Linki:
Łuk (architektura),
Śliwa,
Świątynia Białego Konia,
Świeżenie,
Świnia domowa,
Żelazo,
Żeliwiak,
Żeliwo,
Żołd,
206 p.n.e.,
Ałtaj,
Afganistan,
Ai Di,
Akupunktura,
An Shigao,
Anhui,
Arbuz,
Architektura chińska,
Areszt domowy,
Bażant,
Baktria,
Balustrada,
Bambus,
Bambusicola,
Ban Biao,
Ban Chao,
Ban Gu,
Ban Zhao,
Barkol Hu,
Beninkaza szorstka,
Bhikku,
Biografia,
Birma,
Bitwa o Czerwone Klify,
Brązy,
Bruzda (rowek),
Brzoskwinia zwyczajna,
Buddyzm,
Buddyzm w Chinach – kalendarium,
Buyeo,
Bydło domowe,
Cai Lun,
Cao Cao,
Cao Pi,
Cesarstwo rzymskie,
Cesarze Chin,
Cesarzowa wdowa,
Chłosta,
Changsha,
Chengdu,
Chińczycy Han,
Chińska Republika Ludowa,
Chomąto,
Cukier spożywczy,
Cykl hydrologiczny,
Czerpadło pojemnikowe,
Czesne,
Dżonka,
Dachówka,
Daodejing,
Daqin,
Diofantos,
Dong Zhongshu,
Dong Zhuo,
Dou Xian,
Dougong,
Dowód (matematyka),
Drewno (technika),
Drogomierz,
Dunhuang,
Dymarka,
Dynastia Jin (1115-1234),
Dynastia Jin (265-420),
Dynastia Liao,
Dynastia Ming,
Dynastia Qin,
Dynastia Qing,
Dynastia Shang,
Dynastia Song,
Dynastia Sui,
Dynastia Tang,
Dynastia Xia,
Dynastia Yuan,
Dynastia Zhou,
Dynastie Południowe i Północne,
Dywizja,
Dziób jednostki pływającej,
Dziedziniec,
Efekt stroboskopowy,
Eliksir życia,
Embargo,
Epoka Trzech Królestw,
Eunuch,
Fasola,
Fenghuang,
Fergana,
Filozofia chińska,
Fliza,
Fu (poezja),
Gęś domowa,
Głożyna pospolita,
Gandhara,
Gansu,
Gaz ziemny,
Ge Hong,
Gobi,
Gorczyca,
Gródź,
Grupa etniczna,
Grusza,
Guangdong,
Halabarda,
Hami,
Han Chengdi,
Han Gaozu,
Han Jingdi,
Han Shui,
Han Wendi,
Han Wudi,
Han Xiandi,
Han Yuandi,
Han Zhaodi,
Hanyu pinyin,
Harem,
Henan,
Hierarchia,
Historia Chin,
Hua Tuo,
Huai He,
Huang He,
Hun (religia chińska),
Hunan,
Huo Guang,
Ili,
Imię pośmiertne,
India,
Inflacja,
Inkrustacja (zdobnictwo),
Interpolacja (paleografia),
Jęczmień zwyczajny,
Język angielski,
Język chiński,
Jarzmo (uprząż),
Jazda,
Jednostka miary,
Jedwab,
Jedwabny szlak,
Jeleń wschodni,
Jia Yi,
Jiuquan,
John King Fairbank,
Joseph Needham,
Junnan,
Jurysdykcja,
Kaczka domowa,
Kadłub statku wodnego,
Kaganek,
Kalendarz chiński,
Kalendarz księżycowy,
Kalendarz słoneczny,
Kalistenika,
Kartografia,
Kaszgar,
Kasztan,
Katalog astronomiczny,
Kazachstan,
Klimatyzacja,
Koło wodne,
Koło zębate,
Koguryŏ,
Kolba (broń),
Kolokazja jadalna,
Komanderia,
Kometa,
Kometa Halleya,
Kompania,
Konfucjanizm,
Konfucjusz,
Koniuszy,
Konopie siewne,
Konsens,
Kopuła (architektura),
Korytarz Gansu,
Korytarz wachański,
Kotlina Kaszgarska,
Kotwica,
Królestwo Greko-Baktryjskie,
Królestwo Kuszanów,
Królestwo Partów,
Księżyc,
Księga Hanów,
Kuangsi,
Kuchnia chińska,
Kult przodków,
Kura domowa,
Kusza,
Kwinta (interwał),
Lü Zhi,
Laka,
Laozi,
Legizm,
Lelang,
Lemiesz,
Lenno,
Literatura chińska,
Liu Bei,
Liu Bian,
Liu Xuan,
Lob-nor,
Luoyang,
Młyn zbożowy,
Małżeństwo aranżowane,
Małżeństwo w Chinach,
Ma Yuan (dynastia Han),
Macierz,
Mahāprajñāpāramitā Sūtra,
Mandżuria,
Mandat Niebios,
Mapa plastyczna,
Mapa w orientacji południowej,
Marek Aureliusz,
Markiz,
Marynarka wojenna,
Materiał siewny,
Mechanizm korbowy,
Medycyna chińska,
Mennica,
Metoda eliminacji Gaussa,
Miód,
Miech,
Miejsce zerowe,
Miesiąc synodyczny,
Milicja,
Mitologia chińska,
Moksybucja,
Mongolia,
Mongolia Wewnętrzna,
Monogamia,
Monopol,
Morela,
Nabożność synowska,
Nanyang,
Nanyue,
Neolit w Chinach,
Nieśmiertelni (taoizm),
Nieśmiertelność,
Nożyczki,
Obroża,
Odkładnica,
Odwiert,
Ogórek melon,
Ogórek siewny,
Okap,
Okres Walczących Królestw,
Okres Wiosen i Jesieni,
Oktawa (interwał),
Owca domowa,
Owoc,
Północna dynastia Wei,
Półwysep Koreański,
Pług,
Państwo Chu,
Pakistan,
Papier,
Parowanie,
Patrylinearny system pokrewieństwa,
Patyczki liczbowe,
Penglai (mitologia),
Pi,
Pięć Dynastii i Dziesięć Królestw,
Pięcioksiąg konfucjański,
Piechota,
Pierwiastek kwadratowy,
Pierwiastek sześcienny,
Pies domowy,
Ping Di,
Pismo chińskie,
Piwo,
Planeta,
Pluton (wojsko),
Po (filozofia chińska),
Posag,
Poszycie stykowe,
Powstanie Żółtych Turbanów,
Powstanie Czerwonych Brwi,
Pozłotnictwo,
Pratyutpanna-buddha sammukhāvasthita samādhi sūtra,
Primogenitura,
Prorok,
Proso zwyczajne,
Przekładnia pasowa,
Psy myśliwskie,
Pszenica,
Pułk,
Qi (energia życiowa),
Qiang,
Qilin,
Qin Shi Huang,
Rafe de Crespigny,
Ray Huang,
Regent,
Relief,
Replika (duplikat),
Republika Chińska,
Rok zwrotnikowy,
Rolnik,
Ruda,
Rufa,
Ruzi Ying,
Ryż,
Sól kuchenna,
Słońce,
Sadzonka,
Samarkanda,
Sejsmograf,
Sekta (religioznawstwo),
Sfera armilarna,
Sfera niebieska,
Shaanxi,
Shanxi,
Shen,
Shu Han,
Shuowen Jiezi,
Siatka kartograficzna,
Siew,
Siewnik,
Sima Qian,
Sima Tan,
Skala (muzyka),
Skala mapy,
Skarbnik,
Sklepienie,
Smok chiński,
Sogdiana,
Sos sojowy,
Sowy,
Spis statystyczny,
Sprzęgło wychylne,
Sroka zwyczajna,
Stępka,
Stal,
Stanowisko archeologiczne,
Starosta,
Ster,
Stewa,
Stop żelaza z węglem,
Strażnica (budynek),
Strojenie instrumentów muzycznych,
Sun Quan,
Surówka hutnicza,
Suzhou (Anhui),
Syczuan,
System przyporowy,
System równomiernie temperowany,
Szantung,
Szantung (półwysep),
Szesnaście Królestw,
Szkliwo ceramiczne,
Sztuka chińska,
Sztylet,
Szyb (górnictwo),
Taczka,
Tadżykistan,
Taoizm,
Taotie,
Taraz,
Teoria geocentryczna,
Tian,
Tkalnia,
Tlen,
Trójkąt prostokątny,
Tradycyjne pismo chińskie,
Truskawka,
Trzech Dostojnych i Pięciu Cesarzy,
Turfan,
Twierdzenie Pitagorasa,
Tykwa,
Ułamek łańcuchowy,
Ułamek dziesiętny,
Układ równań liniowych,
Uproszczone pismo chińskie,
Włośnica ber,
Wade-Giles,
Wang Chong,
Wang Mang,
Wang Zhengjun,
Warzywa,
Wasal,
Wełna,
Wei (Okres Trzech Królestw),
Wentylator,
Weranda,
Wialnia,
Wieża wiertnicza,
Wielbłąd,
Wielki Mur Chiński,
Wielki Step,
Wielki piec,
Wietnam,
Wino,
Wojsko zaciężne,
Wręg,
Wu (Okres Trzech Królestw),
Wu Zetian,
Wu xing,
Wuwei (miasto),
Xi'an,
Xianbei,
Xiang Yu,
Xianyang,
Xiao He,
Xiongnu,
Xiwangmu,
Xixia,
Xu Shen,
Xuchang,
Ya'an,
Yang Xiong,
Yin i yang,
Zaćmienie Księżyca,
Zaćmienie Słońca,
Zaświaty,
Zabójstwo,
Zamek,
Zapiski historyka,
Zboże,
Zegar wodny,
Zgwałcenie,
Zhang Heng,
Zhang Qian,
Zhangye,
Ziemia,
Znak liczby,
Znieczulenie,
Zoetrop,
Dynastia Han (
206 p.n.e. -
220 n.e. ). Po wojnie domowej, która miała miejsce po śmierci
Qin Shi Huanga, władzę objął w
202 p.n.e. jeden ze zwycięskich wodzów
Liu Bang, który nazwał swoje państwo Han od nazwy rzeki
Han, której dorzecze najpierw opanował. Jego rządy były kontynuacją działań Pierwszego Cesarza, lecz zmniejszył on nieco podatki od ludności chłopskiej, ograniczył przymus pracy itp. Najwybitniejszym władcą z dynastii Han był
Wudi, który panował przez ponad 50 lat od
140 p.n.e. Oparł się on na naukach
konfucjanizmu, ustanawiając go religią państwową.
Naplanum (2025-2005 p.n.e. – chronologia średnia) – jeden z przywódców plemion
Amorytów, który w 2025 r. p.n.e. opanował
Larsę, obwołał się jej władcą i wypowiedział posłuszeństwo
Ibbi-Suenowi – ostatniemu władcy królestwa
III dynastii z Ur. W 2005 r. p.n.e. działając w sojuszu z wojskami
Elamu walnie dopomógł im w zdobyciu
Ur – stolicy królestwa
III dynastii z Ur.
Król Mu z
dynastii Zhou (
chiński: 周穆王;
pinyin: zhōu mò wáng) – piąty władca z tej dynastii. Rządził w latach
1023-
983 p.n.e. Otrzymał władzę po śmierci swojego ojca w trakcie jego wyprawy na południe. Lubił podróżować. W ciągu swoich rządów, szczególnie odwiedzał kilkakrotnie
Góry Kunlun. Za jego czasów dynastia była w swoim szczytowym okresie, a władca próbował poszerzyć wpływ państwa na wschód. Jego liczne podróże pozwoliły mu na kontakty z wieloma plemionami i włączenie ich pod władzę Zhou. Uważa się, że dożył on aż 105 lat. Jego następcą został jego syn,
Gongwang.
Agum I – według Synchronistycznej listy królów i Babilońskiej listy królów A drugi władca z dynastii
kasyckiej, syn
Gandasza, który panować miał przez 22 lata. W inskrypcji jednego z późniejszych władców,
Aguma II, wymieniany jest jako założyciel dynastii kasyckiej i nazywany "Agumem Wielkim". Nie wiadomo czy był postacią historyczną, gdyż żaden ze znanych nam tekstów pochodzących z okresu w którym miał panować nie potwierdza jego istnienia.
Dynastia macedońska – ósma
dynastia cesarska panująca w
Cesarstwie Bizantyjskim. Członkowie rodu zasiadali na tronie cesarskim w latach
867-
1056. Za czasów dynastii macedońskiej Bizancjum otrząsnęło się z klęsk zadanych przez najazdy
arabskie, przywrócono potęgę militarną i prestiż na arenie międzynarodowej, zapoczątkowany przez ostatniego władcę z
dynastii amoryjskiej –
Michała III. Najwybitniejszym przedstawicielem rodu był
Bazyli II Bułgarobójca, który ugruntował dokonania poprzedników oraz zniszczył
Carstwo Bułgarii.
Huo Guang,
imię publiczne: Zimeng,
chin.: 子孟 (ur. ?, zm. 68 p.n.e.) – regent
cesarstwa Han po śmierci cesarza
Wu (141–87 p.n.e.), sprawujący faktyczną władzę w państwie od roku 87 p.n.e. aż do śmierci.
Li Guangli (zm. 88 p.n.e.) – chiński generał z czasów dynastii
Han. Był bratem Li, konkubiny cesarza
Wudi i dzięki jej protekcji osiągnął wysokie stanowiska.
Król Zhending z
dynastii Zhou (
chiński: 周貞定王;
pinyin: zhōu zhēn dìng wáng) – dwudziesty ósmy władca tej dynastii i szesnasty ze
wschodniej linii dynastii Zhou. Rządził w latach
468-
441 p.n.e. Jego następcą został jego syn,
Aiwang. Po
Aiwangu, władzę objęło jeszcze dwóch synów króla Zhendinga,
Kaowang i
Siwang.
Traktat londyński - traktat międzynarodowy podpisany 11 maja 1867 roku w konsekwencji "kryzysu luksemburskiego", wywołanego przez cesarza francuskiego
Napoleon III, który po zwycięstwie Prus w wojnie z
Austrią w 1866, zażądał
Luksemburga jako rekompensaty za wstrzymanie się od udziału w wojnie. Propozycji francuskiej sprzyjał wielki książę
Wilhelm III Holenderski, który miał otrzymać wysokie odszkodowanie, ale działania obu monarchów wzbudziły wielki protesty w
Niemczech, przy czym Prusy jednocześnie przygotowywały się do wykorzystania sytuacji jako pretekstu do wojny z Francją. Ostatecznie na konferencji międzynarodowej w maju 1867 uznano Luksemburg za państwo niepodległe (choć wciąż pod berłem króla Niderlandów) i neutralne, objęte gwarancjami 5 europejskich mocarstw. Stolicę księstwa opuścił garnizon pruski, postanowiono też o zburzeniu fortyfikacji twierdzy Luksemburg.
Nakaz Pracy – przymus pracy wprowadzany przez władzę w krajach rządzonych przez partie komunistyczne. Miał on na celu: zwiększenie rozwoju gospodarczego kraju, zlikwidowanie bezrobocia, oraz zwiększenie poparcia dla władzy. Jednym z popularniejszych miejsc pracy był
PGR. Nakaz pracy miał bezpośredni związek z likwidacją klas społecznych. Kolejnym celem nakazów pracy (wśród nauczycieli) była likwidacja gwar i języków mniejszości. W tym celu ściągano nauczycieli z innych rejonów Polski. Natomiast wśród milicjantów miał zapobiegać korupcji.
Dopływ -
rzeka lub mniejszy
ciek wodny, który nie uchodzi bezpośrednio do
morza, ale do innej
rzeki. W zależności od tego, z której strony (brzegu) rzeki dopływ łączy się z nią, wyróżnia się dopływy lewe i prawe. Ponadto dopływy posiadają swoje własne dopływy - tworzą w ten sposób
hierarchię sieci rzecznej: rzeka główna, dopływy pierwszego stopnia, drugiego, trzeciego, itd., która tworzy
dorzecze i
zlewnię.
Dynastia Tang (
chin.: 唐朝;
pinyin: Táng Cháo;
tʰɑ̌ŋ tʂʰɑ̌ʊ;
język średniochiński: dhɑng) (18 czerwca 618 – 1 czerwca 907) – dynasta cesarska w
Chinach, następczyni
dynastii Sui i poprzedniczka
Pięciu Dynastii i Dziesięciu Królestw. Została założona przez ród Li (李), który przechwycił władzę w czasie upadku dynastii Sui. Rządy dynastii zostały na krótko przerwane przez tzw. drugą dynastię Zhou (8 października 690 – 3 marca 705), kiedy to tron objęła cesarzowa
Wu Zetian, pierwsza i jedyna kobieta bezpośrednio (a nie np. jako regentka) rządząca Chinami.
Han Zhaodi (漢昭帝,
94 –
74 p.n.e.), cesarz
chiński z dynastii
Han w latach
87 – 74 p.n.e. Najmłodszy syn cesarza
Wu Di. W czasie swojego panowania ograniczył wydatki państwa, zaprzestał dalszej ekspansji terytorialnej i obniżył podatki. Zmarł w wieku lat 20, nie pozostawiając potomka. W wyniku problemów z sukcesją na krótki okres cesarzem został
książę Changyi, po nim cesarzem został praprawnuk cesarza Wu Di
Xuan Di.
Meskalamdug - jeden z wczesnych
sumeryjskich władców, który ok. 2500 r. p.n.e. panować miał w mieście
Ur. Imię jego nie występuje w
Sumeryjskiej Liście Królów, ale znany jest z inskrypcji znalezionych w dwóch grobach na
Królewskim Cmentarzysku w Ur. Wspomniany jest również w inskrypcji pochodzącej z miasta
Mari, która czyni go ojcem
Mesanepady - władcy, który według
Sumeryjskiej Listy Krolów założyć miał
I dynastię z Ur.
Li Ling (chiń. 李陵, zm.
74 p.n.e.), imię dworskie Shaoqing (少卿), generał z czasów
dynastii Han, na służbie cesarza
Wudi (漢武帝); Li Ling zdradził i przeszedł na stronę
Xiongnu. W 99 r. p.n.e. został pokonany przez chińską ekspedycję.
Han Xuandi, Xuan Di (漢宣帝,
91 –
49 p.n.e.), cesarz
chiński z
dynastii Han w okresie
74 –
49 p.n.e., praprawnuk cesarza
Wu Di. Jego dziadek, Liu Ju, był mianowany następcą tronu, jednakże w roku 91 p.n.e., w wyniku oskarżenia o czary wymierzone przeciwko swemu ojcu, cesarzowi Wu Di, popełnił samobójstwo. Przyszły cesarz z racji na swój wiek przeżył, jednakże dzieciństwo spędził w biedzie. Zaowocowało to w późniejszej wrażliwości cesarza na potrzeby zwykłych ludzi i biednych. W trakcie swoich rządów obniżył podatki, wzmocnił gospodarkę i armię. Jest uznawany za jednego z najlepszych i najbardziej pracowitych cesarzy Chin. Jego następcą został jego syn
Yuan Di.
Lugaid II Laimderg (
staroirl.: Lugaidh Laimhdhearg; Lugaid o Rękach Splamionych Krwią) – legendarny zwierzchni król
Irlandii z dynastii
Milezjan (linia
Emera) w latach 425-421 p.n.e. Syn
Eochaida V Uairchesa, zwierzchniego króla Irlandii. Objął zwierzchni tron w wyniku zabójstwa
Eochaida VI Fiadmuine oraz usunięcia
Conainga Begeglacha, którzy zagarnęli władzę w wyniku mordu na jego ojcu. Według
Lebor Gabála Érenn („Księga najazdów Irlandii”) objął tylko południową część kraju, zaś Conaing miał zachować władzę nad północną częścią. Lugaid panował w Irlandii przez cztery lub siedem lat, gdy został zabity przez
Conainga, który odzyskał w ten sposób utraconą władzę. Lugaid pozostawił po sobie syna
Arta, przyszłego mściciela ojca oraz zwierzchniego króla Irlandii.
Dynastia Shang lub Yin – pierwsza historycznie potwierdzona dynastia panująca w
Chinach, która panowała na północnym wschodzie Chin właściwych w dolinie
Rzeki Żółtej od 1600 p.n.e. do
1046 p.n.e.. Była następczynią na wpół legendarnej dynastii
Xia i poprzedzała dynastię
Zhou.
Klaudiusz II Gocki, Marcus Aurelius Valerius Claudius Gothicus, (ur.
214 - zm.
270) -
cesarz rzymski od
268 do 270 roku, z pochodzenia był Iliryjczykiem. Wsławił się tym, że był jednym z najlepszych wodzów cesarza
Galienusa, po śmierci którego został obwołany cesarzem przez wojsko. Za dzielność w wojnie z Gotami otrzymał przydomek Gocki. Zmarł w czasie epidemii
dżumy; wychwalany przez źródła antyczne jako wzór cesarza pracującego z senatem. Na jego legendzie (jako krewny) legitymował swą władzę
Konstantyn Wielki.