 1946 w Brzozowie) – absolwent polonistyki i filozofii UJ - historyk filozofii, badacz dziejów filozofii polskiej przełomu XIX/XX w., historyk idei, prof. zw. dr hab., pracownik Instytutu Filozofii
Uniwersytetu Jagiellońskiego. Kierownik Zakładu Filozofii Polskiej; założyciel i pierwszy rektor Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Sanoku (2001-2002). Był również członkiem zarządu
Ośrodka Myśli Politycznej. Laureat Nagrody Rektora UJ za publikację „Wartość pesymizmu” i Nagrody Wojewody Krakowskiego za propagowanie polskiego dorobku filozoficznego.
Jan Garewicz (ur.
21 lipca 1921 w
Łodzi, zm.
15 lutego 2002 w
Warszawie) -
historyk filozofii i idei, profesor w
Instytucie Filozofii i Socjologii PAN, tłumacz. Specjalizował się w dziejach filozofii niemieckiej. Przetłumaczył na język polski główne dzieło
Artura Schopenhauera "Świat jako wola i przedstawienie".
Pierre Hadot (ur.
21 lutego 1922 w
Paryżu, zm.
24 kwietnia 2010) – francuski filozof specjalizujący się w
filozofii starożytnej, a w szczególności w
neoplatonizmie. W swych pracach zajmował się m.in. analizą pojęcia filozofii w
starożytnej Grecji.
Kratylos - jeden z dialogów filozoficznych
Platona. Zatytułowany został imieniem nauczyciela Platona,
Kratylosa, zwolennika
Heraklita. Dialog dotyczy zagadnień językoznawczych (później został opatrzony podtytułem O poprawności nazw). Jest uważany za jedno z pierwszych dzieł językoznawczych w historii i zajmuje się kwestią teorii i filozofii języka. Dialog Platona jest napisany w formie dyskusji trzech filozofów:
Sokratesa,
Hermogenesa i
Kratylosa.
Zakład
Ontologii Insytutu Filozofii UJ - jeden z Zakładów wchodzących w skład Instytutu Filozofii
UJ. Mieści się w budynku Instytutu Filozofii przy ulicy
Grodzkiej 52 w
Krakowie (sale 90 i 91). Pracownicy Zakładu zajmują się ontologią, historią filozofii i historią idei. Przez wiele lat na czele Zakładu stał wybitny polski filozof, prof.
Władysław Stróżewski.