Feudalizm

Feudalizm (śrdw. łac. feudum – prawo do rzeczy cudzej, lenno) – ustrój społeczno-polityczno-ekonomiczny, który opierał się na zależności ziemskiej. Chłop podlegał właścicielowi ziemskiemu, ponieważ użytkował ziemię, która należała formalnie do właściciela ziemskiego. Właściciel ziemski mógł podlegać innemu właścicielowi z tego samego powodu (np. zależność księcia wobec króla).

Monarchia feudalna, feudalizm - ustrój, w którym panuje tzw. system feudalny. Władza formalnie jest w rękach króla, którego władza jest dziedziczna na jego potomków.

Lenno (łac. feudum) – w systemie feudalnym posiadłość nadawana przez seniora w użytkowanie wasalowi w zamian za wsparcie militarne lub finansowe, później całość stosunków pomiędzy seniorem a wasalem.

Suzeren (ang. sovereign, suweren(ny) i fr. souverain najwyższy) – monarcha, panujący - w systemie feudalnym – pan swoich wasali, jednocześnie suweren może być wasalem suwerena seniora, osoby stojącej wyżej w drabinie zależności. Suweren zapewniał swoim wasalom ochronę w zamian za hołd i służbę wojskową. Wasale dostawali w użytkowanie lenno (feudum), które z kolei przekazywali swoim wasalom. Najwyższy senior, który nie jest niczyim wasalem, nazywany jest suzerenem.

Cień – obszar, do którego nie dociera światło bezpośrednio ze źródła światła na skutek obecności przeszkody ustawionej na drodze promieni świetlnych, nieprzepuszczającej światła. W zależności od źródła światła mówi się o cieniu słonecznym, księżycowym i in. W zależności od obiektu przesłaniającego światło mówi się o cieniu np. Księżyca (podczas zaćmienia Słońca cień ten pada na Ziemię), cieniu budynku, człowieka.

Suzeren (ang. sovereign, suweren(ny) i fr. souverain najwyższy) – monarcha, panujący - w systemie feudalnym – pan swoich wasali, jednocześnie suweren może być wasalem suwerena seniora, osoby stojącej wyżej w drabinie zależności. Suweren zapewniał swoim wasalom ochronę w zamian za hołd i służbę wojskową. Wasale dostawali w użytkowanie lenno (feudum), które z kolei przekazywali swoim wasalom. Najwyższy senior, który nie jest niczyim wasalem, nazywany jest suzerenem.

Par – w średniowieczu członek grupy feudalnej złożonej z równych sobie wasali, podlegających jednemu seniorowi. Wszystkie spory pomiędzy wasalem a seniorem dotyczące lenna rozstrzygane były przez parów (w tzw. sądzie parów).

Zawłaszczenie (occupatio) – najstarszy ze sposobów pierwotnego nabycia własności w prawie rzymskim. Occupatio polegało na prostym objęciu w posiadanie rzeczy niczyjej (res nullius). Konkretniej zawłaszczeniu podlegały następujące kategorie rzeczy:

Dylemat społeczny to sytuacja współzależności społecznej, w której długoterminowy interes społeczny jest sprzeczny z doraźnym interesem jednostki. Jeżeli większość członków grupy wybierze własne korzyści, to w konsekwencji cała grupa traci.

Alodium - funkcjonująca w średniowiecznym systemie prawa feudalnego forma własności nieruchomości. Była to ziemia stanowiąca nieograniczoną własność, wolną od zobowiązań i ciężarów feudalnych, czym różniła się od lenna. Nazywana również własnością bezwarunkową oraz własnością dziedziczną.

Bulla z Rieti – bulla z roku 1234, którą papież Grzegorz IX potwierdza panowanie zakonu krzyżackiego nad ziemią chełmińską na wschód od Wisły, jak również nad wszystkimi dalszymi terytoriami, które w przyszłości miałyby zostać podbite w Prusach przez Krzyżaków („w wieczne i wolne posiadanie”). Zakon krzyżacki miał przy tym podlegać wyłącznie zwierzchności papieskiej i żadnej innej zależności lennej. Bulla przedstawiała, skutkiem uporczywych nalegań wielkiego mistrza zakonu Hermanna von Salza, pisemne zaświadczenie obietnic ustnych, złożonych rzekomo zakonowi krzyżackiemu w sierpniu i wrześniu 1230 r.

Dysmembracja - parcelacja wsi, często wraz z folwarkiem, przeprowadzana przez jej właściciela i z jego inicjatywy. Była spotykana na Śląsku w XVIII w. a przed pruską reformą rolną. Na Śląsku pierwszy przypadek odnotowano w 1771 roku, wcześniej podobne praktyki spotykano np. w Austrii. Właściciel (najczęściej szlachcic) osiągając większe zyski z budowy fabryk lub eksploatacji złóż (zdarzały się inne przyczyny takiego postępowania) tracił zainteresowanie swoim folwarkiem i szukał nowych sposobów osiągania zysków. W związku z tym odsprzedawał swoim chłopom ziemię orną (ziemia stawała się tak zwaną własnością zależną) zachowując znaczne prawa a przede wszystkim prawo patronatu, sądownictwo patrymonialne i płynące z niego dochody, prawo propinacji i warzenia piwa, prawo polowań, zwykle też lasy a często i stawy, do tego najważniejsze - należności z tytułu używanej przez chłopów ziemi. Parcelowaną ziemię sprzedawano głównie chłopom lassytom niedziedzicznym - ci nabywając ziemię stawali się dziedzicznymi właścicielami zależnymi którzy zamiast odrabiania pańszczyzny mieli płacić czynsze. Dotychczasowi chłopscy właściciele mogli zwiększyć swój areał uprawy i również, wobec likwidacji folwarku, zamiast odrobku musieli uiszczać czynsz. Zapłata za ziemię i zwolnienie od pańszczyzny stanowiły znaczny dochód dla feudała dokonującego parcelacji. Dla chłopów było to obciążenie niewspółmierne, nie dysponując gotówką zmuszeni byli zaciągać pożyczki, często u sprzedającego. Często też, nie mogąc spłacić długów, bankrutowali tracąc ziemię.

Księga gości – element strony WWW pozwalający odwiedzającym zostawić krótki komentarz dotyczący odwiedzanej strony. Księga gości pełni najczęściej rolę pośrednika między gościem a autorem strony. W zależności od charakteru wpisu: odwiedzający może podać swój adres e-mailowy, swoją stronę WWW lub nawet swój prywatny adres. Treść księgi gości jest zazwyczaj na bieżąco moderowana przez jej właściciela.

Orientacje społeczne (dawniej motywy społeczne) – preferencje co do podziału wyników (dobra) pomiędzy siebie i innych w sytuacji współzależności społecznej.

Status społeczno-ekonomiczny - element wyznaczający możliwości konsumpcyjne i inwestycyjne podmiotu gospodarczego (zdolność do zaspokojenia potrzeb), kryteria oceny otaczającej go rzeczywistości gospodarczej (zjawiska korzystne, negatywne i neutralne) oraz cele działania i środki umożliwiające ich osiągnięcie (zbiorcza przesłanka świadomej i celowej działalności gospodarczej, społecznej i politycznej podmiotu). W wypadku niewystarczalności działań indywidualnych, co jest raczej powszechne, status społeczno-ekonomiczny podmiotu stwarza podstawę do określania interesów grupowych i inicjowanych nimi działań zbiorowych. Polityka gospodarcza stoi zawsze w obliczu konfrontacji swoich poczynań ze statusem osób lub grup, który te poczynania naruszają, niszczą lub wzmacniają. Dlatego wszystkie projekty polityki gospodarczej muszą brać ten fakt pod uwagę, co oczywiście nie oznacza biernego ulegania postulatom wynikającym z interesów indywidualnych lub grupowych, a jedynie liczenie się z możliwością przeciwdziałania.

Odumarszczyzna (łac. mortuarium - "opłata za śmierć") oznaczała w czasach feudalizmu konfiskatę przez pana feudalnego części ruchomego majątku zmarłego chłopa. Zagarnięcie własności chłopskiej dotyczyło tylko chłopów będących w zależności osobistej od feudała, wyłączeni z tej zasady byli natomiast chłopi znajdujący się w zależności gruntowej. Pan miał pierwszeństwo do sięgnięcia po spadek przed rodziną chłopa. Odumarszczyzna była bardzo uciążliwym rodzajem podatku i jedną z głównych przyczyn licznych buntów pospólstwa, z których jedno z największych miało miejsce w latach 1524-25 na terenie Szwabii, Frankonii i Turyngii.

       na podstawie Wikipedii, otwartej encyklopedii : licencje: GFDL, oraz CC-BY-SA 3.0 + autorzy, historia
edycja