Dongba

Dongba, tomba – szaman lub kapłan w kulturze grupy etnicznej Naxi w południowozachodnich Chinach. Odgrywają wielką rolę w tradycyjnej religii Naxi. Dongba prawdopodobnie wywodzą się z przedbuddyjskiej tybetańskiej tradycji bon o czym mogą świadczyć ich stroje oraz wizerunki bóstw bon w nakryciach głowy. Wykorzystują w swoich obrzędach flagi modlitewne podobne do tybetańskich. Ich tradycje religijne wykazują także elementy animizmu oraz wpływy taoizmu. Rytuały wykonywane przez dongba mają na celu uzyskanie przychylności duchów, które zamieszkują różne obiekty związane z przyrodą. Literatura związana z magią i religią zapisywana jest przez nich w piktograficznym piśmie dongba.

Pismo dongba, - piktograficzny system pisma używany przez kapłanów bon tybeto-birmańskiej mniejszości etnicznej Naxi w Chinach, zwanych dongba. Pismo to służyło jako pomoc kapłanom, do zapisywania tekstów rytualnych. Obecnie, obok pisma geba oraz alfabetu łacińskiego, jest jednym z trzech rodzajów pisma używanych przez Naxi.

Czham (tyb. འཆམ Wylie cham) - tradycyjne tybetańskie tańce w maskach, wywodzące się z przedbuddyjskiej religii bön, lecz zarazem stanowiące rytuał w ramach buddyzmu tybetańskiego. Symbolizują walkę dobra ze złem i kończą się spaleniem głowy Jamy, boga śmierci. Rytuał jest odprawiany z okazji Losar, tybetańskiego Nowego Roku oraz innych ważnych świąt.

Język naxi – język należący do grupy tybeto-birmańskiej, używany przez członków dwóch blisko spokrewnionych, ale kulturowo odrębnych grup etnicznych w południowych Chinach: Naxi i Mosuo. Naxi jest językiem tonalnym, posiada 4 tony.

Flagi modlitewne - w bön i buddyzmie tybetańskim prostokątne kolorowe kawałki tkaniny, rozwieszane w widocznych miejscach, mające znaczenie rytualne w obydwu tradycjach. W bön nie są zapisane, mają na celu rytualne oczyszczenie okolicy, niekiedy wykorzystywane są w obrzędach leczniczych. Zwyczaj rozwieszania flag modlitewnych, zapisanych tekstami sutr, został przejęty przez buddyzm tybetański, lecz nie jest znany w tradycjach buddyjskich innych krajów.

Kuchnia tybetańska - ogólna nazwa tradycji kulinarnych ludów tybetańskich. Na jej odmienność rzutują przede wszystkim skrajnie surowe warunki naturalne i niewielka dostępność wielu produktów na takich wysokościach. Podstawowym składnikiem jest jęczmień, spożywany najczęściej w postaci prażonej mąki zmieszanej z tybetańską herbatą. Z jęczmienia wytwarza się również makaron i pierogi, a także lokalne piwo czang. Dostępne jest mięso jaków, kóz i owiec. Popularne są także produkty mleczne, zwłaszcza jogurt, masło i ser. Warzywa i ziemniaki są uprawiane jedynie w dolinach, natomiast ryż należy do produktów luksusowych. Najczęściej występującą przyprawą jest gorczyca. Herbata sprowadzana jest z Chin w postaci sprasowanych kostek , tzw. "brick tea". Spożywana jest w ogromnych ilościach, co niekiedy powoduje dolegliwości zdrowotne, związane z nadmiarem fluoru. Oprócz tradycyjnej herbaty tybetańskiej z jaczym masłem popularna jest także herbata jaśminowa. W diecie koczowników ważną rolę odgrywa suszone mięso i kostki podsuszonego sera.

Czöd (tyb.: གཅོད, Wylie: gcod) - praktyka związana z tantrami Jogi Najwyższej pochodząca od mahasiddhy Pha Dampa Sangye i Maczik Lapdron, która zaliczana jest do ośmiu wielkich systemów praktyk buddyzmu tybetańskiego umożliwiających oświecenie według buddyzmu. Pewne elementy Czod przejęte zostały również przez religię bön.

Magia babilońska – ogół wierzeń Babilończyków w siły nadprzyrodzone oraz określone rytuały, które stosowali w celu ich opanowania. Na magię babilońską składały się zaklęcia przeciwko złym mocom, zaklęcia ochronne (w tym modlitwy), czary, wróżby, wiara w ochronną moc amuletów i obrzędy, które odprawiano w poszczególnych przypadkach, mające na celu unicestwienie złego działania sił nadnaturalnych oraz wzmocnienie działania mocy dobroczynnych.

Mosuo (chiń.: 摩梭, pinyin: Mósuō) – grupa etniczna w Chinach, zamieszkująca w prowincjach Junnan i Syczuan. Mosuo nie są uznawani przez władze ChRL za odrębną mniejszość narodową i pomimo istotnych różnic kulturowych są zaliczani do Naxi. Mają swój własny język, nie mają jednak pisma. Kultura ta jest znana od ok. IV w n.e. Liczba ludności Mosuo wynosi około 40 000, z czego 30 000 żyje w prowincji Junnan w miejscach takich jak okolice jeziora Lugu Hu, Yongning, Labo, Yanokuba i Xinyingpan, pozostałe 10 000 mieszka w prowincji Syczuan .

Język ladakhi - język z rodziny chińsko-tybetańskiej używany przez ponad 100 tysięcy osób (1997) w regionie Ladakh (indyjski stan Dżammu i Kaszmir) oraz około 12 tysięcy osób w przygranicznych rejonach Chin . Jest blisko spokrewniony z tybetańskim, oraz zapisywany alfabetem tybetańskim, z tego względu bywa niekiedy klasyfikowany wraz z balti i purig jako archaiczny zachodni dialekt języka tybetańskiego, chociaż ladakhi i standardowy tybetański nie są wzajemnie zrozumiałe. Archaiczność języka ladakhi polega między innymi na tym, że wymawia się wiele spółgłosek, które są co prawda zapisywane, ale nieme we współczesnym języku tybetańskim. Tak więc wymowa ladakhi jest znacznie bliższa pisowni języka tybetańskiego niż standardowy język tybetański i inne jego dialekty.

Naxi (chin. 纳西族, Nàxīzú; zwani też Moso) - grupa etniczna zamieszkująca przedgórze Himalajów na terenie chińskiej prowincji Junnan (głównie obwód autonomiczny Lijiang-Naxi) i w południowozachodniej części Syczuanu. Uważa się, że Naxi pochodzą z Tybetu i jeszcze do niedawna utrzymywali się ze szlaków wiodących stamtąd do Indii i Chin.

Filozofia religii - dziedzina filozofii, której głównymi przedmiotami badań są: religia, Bóg oraz poruszająca zagadnienia związane z zakładanymi przez wierzenia religijne faktami, bytami czy spodziewanymi wydarzeniami.

Terton – w buddyzmie tybetańskim, w szczególności w tradycji ningma oraz w tybetańskiej religii bön to tzw. "odkrywca term", ukrytych nauk Buddy w dawnych wiekach.

Narodowa Demokratyczna Partia Tybetu (tyb. བོད་རྒྱལ་ཡོངས་རྒྱལ་ཡོངས་དམངས་གཙོ་ཚོགས་པ་, ang. National Democratic Party of Tibet) – jedyna, współcześnie działająca tybetańska partia polityczna, założona 2 września 1994 przez działaczy diaspory skupionych w Kongresie Młodzieży Tybetańskiej.

Samospalenia w Tybecie - seria samobójstw popełnionych przez Tybetańczyków od 2011 w związku z sytuacją mniejszości tybetańskiej w Chińskiej Republice Ludowej. Do tego rodzaju aktów doszło w Syczuanie i samym Tybecie. Do marca 2012 tę formę protestu wybrały 23 osoby, z czego przynajmniej 16 (głównie buddyjskich mnichów) zmarło.

Lhasa (chiń. 拉薩站) – stacja kolejowa w Lhasie, stolicy Tybetańskiego Regionu Autonomicznego, w Chinach. Znajduje się na wysokości 3641 m n.p.m. i jest stacją końcową linii kolei tybetańskiej. Posiada siedem peronów. Budynek stacji długi jest na 340 m, szeroki na 60 m i zajmuje powierzchnię 23 600 m. W jego głównej części ma pięć pięter. Architektura budynku jest połączeniem tradycyjnych cech tybetańskich z nowoczesnymi elementami. Stacja została oddana do użytku 1 lipca 2006 roku.

Orunmila (w kubańskiej santerii również Orunla, Orula) – w religii Jorubów oraz synkretycznych religiach afrokubańskich i afrobrazylijskich bóstwo (orisza) mądrości. W santerii utożsamiany ze św. Franciszkiem. Orunmila jest strażnikiem tradycyjnej wyroczni ifá, dzięki której można dojrzeć przyszłość. Z kultem Orunmila bezpośrednio związana jest specjalna kasta kapłanów-wróżbitów, zwanych babalawo .

Bhutańczycy to ogólna nazwa mieszkańców Bhutanu. Posługują się językami lub dialektami (gł. dzongkha) języka tybetańskiego z grupy języków chińsko-tybetańskich oraz indoirańskiej. Są podzieleni etnicznie na kilkanaście ludów:

Szentong (z języka tybetańskiego w tłumaczeniu na polski "Pustość Innego") - tybetańska doktryna związana z madhjamaką integrująca przekaz Nagardżuny „Środkowej Ścieżki” z przekazem Asangi o naturze Buddy. Według szkoły buddyzmu tybetańskiego dzionang i niektórych szkół kagyu i nyingma jest to najdokładniejsza i wyczerpująca doktryna madhjamaki, która inne doktryny madhjamaki określa jako rangtong (w tłumaczeniu z tybetańskiego "Pustość Siebie").

       na podstawie Wikipedii, otwartej encyklopedii : licencje: GFDL, oraz CC-BY-SA 3.0 + autorzy, historia
edycja