Etruria

Etruria (gr. Τυρρηνία Tyrrhenia, łac. Etruria lub Tuscia, od czego pochodzi wł. Toscana) to kraina historyczna w starożytnej Italii, znajdująca się w środkowej części Półwyspu Apenińskiego nad Morzem Tyrreńskim, pokrywająca się ze współczesną Toskanią i północnym Lacjum. Kraina ta otoczona jest na północy i północnym wschodzie łańcuchem Apeninów, na południu i wschodzie Tybrem. Główna rzeka Arnus (Arno). Kraj na ogół górzysty, na południu zaś ślady pochodzenia wulkanicznego. Liczne jeziora: Trazymeńskie, Sabatyńskie i in. wypełniają wygasłe i zapadłe kratery. Wybrzeże morskie posiadało w starożytności gęste zaludnienie i uprawne grunta. Apeniny zapewniały wspaniały budulec na mieszkania i okręty. Wyspa Ilva, dzisiejsza Elba, dostarczała żelaza; w Etrurii znajdowano również miedź i ołów. W wielu miejscach pozostały potężne ruiny murów, świadczące o rozległości ówczesnych miast. Od około 1000 p.n.e. Etruria była zamieszkana przez Etrusków. Od III w. p.n.e. pod panowaniem Rzymian.

Ekwowie (starogrecki Αἴκουοι lub Αἴκοι, łac. Aequi) – starożytny lud italski żyjący w górzystym środkowym regionie Półwyspu Apenińskiego, na północnym wschodzie od Lacjum i w Środkowych Apeninach, na południe od dzisiejszej miejscowości Rieti i na północ od jeziora Fucine. Istnieli już zanim powstał Rzym. Około 500 roku p.n.e. Ekwowie rozprzestrzenili się na zachód, stanowiąc zagrożenie dla Rzymu i Lacjum. Długo walczyli z Rzymianami o niepodległość, jednak w rezultacie zostali przez nich podbici (od około 430 r. p.n.e. do 300 r. p.n.e. odbywał się proces romanizacji). Ich tereny zwane Ekwium - stały się koloniami rzymskimi.

Elippi, starożytne królestwo położone w dolinach Mahi Daszt i Szahabad po zachodniej stronie gór Zagros. Na zachodzie graniczyło z Babilonią, północnym wschodzie z Medią, północy z Manną i na południu z Elamem.

Orestis lub Orestyda (gr.: Ὀρεστίς, Orestίs) – starożytna kraina i królestwo w górnej Macedonii nad górnym odcinkiem rzeki Haliakmon, zamieszkałe przez plemię Orestów, graniczące z Tymfają na południu, Elimeją na południowym wschodzie, Eordają na północnym wschodzie oraz Linkos na północy.

Tymfaja (gr.: Τυμφαία, Tymphaίa) – starożytna kraina i królestwo w górnej Macedonii na południe od rzeki Haliakmon, zamieszkałe przez plemię Tymfajów (gr.: Τυμφαίοι, Tymphaίoi), graniczące z Parauają na północnym zachodzie, Orestis na północy, Elimeją na północnym wschodzie oraz Perrajbią na wschodzie.

Morze Jońskie (starogr. Ιόνιος Πόντος, łac. Mare Ionium, gr. Ιόνιο Πέλαγος, wł. Mar Jonio, alb. Deti Jon) – część Morza Śródziemnego położona między południowo-zachodnią częścią Półwyspu Bałkańskiego (Grecja i południowa Albania) a południowo-wschodnim wybrzeżem Półwyspu Apenińskiego oraz Sycylią (Włochy). Od północy łączy się z Morza Adriatyckiego poprzez cieśninę Otranto, od zachodu z Morzem Tyrreńskim poprzez Cieśninę Mesyńską, a od wschodu z Morzem Egejskim poprzez Kanał Koryncki.

Vanna – przybrzeżna wyspa norweska, położona na Morzu Norweskim, u północnych wybrzeży kraju, na północny – wschód od wyspy Ringvassoy. Oddzielona jest cieśniną Hamrefjorden od leżącej na południowym – zachodzie wypy Helgoy, cieśniną Vannasundet od leżącej na południu wyspy Reinoy, cieśniną Fugloysund od leżącej na wschodzie wyspy Arnoy oraz cieśniną Fugloysveet od leżącej na północnym – wschodzie wyspy Fulgoya.

London Borough of Brent - jedna z gmin Wielkiego Londynu (London boroughs), znajdująca się w północno-zachodniej części Londynu, otoczona przez Harrow na północnym zachodzie, Barnet na północnym wschodzie, Camden na wschodzie oraz Ealing, Hammersmith and Fulham i Kensington and Chelsea na południu.

Zatoka Wschodniokoreańska – zatoka w północno-wschodniej części Półwyspu Koreańskiego, u wschodnich wybrzeży Korei Północnej, stanowi część Morza Japońskiego. Głębokość na otwartym morzu osiąga ok. 1800–2000 m, w pobliżu brzegu – 60 m. Główne miasta zlokalizowane nad zatoką to Hŭngnam na północy i Wŏnsan na południu.

Czeczenia (czecz. Нохчийчоь / Noxçiyçö, ros. Чечня, Czecznia), Republika Czeczeńska (czecz. Нохчийн Республика / Noxçiyn Respublika; ros. Чеченская Республика, Czeczenskaja Riespublika) – autonomiczna republika, ze stolicą w mieście Grozny, wchodząca w skład Federacji Rosyjskiej. Jest położona na północnym Kaukazie, graniczy z rosyjskimi Dagestanem na wschodzie, Inguszetią na zachodzie i Krajem Stawropolskim na północy oraz z Gruzją na południu.

Wyżyna Nadzowska (ukr.: Приазовська височина, Pryazowśka wysoczyna) – wyżyna na południowym wschodzie Ukrainy, na północ od Morza Azowskiego. Na północy graniczy z Niziną Naddnieprzańską, na północnym wschodzie z Wyżyną Doniecką, na południu i zachodzie z Niziną Czarnomorską. Najwyższy punkt, Mohyła-Belmak, osiąga 324 m n.p.m. Wyżyna nachylona jest z północy (średnio 200–230 m n.p.m.) na południe (50–100 m n.p.m.). Stanowi krawędź krystalicznego fundamentu przykrytego lessem. Pierwotna szata roślinna zachowała się w formie resztek stepu.

Rejony Administrowane Centralnie - jedna z czterech jednostek administracyjnych Tadżykistanu. Leży w środkowej części kraju, a jego stolica to Duszanbe. Jej powierzchnia wynosi 28400 km², a populacja w 2000 roku wyniosła 13.380.000 osób. Graniczy z Uzbekistanem na zachodzie i Kirgistanem na północnym wschodzie. Granice z innymi wilajetami przebiegają następująco: z sogdyjskim na północy, chatlońskim na południu i Górskim Badachszanem na wschodzie. Do najważniejszych miast należą: Duszanbe (stolica Tadżykistanu) i Wachdat. Dzieli się na następujące dystrykty:

Wyspy Poncjańskie (wł. Isole Ponziane, Isole Pontino) – archipelag włoskich wysp wulkanicznych na Morzu Tyrreńskim, położony przy zachodnim wybrzeżu Półwyspu Apenińskiego, na zachód od Neapolu. Powierzchnia 11,4 km², ok. 4 tys. mieszkańców. Największe wyspy: Ponza i Ventotene. Powierzchnia nizinna, klimat śródziemnomorski. Rozwinięta uprawa winorośli i drzew cytrusowych; rybołówstwo; turystyka; wydobycie kaolinu. Główne miasto – Ponza.

Pseudofumaria – rodzaj z rodziny makowatych (Papaveraceae) i podrodziny dymnicowych Fumarioideae. Obejmuje 2 gatunki występujące w Europie w Alpach, na Półwyspie Apenińskim oraz w zachodniej części Półwyspu Bałkańskiego. Rośliny uprawiane i w wielu miejscach dziczejące, zwłaszcza w zachodniej i środkowej Europie. Pseudofumaria lutea uprawiana jest i dziczeje także w Polsce.

Pelagonia (gr.: Πελαγονíα, Pelagonίa macedoński: Пелагонија, Pelagonija) – starożytna kraina i królestwo w górnej Macedonii na zachód od rzeki Erigon (ob. Čărna), zamieszkałe przez plemię Pelagonów, graniczące z Pajonią na północy, Dardanami na północnym zachodzie, z Linkos na południu oraz z Derriopią na wschodzie. Znajdowała na ważnym szlaku, późniejszej Via Egnatia, ciągnącym się do Apollonii i Epidamnos. Obecnie region geograficzny w południowo zachodniej Macedonii, mający inne granice w porównaniu do czasów starożytnych.

Eordaja (gr.: Εορδαία, Eordaja; łac.: Eordaea) – starożytna kraina w górnej Macedonii wokół jeziora Bokeritis (Begorritis; ob. Ostrovo), zamieszkałe przez plemię Eordajów, potem przez osadników macedońskich, graniczące z Elimeją na południu, Orestis na południowym zachodzie, Linkos na północnym zachodzie oraz właściwą Macedonią na wschodzie. Obecnie jest prowincją w północnej Grecji.

Sztuka Etruska – lud Etrusków zamieszkiwał środkową część Italii (obszar dzisiejszej Toskanii) od X do I w. p.n.e. (Rzymianie podbili Etrurię w III w. p.n.e.). Rozkwit cywilizacji przypada na okresy VII-VI w. p.n.e. oraz IV-III w. p.n.e. Największymi ośrodkami twórczości były: Tarkwinia (Tarquinia), Caere (Cerveteri), Clusium (Chiusi), Veii (Weje), Vulci (Wulczi). Początki miast sięgają kultury willanowiańskiej, rozwijającej się na tych terenach w epoce żelaza, w okresie od IX do VIII w. p.n.e. Do naszych czasów zachowały się tylko ślady etruskich miast oraz zabytki architektury sepulkralnej (związanej z kultem zmarłych) i sakralnej oraz wyroby rzemieślnicze.

Alpy Kitzbühelskie (niem. Kitzbüheler Alpen) – pasmo górskie w Alpach Wschodnich. Leży w Austrii, dwóch krajach związkowych: Tyrolu i Salzburgu. Pasmo to rozciąga się od doliny Zillertal i Alp Tuxertalskich na zachodzie do rzeki Salzach i Zell am See na wschodzie. Graniczy z Kaisergebirge na północy, Loferer Steinberge i Leoganger Steinberge na północnym wschodzie, Alpami Salzburskimi na wschodzie, Glocknergruppe na południowym wschodzie, Granatspitzgruppe i Venedigergruppe na południu, Alpami Zillertalskimi na południowym zachodzie, Alpami Tuxertalskimi na zachodzie i Rofan na północnym zachodzie. Zajmują powierzchnię około 1900 km² i ciągną się przez 50 km z zachodu na wschód. Najwyższym szczytem jest Kreuzjoch (2558 m) leżący na zachodzie masywu.

Region Ludów Gambeli - jeden z regionów administracyjnych w zachodniej Etiopii. Graniczy z Sudanem na zachodzie, południu i północy oraz z regionem Jedebub Byhierocz, Byhiereseboczynna Hyzbocz na południu i wschodzie a z regionem Oromia na północy i na wschodzie.

Język etruski to wymarły w I wieku naszej ery język nieindoeuropejski, o nieustalonym pochodzeniu i pokrewieństwie z innymi językami. Był to język pisany i mówiony w dawnej Etrurii i sąsiednich regionach (to obecna Toskania, Umbria, Veneto, Emilia-Romania i Lombardia we Włoszech).

       na podstawie Wikipedii, otwartej encyklopedii : licencje: GFDL, oraz CC-BY-SA 3.0 + autorzy, historia
edycja