Gajusz Mariusz

Gajusz Mariusz (ur. 156 p.n.e. w południowolatyńskim Arpinum, zm. 13 stycznia 86 p.n.e.). Żonaty z Julią, ciotką Juliusza Cezara ze strony ojca, Gajusza Juliusza Cezara Starszego. Znany przede wszystkim jako reformator armii rzymskiej oraz mąż stanu w starożytnym Rzymie, przez długie lata, jako „homo novus” (czyli prowincjusz), związany ze stronnictwem popularów. W 105 p.n.e. pokonał króla numidyjskiego, Jugurtę (zobacz: wojna Rzymu z Numidyjczykami), w 104 p.n.e. Cymbrów a w (102-101 p.n.e.) Teutonów. W „Żywotach” Plutarcha określony mianem „trzeciego założyciela Rzymu” (po Romulusie i dyktatorze Kamilusie). Pod koniec kariery politycznej przeciwnik Sulli, zwolennika optymatów.

Aurelia Kotta (120 - 54 p.n.e.), matka Juliusza Cezara. Córka konsula Lucjusza Aureliusza Kotty i Rutylii. Poślubiła pretora Gajusza Juliusza Cezara Starszego, z którym miała 3 dzieci:

Atia Starsza wł. Atia Balba Caesonia Maior (ur. 85 p.n.e., zm. 43 p.n.e.) - córka Julii Młodszej (Iulia Minor) i Marka Atiusza Balbusa, siostrzenica Juliusza Cezara. Żona Gajusza Oktawiusza (w latach 65 p.n.e. - 58 p.n.e.), matka Oktawii Młodszej i Oktawiana Augusta. Po śmierci Gajusza Oktawiusza jej drugim mężem został Lucius Marcius Philippus, konsul i zwolennik Juliusza Cezara.

Cezar – jeden z tytułów używany przez rzymskich cesarzy. Słowo cezar było rodowym mianem Juliusza Cezara oraz Oktawiana – jego adoptowanego syna i pierwszego cesarza rzymskiego, ale z czasem stało się tytułem władców Rzymu. W okresie tetrarchii tytułu cezara używali dwaj młodsi tetrarchowie.

Gajusz Juliusz Cezar - książka autorstwa Aleksandra Krawczuka, wydana po raz pierwszy w 1962 roku. Opowiada o życiu Juliusza Cezara, dyktatora Rzymu, a szerzej o losach Republiki i państw ościennych. Intencją autora było nakreślenie panoramy życia społecznego i politycznego czasów Cezara.

Quintus Caecilus Metellus Pius członek wpływowego plebejskiego rodu rzymskiego Cecyliuszy, syn Kwintusa Cecyliusza Metellusa Numidyjskiego, konsula w 109 p.n.e. Zyskał przydomek (agnomen): Pius w uznaniu dla uczuć okazywanych ojcu, gdy usilnie zabiegał o odwołanie go z wygnania , na które ten został skazny w 100 p.n.e.. W młodości jako 20-latek towarzyszył ojcu na wojnie w Numidii z Jugurtą. Pretor 89 p.n.e.; jeden z dowódców w wojnie ze sprzymierzeńcami. Pokonał i zabił w bitwie Kwintusa Pompediusza, przywódcę Marsów w 88 p.n.e. W 87 p.n.e. w dalszym ciągu był w armii prowadząc walki przeciwko Samnitom. Doszło wówczas przejęcia władzy przez stronnictwo popularów pod wodzą Mariusza i Cynny. Wezwany został przez senat do Rzymu, gdzie ciesząc się większym zaufaniem żołnierzy niż ówczesny konsul Oktawiusz był wzywany do przejęcia naczelnego dowództwa. Odrzucenie tego żądania spowodowało przejście części wojska na stronę wrogów i Metellus nie widząc szans oparcia się siłom Mariusza i Cynny opuścił miasto i popłynął do Afryki. Zebrał tam znaczne siły i przyłączył się do niego Krassus, który przypłynął z Hiszpanii ale wkrótce obaj wodzowie poróżnili się. W 84 p.n.e.Metellus został pobity przez Gajusza Fabiusza, jednego z dowódców stronnictwa Mariusza. W 83 p.n.e. na wieść o powrocie Sulli z Azji, przyłączył się do niego w Brundyzjum jako jeden z pierwszych nobilów i został jednym z najważniejszych dowódców w wojnie domowej Sulli z popularami. W 82 pokonał ostatecznie wojska Karbona i Norbanusa w Galii Cisalpińskiej. W 80 p.n.e. sprawował konsulat razem z Sullą. W następnym roku udał się do Hiszpanii Ulterior by w charakterze prokonsula zarządzać prowincją i pokonać armię Sertoriusza, stronnika popularów. Pozostał tam przez 8 lat nie mogąc pokonać Sertoriusza. Wysłana została przez Rzymian druga armia pod wodzą młodego Pompejusza. Sertoriusz opierał się jednak nadal i dopiero jego podstępne zamordowanie przez Marka Perpernę w 72 p.n.e. pozwoliło zakończyć wojnę. Po powrocie do Rzymu Metellus odbył triumf za zwycięstwa w Hiszpanii. W 81 p.n.e. został z nadania Sulli pontfexem maximusem i sprawował ten urząd do śmierci w 63 p.n.e. Na jego następcę został wybrany Cezar. Polityczne podążał w ślady ojca, tak jak on był stałym i niezawodnym stronnikiem optymatów. Uważany przez współczesnych za jednego z najlepszych strategów militarnych. Adoptował w testamencie syna Publiusza Korneliusza Scypiona Nazyki, który od tego momentu został Kwintusem Cecyliuszem Metellusem Kornelianem Scypionem Nazyką

Bitwa pod Nowiodunum — bitwa stoczona w roku 52 p.n.e. przez rzymskiego prokonsula Gajusza Juliusza Cezara z siłami powstańców galijskich pod wodzą Wercyngetoryksa.

Bitwa pod Forum Gallorum – starcie zbrojne, które miało miejsce 14 kwietnia 43 p.n.e. w trakcie kampanii mutińskiej, po śmierci Gajusza Juliusza Cezara.

Wojna domowa Cezara z Pompejuszem – konflikt o władzę w Rzymie toczący się w latach 49 p.n.e. do 45 p.n.e., pomiędzy Gajuszem Juliuszem Cezarem, prokonsulem i zdobywcą Galii, a Gnejuszem Pompejuszem Wielkim rzymskim konsulem, który otrzymał poparcie Senatu w obronie wartości republikańskich. W rzeczywistości była to już ostatnia odsłona wojny domowej toczonej z niewielkimi przerwami od 88 p.n.e. pomiędzy stronnictwem popularów reprezentujących masy ludowe i dążących do wzmocnienia uprawnień trybuna ludowego, a frakcją optymatów reprezentantów arystokracji rzymskiej, usiłujących wzmocnić władzę Senatu kosztem uprawnień zgromadzeń ludowych i trybunatu.

Publius Antistius polityk rzymski z plebejskiego rodu Antistiuszy. Przedstawiciele tej rodziny pojawiają się przez cały okres republiki, ale żaden z nich nie odegrał ważniejszej roli w historii. Publiusz był trybunem plebejskim w 88 p.n.e.. Razem z kolegą w urzędzie, Publiuszem Supicjuszem Rufusem przeciwstawił się kandydowaniu Gajusza Cezara Strabona na konsula, bez sprawowania poprzednio funkcji pretora. Wygłoszona z tej okazji mowa zyskała mu publiczne uznanie. Pozytywne zdanie o jego zdolnościach oratorskich miał Cyceron. W roku 86 p.n.e. Publiusz Antistiusz był edylem. Z racji tej funkcji przewodniczył trybunałowi, przed którym stanął Pompejusz oskarżony o malwersacje łupów spod Asculum. Plutarch w swoich "Żywotach równoległych" relacjonuje ten proces, twierdząc, że zachowanie Pompejusza w czasie procesu, wzbudziły w Antistiuszu sympatię do niego i idącą za tym propozycję małżeństwa z córką Publiusza Antistią. Takie sekretne porozumienie zostało zawarte i po uniewinnieniu Pompejusza kilka dni później małżeństwo zostało zawarte w 86 p.n.e. W konsekwencji tego małżeństwa Publiusz został uznany za zwolennika stronnictwa Sulli. W czasie walk, które wybuchły po powrocie Sulli do Italii po zwycięstwie nad Mitrydatesem ze stronnictwem popularów, którym przewodzili wówczas Lucjusz Korneliusz Cynna, Gnejusz Papiriusz Karbon i Mariusz Młodszy, syn Gajusza Mariusza obie strony wymordowywały zwolenników stronnictwa przeciwnego. Tak zginął też w 82 p.n.e. Publiusz Antistiusz zgładzony na rozkaz ówczesnego konsula Mariusza Młodszego. Po śmierci Publiusza samobójstwo popełniła jego żona Kornelia, matka Antistii.

Gaius Octavius Thurinus, po adopcji Gaius Iulius Caesar Octavianus (ur. 23 września 63 roku p.n.e. w Rzymie, zm. 19 sierpnia 14 r.n.e. w Noli) – syn Gajusza Oktawiusza i Atii Starszej (Atia Maior), wnuk siostry Juliusza Cezara i jego adoptowany testamentem syn. Oktawian był także pierwszym cesarzem rzymskim.

Bitwa pod Gergowią (52 p.n.e.) - bitwa stoczona między armią rzymską dowodzoną przez prokonsula Gajusza Juliusza Cezara, a powstańczą armią galijską pod wodzą Wercyngetoryksa w 52 r. p.n.e.

Saepta Julia – budynek wzniesiony na Polu Marsowym w pobliżu Panteonu, pierwotnie przeznaczony na miejsce głosowań w Republice Rzymskiej. Budowla została zaplanowana przez Juliusza Cezara i ukończona przez Marka Agrypa w 26 r. p.n.e. W czasach Oktawiana Augusta, Kaliguli i Klaudiusza Saepta Julia była najprawdopodobniej używana do walk gladiatorów, a później jako rynek i tragowisko oraz miejsce obchodów Ludi saeculares.

Octavia Minor (ur. ok. 69 p.n.e., zm. 11 p.n.e.) – jedyna córka Gajusza Oktawiusza (Gaius Octavius) i jego drugiej żony Atii Starszej (Atia Balba Caesonia Maior). Siostra Gajusza Oktawiusza, po adopcji noszącego nazwisko Gajusza Juliusza Cezara Oktawiana (Gaius Iulius Caesar Octavianus), czyli późniejszego cesarza Augusta. August darzył ją zawsze miłością i szacunkiem i Oktawia miała na niego duży wpływ. Urodziła się w Noli w Italii około 69 p.n.e..

Bitwa pod Pistorią w Etrurii w styczniu 62 p.n.e. zakończyła krótkotrwałą wojnę domową w Starożytnym Rzymie, rozgorzałą na skutek zdarzeń, które przeszły do historii jako tzw. Sprzysiężenie Katyliny. W bitwie starły się, z jednej strony, armia senackiego stronnictwa optymatów, kierowanego przez konsulów Marka Cycerona (nieobecny na polu bitwy) i Gajusza Antoniusza Hybrydę (faktyczny dowódca), a z drugiej, odwołujące się do haseł programu stronnictwa popularów, zbuntowane oddziały weteranów pod wodzą Katyliny.

Alezja (łac. Alesia) to miasto-gród w starożytnej Galii (we wschodniej Francji, obecnie Alise-Sainte-Reine), miejsce decydującej bitwy (zobacz: bitwa pod Alezją) w wojnie plemion galijskich pod dowództwem Wercyngetoryksa z legionami rzymskimi Gajusza Juliusza Cezara w 52 p.n.e.

Gnejusz Oktawiusz (Gnaeus Octavius) – polityk rzymski, jeden z przywódców optymatów. Syn Gajusza Oktawiusza, konsula w 128 p.n.e. Został wybrany na konsula w roku 87 p.n.e. a drugim konsulem wybrano pomimo opozycyjnego wobec Sulli stanowiska Lucjusza Korneliusza Cynnę. Gdy Sulla poprowadził swoje legiony do Grecji na wojnę z Mitrydatesem, Cynna wystąpił przeciw jego zwolennikom co spotkało się ze sprzeciwem Gnejusza Oktawiusza . Optymaci pod jego przywództwem zmusili Cynnę do opuszczenia Rzymu i mianowali na jego miejsce konsulem zastępczym Lucjusza Korneliusza Merulę. Wybuchła wojna domowa. Cynna zebrał w Italii wojska, połączył się z przybyłym z Afryki Mariuszem i jego zwolennikami, a następnie razem ruszyli na Rzym i opanowali miasto. Według Liwiusza to nieporadność konsula Oktawiusza przyczyniła sie do zwycięstwa popularów. Doszło do rzezi zwolenników Sulli. Zginęli między innymi obaj konsulowie: Gnejusz Oktawiusz i Lucjusz Korneliusz Merula. Według relacji Appiana Oktawiuszowi odcięto głowę i zawieszono ją przed mównicą na forum. Cyceron wymienia, Oktawiusza obok Sulli, Mariusza, Cynny i Karbona jako jednego z tych obywateli, którzy przyczyniają się do zguby Rzczpospolitej poprzez doprowadzanie do wojen domowych.

Bitwa nad rzeką Saoną – bitwa stoczona w 52 r. p.n.e. przez armię rzymską dowodzoną przez prokonsula Gajusza Juliusza Cezara z powstańczą armią galijską dowodzoną przez wodza z galijskiego plemienia Arwernów – Wercyngetoryksa.

Agrypa Postumus (Marcus Vipsanius Agrippa Postumus; ur. 12 p.n.e., zm. 14 n.e.) - syn Marka Agrypy i Julii, córki Augusta. Urodzony po śmierci ojca, stąd przydomek "Postumus" czyli "Pogrobowiec". W 12 p.n.e. po śmierci ojca, Marka Agrypy, August adoptował dwóch starszych braci Postumusa: Gajusza Juliusza Cezara i Lucjusza Juliusza Cezara widząc w nich swoich dziedziców. Przez wzgląd na szacunek do swojego przyjaciela Agrypy, nie adoptował najmłodszego Postumusa, by ten kontynuował ród Agrypów. Jednak po śmierci Lucjusza i Gajusza w 4 roku n.e. cesarz ostatecznie adoptował go i odtąd używał imion Marek Juliusz Cezar Agrypa. Równoległa adopcja Tyberiusza i kwestia, kto z nich zostanie następcą, ustawiała ich jako wrogów. Adopcja została cofnięta dwa lata później. Niewiele jest współczesnych źródeł o nim, we wszystkich przedstawiany jest jako bardzo brutalny i cieszący się złą sławą. Na przykład Swetoniusz pisze o nim: "tępego i dzikiego umysłu", "z dnia na dzień bardziej obłąkanego". Podobnie Tacyt: "prostaka, (...) nierozumnie pyszniącego się swą siłą fizyczną". Prawdopodobnie intrygowała przeciwko niemu żona Augusta Liwia Druzylla chcąc usunąć ostatniego kandydata na cesarza, stojącego na drodze do tronu jej synowi, Tyberiuszowi. Postumus został w 6 n.e. lub 7 n.e. zesłany na wysepkę Planazję w pobliżu Korsyki i uchwałą senatu zastrzeżono, że pod strażą wojskową ma tam być trzymany do końca życia. Siostra Postumusa Julia Młodsza została również mniej więcej w tym czasie skazana na zesłanie, a jej mąż Lucjusz Emiliusz Paulus stracony za udział w spisku przeciw cesarzowi. Nie udała się też konspiracja Audazjusza i Epikadusa mająca na celu uwolnienie Julii i Postumusa z wysp, na które zostali zesłani. Tacyt przytacza pogłoski o tym, że August złożył sekretną wizytę na Planazji i doszło tam do pogodzenia się z Postumusem i obietnicy odwołania z wygnania. Prawdopodobnie to tylko legenda i August ani nie odwołał Postumusa z wygnania przed swoją śmiercią, ani nie wspomniał o nim w swoim testamencie. Tuż po śmierci Augusta Postumus został zabity przez swoją straż przyboczną na rozkaz przyniesiony pismem. Nie jest jasne, czy pismo to pozostawił umierający cesarz, czy w jego imieniu rozkaz wydała Liwia (za wiedzą czy bez wiedzy Tyberiusza, który publicznie wyparł się wydania takiego rozkazu).

Bitwa pod Vercellae rozegrała się 30 lipca 101 p.n.e. pomiędzy legionami rzymskimi dowodzonymi przez Gajusza Mariusza a siłami germańskiego plemieniem Cymbrów, zakończyła się wielką klęską Germanów. Rok wcześniej Mariusz pokonał w bitwie pod Aquae Sextiae germańskich Teutonów i Ambronów, którzy wraz z Cymbrami najechali rzymskie terytorium.

Szyfr Cezara (zwany też szyfrem przesuwającym, kodem Cezara lub przesunięciem Cezariańskim) – w kryptografii jedna z najprostszych technik szyfrowania. Jest to rodzaj szyfru podstawieniowego, w którym każda litera tekstu jawnego (niezaszyfrowanego) zastępowana jest oddaloną od niej o stałą liczbę pozycji w alfabecie inną literą (szyfr monoalfabetyczny), przy czym kierunek zamiany musi być zachowany. Nie rozróżnia się przy tym liter dużych i małych. Nazwa szyfru pochodzi od Juliusza Cezara, który prawdopodobnie używał tej techniki do komunikacji ze swymi przyjaciółmi.

       na podstawie Wikipedii, otwartej encyklopedii : licencje: GFDL, oraz CC-BY-SA 3.0 + autorzy, historia
edycja