Edyl

Lucius Caecilus Metellus Denter członek wpływowego plebejskiego rodu rzymskiego Cecyliuszy, syn Lucjusza Cecyliusza Metellusa Dentera, konsula w 284 p.n.e. Konsul w 251 i 247 p.n.e.; dowódca jazdy (magister equitum) w 246 p.n.e, Pontifex Maximus w latach 243 - 221 p.n.e.

W czasach Republiki Rzymskiej Magister equitum było to stanowisko, na które mianował i odwoływał dyktator, a kończyło się z odejściem dyktatora z urzędu. Był to najważniejszy z urzędników dyktatora. Jeśli Magister equitum zmarł, wyznaczany był nowy. W razie nieobecności dyktatora Magister equitum zastępował go i miał takie same uprawnienia. Najsławniejszym Magister equitum był zapewne Marek Antoniusz, który sprawował ten urząd wtedy, gdy dyktatorem był Juliusz Cezar.

Gaius Iulius Caesar, Gajusz Juliusz Cezar, Cezar, ur. 12 lipca 100 p.n.e. (13 lipca 102 r. p.n.e. – koncepcja Mommsena i Diona) w Rzymie, zm. 15 marca (idy marcowe) 44 p.n.e. w Rzymie – rzymski polityk, wódz, dyktator i pisarz. Jeden z członków stronnictwa popularów, spowinowacony z Cynną i Mariuszem. Po ich śmierci piastował kolejno urzędy kwestora, edyla, pretora, konsula i dyktatora. Sławę zdobył dzięki namiestnictwu w Galii i dzięki pomocy swych żołnierzy udało się mu pokonać opozycję, skupioną wokół senatu i Pompejusza – tzw. optymatów, aby następnie, po wieloletnich walkach, przejąć pełnię władzy w Rzymie. Zamordowany w dniu id marcowych przez senatorów pod przywództwem Marka Brutusa oraz Gajusza Kasjusza. Przed śmiercią adoptował Oktawiana Augusta (wtedy jeszcze Gaiusa Octaviusa), wyznaczając go na swego spadkobiercę.

Imperium - władza całkowita wyższych urzędników w starożytnym Rzymie. Imperium posiadali następujący urzędnicy: konsulowie, pretorzy, cenzorzy. Dzięki imperium mieli oni prawo do liktorów i krzesła kuruckiego.

Megalesia (Wielkie Święta) - święta na cześć Kybele odbywające się w antycznym Rzymie (Ludi Megalenses). Trwały od 4 do 10 kwietnia, składały się początkowo z widowisk (ludi scaenici) i igrzysk w Circus Maximus, od 194 p.n.e. także ze spektakli teatralnych.

Gnaeus Cornelius Dolabella – rzymski konsul w roku 81 p.n.e.. Zwolennik Sulli. Odniósł zwycięstwo nad Trakami. Gdy sprawował funkcję namiestnika Macedonii Cezar oskarżył go o zdzierstwa (uniewinniony).

Ludi saeculares - rzymskie święto, które było uroczystością na cześć rozpoczęcia nowego wieku. Igrzyska te swoim pochodzeniem sięgały czasów etruskich, którym de facto zawdzięczają swoje pochodzenie. Po raz pierwszy miały sie odbyć w roku 509 p.n.e., kiedy wygnano z Rzymu ostatniego Tarkwiniusza. Ogólny podział dzielił obrzędy na ludi scenici (igrzyska teatralne) i ludi circenses (igrzyska cyrkowe). Te dwa obrzędy były nazywane ludi honoraria. Igrzyska nie odbywały się cyklicznie dokładnie co 100 lat, lecz wówczas kiedy dany cesarz uznał za stosowne je urządzić.

Marcus Valerius Messala Niger - polityk rzymski okresu schyłku republiki. Syn Marka Waleriusza Messali a wnuk Maniusza Waleriusza Messali . Wg Cycerona cieszył się reputacją dobrego mówcy. Był dwukrotnie trybunem wojskowym, kwestorem około 73 p.n.e. W 73 p.n.e. wszedł w skład kolegium pontyfików. W 70 p.n.e. otrzymał upomnienie od cenzorów. Został pretorem miejskim w 64 p.n.e. W 62 p.n.e. oskarżony o udział w spisku Katyliny został Publiusz Korneliusz Sulla, bratanek dyktatora Sulli. Oskarżonemu sprzyjali wybitni patrycjusze a jego obrony podjęli się Hortensjusz i Cyceron, który zdecydował się na to na prośbę Marka Messali . W 61 p.n.e Niger został wybrany konsulem razem z Markiem Pupiuszem Pizonem Frugi Kalpurnianem. Prowadził politykę konserwatywną, był gorliwym zwolennikiem optymatów, dążąc między innymi do ukarania Klodiusza za sprofanowanie misteriów ku czci Dobrej Bogini (Bona Dea). W grudniu 62 p.n.e. Klodiusz w kobiecym przebraniu wszedł do domu Cezara, ówczesnego najwyższego kapłana (pontifex maximus), gdzie odbywały się właśnie doroczne misteria ku czci Dobrej Bogini, i gdzie w tym czasie wstęp mężczyzn był zabroniony. Celem tej wizyty miała być schadzka z Pompeją, żoną Cezara . Niger przeciwstawiał się swojemu koledze w urzędzie, Markowi Pupiuszowi Pizonowi, który sprzyjał Klodiuszowi. Ostatecznie, dzięki przekupstwu, Klodiusz został uniewinniony. W 55 p.n.e Niger został cenzorem razem z Publiuszem Serwiliuszem Watią Izauryjskim. Przypadło im w udziale zadanie uregulowania brzegów Tybru po powodzi. Trybuni ludowi utrudniali czynności cenzorom poprzez zgłaszanie niepomyślności auspicjów czyli tzw. obnuntiatio i nie doszło ostatecznie do sporządzenia przez cenzorów spisu obywateli. W 54 p.n.e. w procesie Emiliusza Skaurusa oskarżonego o nadużycia w prowincji Sardynii, który to proces miał tak naprawdę polityczny cel skompromitowania Skaurusa i zamknięcia mu drogi do konsulatu, jako obrońca obok Cycerona i Hortensjusz wystąpił też Messala Niger. Trzykrotnie był interrexem w 55, 53 i 52 p.n.e.

Kwestor (łac. Quaestor) w starożytnym Rzymie, w początkach republiki, urzędnik sprawujący funkcję sędziego śledczego oraz oskarżyciela publicznego w sprawach karnych. Później powierzono kwestorowi administrację skarbem publicznym, a funkcje sądownicze przeszły na pretorów i trybunów. Początkowo kwestorów było dwóch, od 421 p.n.e. czterech, od 267 p.n.e. 8, od czasów Sulli 20, a Cezar zwiększył ich liczbę do 40. Odpowiedzialni byli za sprawy finansowe: nadzór nad kasą państwową, gromadzenie i rozdział pieniędzy, zbieranie podatków, zarządzanie kasą wojskową (wypłata żołdu, sprzedaż łupów itp.).

Lucjusz Kalpurniusz Pizon Pontifex (łac. Lucius Calpurnius Piso Pontifex; ur. 48 p.n.e., zm. 32 n.e.) był rzymskim senatorem i dowódcą z czasów początku pryncypatu. Był synem Lucjusza Kalpurniusza Pizona Caesoninusa, konsula w 58 p.n.e., oraz bratem Kalpurni Pisonii, która została trzecią żoną Juliusza Cezara.

Dyktator (Dictator) – w republice rzymskiej był to urzędnik nadzwyczajny (extraordinarius), któremu przyznawano władzę absolutną na okres maksymalnie sześciu miesięcy, aby zapobiegł nadzwyczajnym kryzysom (np. podczas ciężkiej wojny lub wewnętrznych rewolt). Wybór dyktatora należał początkowo do komicjów centurialnych. Później powoływany był przez konsulów na polecenie senatu i był to jedyny urząd w republice rzymskiej, na który mianowano, a nie wybierano. Dyktator powoływał dowódcę jazdy (magister equitum), który w czasie wojny dowodził jazdą, podczas gdy dyktator stał na czele piechoty. Oznaką nieograniczonej władzy dyktatora było 24 liktorów towarzyszących mu nawet w samym mieście. Do legendy przeszedł Lucjusz Kwintus Cincinnatus – rolnik, którego w 458 p.n.e. obwołano dyktatorem podczas wojny z ludem Ekwów. Po jej zakończeniu natychmiast zrezygnował z urzędu i powrócił do pracy na roli.

Aurelia Kotta (120 - 54 p.n.e.), matka Juliusza Cezara. Córka konsula Lucjusza Aureliusza Kotty i Rutylii. Poślubiła pretora Gajusza Juliusza Cezara Starszego, z którym miała 3 dzieci:

Lucius Caecilus Metellus Dalmaticus członek wpływowego plebejskiego rodu rzymskiego Cecyliuszy, starszy syn Lucjusza Cecyliusza Metellusa Kalwusa, konsula w 142 p.n.e. Urodzony przed 155 p.n.e; zmarł w 103 p.n.e. Pretor ok. 122 p.n.e.; w 119 p.n.e. został konsulem; w latach 118-117 udał się do Dalmacji jako prokonsul na wojnę z plemionami dalmatyńskimi. Po powrocie do Rzymu odbył triumf chociaż nie odniósł większych zwycięstw i zyskał przydomek (agnomen): Dalmatyński (Dalmaticus). Od roku 104 p.n.e do śmierci w 103 p.n.e. był pontifexem maximusem. Ze zdobyczy z kampanii dalmatyńskiej sfinasował restaurcję świątyni Kastora. Ojciec Cecylii Metelli Dalamtyki, żony dyktatora Sulli.

Pretor (łac. praetor – l.mn. praetores) – wyższy urzędnik w antycznym Rzymie mający tzw. władzę mniejszą (imperium minus). W czasie nieobecności konsulów, pretor (później dwóch) przejmował najwyższą władzę w mieście, mogąc nawet zwoływać posiedzenia senatu. Zasadniczym jednak zadaniem pretorów było sądownictwo. Ważnym uprawnieniem pretora było wydawanie edyktów (edykty pretorskie), w których ustalał on sposoby postępowania w sprawach niedostatecznie jasno uregulowanych przez ustawy (leges) czy prawo zwyczajowe. Owe edykty odegrały ważną rolę w rozwoju prawodawstwa i były uwzględniane w późniejszych kodyfikacjach prawa rzymskiego.

Cursus honorum (łac. ścieżka zaszczytów) - to dość ściśle ustalona drabina kariery politycznej, po której należy się piąć, aby zajmować coraz wyższe stanowiska. Idea cursus honorum polega na tym, aby zdobywać doświadczenie na mniej ważnych stanowiskach, zanim obejmie się ważniejsze.

Pryncypat (od łac. princeps civium Romanorum) – forma władzy w okresie Cesarstwa Rzymskiego wprowadzona po 27 roku p.n.e. przez Oktawiana Augusta. Skupiała władzę w rękach jednostki, przy pozorach zachowania instytucji republikańskich. Pryncypat był formą sprawowania władzy przez pierwszego obywatela republiki princepsa (cesarza), skupiającego władzę jako imperator, princeps senatus, prokonsul zarządzający 18 prowincjami, najwyższy kapłan, trybun ludowy i cenzor ustalający listy senatorów. Pryncypat nie był dziedziczny, ale władca miał możliwość wyznaczenia swego następcy. Pryncypat trwał w Rzymie aż do rządów Dioklecjana.

Lucjusz Kasjusz Dion Kokcejanus (łac. Lucius Cassius Dio Cocceianus, grec. Δίων ὁ Κάσσιος; ur. 163/164, zm. ok. 235) – rzymski historyk pochodzenia greckiego oraz senator i dwukrotny konsul.

Gaius Claudius Pulcher – członek patrycjuszowskiego rodu Klaudiuszów Pulcher, jednego z najbardziej wpływowych w okresie republiki. Drugi syn Appiusza Klaudiusza Pulchra konsula w 79 r. p.n.e. i Cecylii Metelli córki Lucjusza Cecyliusza Metellusa Diademata; . urodzony w 96 p.n.e; zmarł po 44 p.n.e. Wchodził w skład kolegium kapłańskiego Saliów. W 58 p.n.e. był legatem w wojskach Cezara w Italii. W 56 p.n.e. został wybrany pretorem. Próbował przeciwstawić się usunięciu tablicy z zapisem ustawy na mocy której na wygnanie poszedł Cyceron. Prokonsul prowincji Azji w 55 -53 p.n.e. Zrezygnował z początkowego zamiaru ubiegania sie o urząd konsula na 53 p.n.e. i pozostał w prowincji.Po powrocie został oskarżony przez Marka Serwiliusza, osądzony musiał iść na wygnanie. Na powrót zezwolił mu w 44 p.n.e. Marek Antoniusz.

       na podstawie Wikipedii, otwartej encyklopedii : licencje: GFDL, oraz CC-BY-SA 3.0 + autorzy, historia
edycja