Galowie

Galia Zaalpejska (łac. Gallia Transalpina) - kraina historyczna zamieszkana przez plemiona celtyckie i obejmująca obszar pomiędzy Alpami, Pirenejami i Renem. Galia Zaalpejska była częścią większej krainy - Galii. Południowo-wschodnia część Galii Zaalpejskiej stała się prowincją rzymską w II wieku p.n.e., a resztę podbił Juliusz Cezar w latach 58-51 p.n.e., co opisał w De Bello Gallico.

Język galijski - właściwie zespół dialektów używanych przez starożytne ludy celtyckie (Galowie) zamieszkujące Galię Zaalpejską i Przedalpejską oraz część obecnej Hiszpanii. Ślady jego zachowały się jedynie w krótkich inskrypcjach, nazwach miejscowych oraz w zapisach imion własnych u autorów rzymskich (m.in. Juliusz Cezar, Tacyt). Po podboju Galii i Hiszpanii przez Rzym, dialekty te wyparła łacina.

Galia (łac. Gallia) - kraina historyczna w Europie Zachodniej, obecnie tereny Francji, Belgii i północnych Włoch, zamieszkana przez plemiona celtyckie. Termin ten, wprowadzony przez Rzymian, do czasu podboju przez Juliusza Cezara w latach 58-51 p.n.e. nie miał pokrycia w rzeczywistej organizacji państwowej czy międzyplemiennej. Istniały tylko pewne luźne podobieństwa kulturowe i niezbyt intensywne związki ekonomiczne między poszczególnymi plemionami.

Galia Przedalpejska (łac. Gallia Cisalpina – Galia po tej stronie Alp) – część Galii leżąca na południe od Alp. Jej tereny zamieszkiwali Galowie, którzy wdarli się tam w VII w. p.n.e., zagrażając m.in. młodemu Rzymowi (legenda o gęsiach kapitolińskich).

Bitwa pod Bibracte – stoczona w roku 58 p.n.e. około 25 km na południe od galijskiego oppidum Bibracte (w okolicy granicznej rzeki Arar, dziś Saony) przez sześć rzymskich legionów (ok. 30 tysięcy żołnierzy) z około siedemdziesięciotysięcznymi siłami osłaniającymi wędrujących na zachód osadników helweckich wraz z rodzinami. Rzymskimi legionami dowodził Gajusz Juliusz Cezar, siłami Helwetów, wspieranymi przez Bojów i Tulingów – Divicus.

Alezja (łac. Alesia) to miasto-gród w starożytnej Galii (we wschodniej Francji, obecnie Alise-Sainte-Reine), miejsce decydującej bitwy (zobacz: bitwa pod Alezją) w wojnie plemion galijskich pod dowództwem Wercyngetoryksa z legionami rzymskimi Gajusza Juliusza Cezara w 52 p.n.e.

Celtyllus – wódz plemienia celtyckiego Arwernów, członek jednego z najpotężniejszych i najmożniejszych rodów. Brał prawdopodobnie czynny udział w konflikcie Arwernów z Eduami w latach 70 - 65 p.n.e. zakończonym klęską Eduów. Celtyllus dążył do uzyskania jedynowładztwa korzystając z szerokich wpływów wśród współplemieńców. Został jednak oskarżony przez konkurentów do władzy o chęć mianowania się królem Arwernów i skazany na śmierć. Według słów Cezara : Sprawował najwyższą władzę w całej Galii i za to, że dążył do godności królewskiej, został przez swoich współplemieńców zabity (Cezar, Wojna Galijska, ks. VII, 4). Jego synem był Wercyngetoryks, przywódca powstania Galów w 52 p.n.e. przeciwko Cezarowi.

Prowansja (fr. Provence, prow. Provença lub Prouvènço) – kraina historyczna w południowo-wschodniej Francji, nad Morzem Śródziemnym, na wschód od dolnego biegu Rodanu. Nazwa wzięta od prowincji rzymskiej Galia Zaalpejska, którą Rzymianie nazywali także Provincia Nostra – „Nasza Prowincja".

Eburonowie (łac. Eburones) - lud celtycki osiadły między Renen a Mozą, na terenach Gallia Belgica. Ich głównym ośrodkiem była Aduatuca (obecnie Tongeren). W czasie podboju Galii przez Juliusza Cezara stawiali bardzo zaciekły opór pod wodzą Ambioryksa.

Bitwa pod Alezją, określana też mianem Oblężenia Alezji, bitwa stoczona pomiędzy oblegającymi galijskie miasto Alezja wojskami rzymskimi, a siłami zbuntowanych Galów. Miała miejsce w 52 roku p.n.e. podczas podboju Galii przez Juliusza Cezara. Działania sił rzymskich pod Alezją stanowią największą w historii antycznych wojen operacje oblężniczą.

Bitwa nad rzeką Saoną – bitwa stoczona w 52 r. p.n.e. przez armię rzymską dowodzoną przez prokonsula Gajusza Juliusza Cezara z powstańczą armią galijską dowodzoną przez wodza z galijskiego plemienia Arwernów – Wercyngetoryksa.

Bitwa na rzeką Aisne - bitwa stoczona w 57 p.n.e. nad rzeką Aksoną (obecnie Aisne) w Galii na terytorium plemienia Remów, między armią rzymską dowodzoną przez prokonsula Gajusza Juliusza Cezara, a armią sprzymierzonych plemion belgijskich.

Wojny galijskie – seria kampanii i bitew, stoczonych w latach 58 p.n.e.-51 p.n.e. przez rzymskie legiony z plemionami celtyckimi, zamieszkującymi Galię (terytoria znajdujące się na północ i zachód od Italii i Alp, w przybliżeniu pokrywające się z dzisiejszą Francją).

Anextiomarus - celtyckie określenie Apolla występujące w Galii i Brytanii, o bliżej nieokreślonych cechach i atrybutach. Inną formą tego imienia jest Anextlomarus ("Wielki opiekun").

Bitwa w zatoce Morbihan (zwana także bitwą u ujścia Loary) została stoczona u wybrzeży Bretanii w 56 r. p.n.e. pomiędzy flotą rzymską dowodzoną przez Decymusa Juniusza Brutusa, jednego z oficerów rzymskiego prokonsula, a od kwietnia namiestnika Galii Gajusza Juliusza Cezara, a flotą zjednoczonych plemion galijskich z Armoryki, którym przewodziło plemię Wenedów. Zakończyła się zwycięstwem Rzymian.

       na podstawie Wikipedii, otwartej encyklopedii : licencje: GFDL, oraz CC-BY-SA 3.0 + autorzy, historia
edycja