Linki:
École normale supérieure,
Élan vital,
Żydzi,
18 października,
4 stycznia,
Absolut,
Albert Camus,
Aleksander Sołżenicyn,
Anatole France,
André Gide,
Bóg,
Bertrand Russell,
Bjørnstjerne Bjørnson,
Borys Pasternak,
Camilo José Cela,
Carl Spitteler,
Claude Simon,
Czesław Miłosz,
Dario Fo,
Departament (Francja),
Derek Walcott,
Doris Lessing,
Elfriede Jelinek,
Elias Canetti,
Erik Axel Karlfeldt,
Ernest Hemingway,
Eugene O'Neill,
Eugenio Montale,
Eyvind Johnson,
Film,
Filozofia,
Frédéric Mistral,
François Mauriac,
Francja,
Frans Sillanpää,
Günter Grass,
Gabriel García Márquez,
Gabriela Mistral,
Gao Xingjian,
Garches,
George Bernard Shaw,
Gerhart Hauptmann,
Giosuè Carducci,
Grazia Deledda,
Halldór Kiljan Laxness,
Harold Pinter,
Harry Martinson,
Hauts-de-Seine,
Heinrich Böll,
Henrik Pontoppidan,
Henryk Sienkiewicz,
Hermann Hesse,
Herta Müller,
IPA,
Imre Kertész,
Intuicjonizm (filozofia),
Iosif Brodski,
Isaac Bashevis Singer,
Ivo Andrić,
Iwan Bunin,
Jacinto Benavente,
Jaroslav Seifert,
Jean-Marie Gustave Le Clézio,
Jean-Paul Sartre,
Johannes Jensen,
John Galsworthy,
John Maxwell Coetzee,
John Steinbeck,
Jorgos Seferis,
José Echegaray y Eizaguirre,
José Saramago,
Juan Ramón Jiménez,
Karl Gjellerup,
Kenzaburō Ōe,
Knut Hamsun,
Lęk,
Literatura,
Luigi Pirandello,
Mario Vargas Llosa,
Maurice Maeterlinck,
Mechanizmy obronne (psychologia),
Michał Bergson (kompozytor),
Michaił Szołochow,
Miguel Ángel Asturias,
Mistyka,
Moina Mathers,
Nadżib Mahfuz,
Nadine Gordimer,
Nagroda Nobla,
Nagroda Nobla w dziedzinie literatury,
Nelly Sachs,
Neuropsychologia,
Octavio Paz,
Odyseas Elitis,
Orhan Pamuk,
Pär Lagerkvist,
Pablo Neruda,
Panteizm,
Paryż,
Patrick White,
Paul Heyse,
Pearl Buck,
Rabindranath Tagore,
Reginald Garrigou-Lagrange,
Religia,
Roger Martin du Gard,
Romain Rolland,
Rudolf Eucken,
Rudyard Kipling,
Saint-John Perse,
Salvatore Quasimodo,
Samuel Agnon,
Samuel Beckett,
Saul Bellow,
Seamus Heaney,
Selma Lagerlöf,
Sigrid Undset,
Sinclair Lewis,
Sully Prudhomme,
Theodor Mommsen,
Thomas Mann,
Thomas Stearns Eliot,
Tomas Tranströmer,
Toni Morrison,
Transcendencja,
Transcendencja (filozofia),
Verner von Heidenstam,
Vicente Aleixandre,
Vidiadhar Surajprasad Naipaul,
Władysław Reymont,
Warszawa,
William Butler Yeats,
William Faulkner,
William Golding,
Winston Churchill,
Wisława Szymborska,
Wole Soyinka,
Wymowa i transkrypcja języka francuskiego,
Yasunari Kawabata,
Henri Bergson
fr:
ɑ̃ʀi bɛʀgsɔ̃ (ur.
18 października 1859 w
Paryżu, zm.
4 stycznia 1941 tamże) – pisarz i
filozof francuski. Henri Bergson został laureatem
Nagrody Nobla w dziedzinie
literatury za rok
1927. Przyjmowany za głównego twórcę
intuicjonizmu. Opublikował cztery główne dzieła: O bezpośrednich danych świadomości, Materia i pamięć, Ewolucja twórcza, Dwa źródła moralności i religii. Jego dzieła znajdują oddźwięk w wielu dziedzinach oprócz filozofii:
filmie,
literaturze,
neuropsychologii i in.
Élan vital (
fr. "pęd życiowy") - twórcza siła, będąca motorem rozwoju świata istot
żywych, nadająca mu dynamizm. Podstawowe pojęcie filozofii
Henri Bergsona, według którego stanowi ona podstawę działań duchowych i artystycznych.
Moina Mathers (ur. jako Mina Bergson 28 lutego 1865 w
Genewie, zm. 25 lipca 1928) – artystka i okultystka. Siostra
Henri Bergsona, żona Samuela Liddella MacGregora Mathersa, jednego z założycieli
Hermetycznego Zakonu Złotego Brzasku. Po śmierci męża w 1918, przewodnicząca organizacji Rosicrucian Order of the Alpha et Omega.
Roger Martin du Gard (ur.
23 marca 1881 w
Neuilly-sur-Seine koło Paryża, zm.
22 sierpnia 1958 w
Paryżu) – pisarz francuski, z wykształcenia był archiwistą-paleografem, zainteresowanym wieloma dziedzinami wiedzy. Roger Martin du Gard został laureatem
Nagrody Nobla w dziedzinie
literatury za rok
1937.
Rabindranath Tagore (
bengali রবীন্দ্রনাথ ঠাকুর) (ur.
7 maja 1861 w
Kalkucie, zm.
7 sierpnia 1941 tamże) – indyjski poeta, prozaik, filozof, kompozytor, malarz i pedagog. Został laureatem
Nagrody Nobla w dziedzinie
literatury za rok
1913. Była to pierwsza Nagroda Nobla dla
Indusa, jak również dla
Azjaty.
Claude Simon (ur.
10 października 1913 w
Tananarivie na
Madagaskarze, zm.
6 lipca 2005 w
Paryżu), pisarz i eseista
francuski. Został laureatem
Nagrody Nobla w dziedzinie
literatury za rok
1985.
Rabindranath Tagore (
bengali রবীন্দ্রনাথ ঠাকুর) (ur.
7 maja 1861 w
Kalkucie, zm.
7 sierpnia 1941 tamże) – indyjski poeta, prozaik, filozof, kompozytor, malarz i pedagog. Został laureatem
Nagrody Nobla w dziedzinie
literatury za rok
1913. Była to pierwsza Nagroda Nobla dla
Indusa, jak również dla
Azjaty.
Michał Bergson (Bergsohn) (ur.
20 maja 1820 w
Warszawie, zm.
9 marca 1898 w
Londynie) – polski kompozytor i pianista. Syn Gabriela Bereksohna, wnuk
Bera Sonnenberga, prawnuk
Szmula Zbytkowera. Ojciec
Henri Bergsona i
Moiny Mathers.
Biologizm - stanowisko
filozoficzne rozpatrujące ogół zagadnień filozoficznych, zwłaszcza dotyczących indywidualnych i społecznych zachowań ludzi, z punktu widzenia
biologii. Głównymi reprezentantami biologizmu byli uczeni ewolucjoniści
Charles Darwin oraz
Herbert Spencer. Ponadto kierunek ten występuje u
filozofów życia (np.
Henri Bergson) i w etyce (
Fryderyk Nietzsche).
Społeczeństwo otwarte – pojęcie wprowadzone przez francuskiego filozofa
Henri Bergsona. W
społeczeństwie otwartym polityka rządu podlega ocenie społecznej i zmienia się pod jej wpływem. U podstaw społeczeństwa leżą prawa jednostki i wolność stowarzyszeń, sprawy dotyczące społeczności nie są skrywane, a wiedza na ich temat jest ogólnie dostępna.
Alfred-Henri-Marie Baudrillart (ur. 6 stycznia
1859 w
Paryżu, zm. 19 maja
1942 w Paryżu),
francuski duchowny katolicki,
kardynał, członek
Akademii Francuskiej,
biskup pomocniczy Paryża.
Bergsonizm –
prąd literacki, ukształtowany na przełomie
XIX i
XX wieku pod wpływem
filozofii Henri Bergsona (
irracjonalizm, podniesienie rangi intuicji, wprowadzenie pojęcia
pędu życiowego - èlan vital, rozważania na temat schematyzmu języka, który hamuje poznanie zmieniającej się dynamicznie rzeczywistości).
Iwan Aleksiejewicz Bunin, ros. Ива́н Алексе́евич Бу́нин (ur.
22 października 1870 w
Woroneżu, zm.
8 listopada 1953 w
Paryżu) –
poeta i nowelista rosyjski. Iwan Bunin został laureatem
Nagrody Nobla w dziedzinie
literatury za rok
1933.
Albert Camus
fr:
albɛʀ kamy, (ur.
7 listopada 1913 w Mondovi w
Algierii, zm.
4 stycznia 1960 w
Villeblevin) – francuski pisarz, dramaturg, eseista. Czołowy reprezentant
egzystencjalizmu w literaturze. Uważany za jednego z najwybitniejszych intelektualistów europejskich II połowy XX w. Laureat
Nagrody Nobla w dziedzinie literatury w
1957.
Knut Hamsun (ur.
4 sierpnia 1859 w
Vågå jako Knud Pedersen, zm.
19 lutego 1952 koło
Grimstad) –
norweski pisarz, prekursor modernistycznych tendencji w
powieści psychologicznej oraz
egzystencjalnej, które w pełni ukształtowały się w drugiej połowie
XX wieku. Przedstawiciel kierunku subiektywistycznego w prozie norweskiej. Laureat
Nagrody Nobla w dziedzinie
literatury za rok
1920 za książkę Błogosławieństwo ziemi. Jeden z członków komisji noblowskiej uzasadnił ten wybór, porównując twórczość Hamsuna do twórczości
Hezjoda.
Jean-Paul Charles Aymard Sartre (ur.
21 czerwca 1905 w
Paryżu, zm.
15 kwietnia 1980 w Paryżu) – powieściopisarz,
dramaturg,
eseista i
filozof francuski. Przedstawiciel nurtu filozoficznego –
egzystencjalizmu.
Laureat
Nagrody Nobla w dziedzinie
literatury za rok
1964 (odmówił jej przyjęcia).
Sinclair Lewis (ur.
7 lutego 1885 w Sauk Center, zm.
10 stycznia 1951 w
Rzymie) – powieściopisarz, nowelista i dramaturg
amerykański. Sinclair Lewis został pierwszym amerykańskim laureatem
Nagrody Nobla w dziedzinie
literatury za rok
1930, "za jego wigor, zdolności artystyczne, za umiejętność tworzenia, inteligentnie i dowcipnie, nowych typów bohaterów". Jego twórczość jest doceniana za jej zrozumiałość i za krytykę społeczeństwa amerykańskiego i wartości kapitalistycznych.
Dzieło otwarte (wł. opera aperta) –
semiotyczna koncepcja analizy
dzieła sztuki opisana po raz pierwszy przez
Umberto Eco w 1962 roku w jego książce Dzieło otwarte: Forma i nieokreśloność w poetykach współczesnych, opisująca polisemiczność każdego dzieła sztuki i przenosząca akcent w analizie dzieła z relacji twórca – dzieło na dzieło – odbiorca.
Jean-Paul Charles Aymard Sartre (ur.
21 czerwca 1905 w
Paryżu, zm.
15 kwietnia 1980 w Paryżu) – powieściopisarz,
dramaturg,
eseista i
filozof francuski. Przedstawiciel nurtu filozoficznego –
egzystencjalizmu.
Laureat
Nagrody Nobla w dziedzinie
literatury za rok
1964 (odmówił jej przyjęcia).
Konwencjonalizm to przyrodoznawczy kierunek filozoficzny, powstały już w V w. p.n.e. (
Protagoras,
Arystyp,
sofiści), a rozwinięty w końcu XIX i w XX w. (
Poincaré,
Bergson,
Ajdukiewicz), w myśl którego wszystkie twierdzenia i teorie o charakterze naukowym są konwencjami (tzn. mają umowny charakter). Rolą pełnioną przez te konwencje jest wygoda myślenia w procesach poznania i wartościowania w danym wycinku czasoprzestrzeni, co - w przekładzie potocznym - jest takim rozeznawaniem się w pewnej rzeczywistości, w którym umownie przyjmuje się określone sądy za prawdziwe bądź nieprawdziwe oraz określone rzeczy za dobre lub/i piękne bądź złe lub/i brzydkie. Niejako "użytkowym przekazem" konwencjonalizmu jest to, iż w praktyce nie ma wiecznie niezmiennych stanowisk wobec realiów - z racji tego, że rozwojową naturę ma myśl ludzka.