Historia polskich wydawnictw encyklopedycznych

Początków wydawnictw encyklopedycznych doszukać się można już w średniowieczu. Na zachodzie i południu Europy upowszechniły się wówczas rękopiśmienne dzieła w postaci małych słowników czy encyklopedii, zawierających ułożone alfabetycznie wypisy i cytaty z Pisma Świętego, przemyślenia ojców Kościoła czy Seneki, Boecjusza i innych. Niektóre z nich dotarły na ziemie polskie już w XIV wieku i wkrótce doczekały się polskiego tłumaczenia. Zygmunt Gloger znalazł w pobernardyńskiej bibliotece w Tykocinie inkunabuł, którego okładka zrobiona była z pergaminowej karty takiego właśnie dzieła encyklopedycznego. Było to hasło (o charakterze umoralniającym) na temat małżeństwa.

Florilegium – w średniowiecznej łacinie określenie na zbiór cytatów pochodzących z dzieł najwybitniejszych autorytetów, najczęściej z dziedziny teologii lub filozofii. Słowo pochodzi z połączenia łacińskich słów flos oznaczającego "kwiat" i legere w znaczeniu "zbierać", "zbiór". Dosłownie więc był do "zbiór kwiatów" i termin ten był analogiczny do greckiego określenia antologia. Florilegia (liczba mnoga) najczęściej zawierały zbiory cytatów z dzieł Ojców Kościoła, innych pisarzy wczesnochrześcijańskich, rzadziej filozofów pogańskich (głównie Arystotelesa) lub autorów klasycznych. Jednym z najsławniejszych florilegium był XIV-wieczny Manipulus florum autorstwa Tomasza Irlandczyka, który umieścił w nim cytaty zebrane w bibliotece Sorbony.

Rotulus (biblos, volumen) - najstarsza forma książki rękopiśmiennej. Sporządzano go ze sklejonych kart papirusu, zapisanych jednostronnie i nawiniętych na wałek z drzewa, kości lub rogu (umbiculum). Tak uzyskany rulon rozwijany był stopniowo od prawej do lewej strony, gdzie znów go zwijano. Część zwoju zawierająca dzieło stanowiła tomus. Pierwszą karę zwoju zwano protokołem, a ostatnią eschatokołem. Dzieło rozpoczynało się od formuły incipit liber, a kończyło formułą explicitus liber. Te same formuły przeszły do kodeksów, a nawet do inkunabułów. Zwoje chowano w futerale skórzanym lub z barwnego płótna. Futerały układano w wiązki i wkładano do specjalnych skrzyń (bibliothecae). Użytek zwojów papirusowych dla sporządzania rękopisów literackich zanikł już w VI w., ale dla sporządzania dokumentów przetrwał do XI w.

Dzień Służby Cywilnej – zwyczajowe polskie święto obchodzone corocznie 11 listopada od 2000 roku w Narodowe Święto Niepodległości w celu podkreślenia znaczenia roli służby cywilnej i administracji państwowej.

Tempo (agogika) – jeden z elementów dzieła muzycznego oznaczający, jak szybko utwór ma być wykonany. Tradycyjnie, w zapisie nutowym szybkość wykonania utworu podaje się w postaci włoskiej nazwy tempa nad partyturą lub pięciolinią; sposób ten definiuje tempo w sposób przybliżony. Nazwom tempa towarzyszą często dodatkowe określenia (również w języku włoskim), opisujące sposób wykonania utworu (np. adagio cantabile - powoli i śpiewnie, adagio risoluto - powoli ale pewnie, zdecydowanie). Określenia tempa podawane na początku utworów lub części utworów są często używane w charakterze ich tytułów, o ile kompozytor nie nazwał dzieła w inny sposób (np. Adagio – najbardziej znany utwór Tomasa Albinoniego).

Małżeństwo jest zazwyczaj czymś w postaci unii ekonomicznej stron małżeństwa i ich rodzin. Część spraw ekonomicznych w postaci tzw. płatności małżeńskich musi zostać załatwiona, bądź przynajmniej uzgodniona, zanim dojdzie do postanowienia o zawarciu małżeństwa. Główne kategorie tychże płatności to:

"Korona Królestwa Polskiego" nie była oficjalną nazwą państwa, a już na pewno nie w XII wieku... Powinna widnieć formuła "Księstwo/Królestwo Polskie"

Ród von Kittlitz (Kietlicz) – śląski ród szlachecki, który według Johanna Sinapiusa wywodzi swoje pochodzenie od książąt słowiańskich. Na Śląsk Kittlitzowie przybyli z ziem łużyckich i osiedlili się w księstwach głogowskim, żagańskim i legnickim. Kittlitzowie pieczętowali się herbem własnym Kietlicz. Od nich początek wzięły kolejne rody szlacheckie takie jak: Kiczkowie, Żegotowie, Cyganowie, Karwińscy, a także niektóre rodziny mieszczańskie. Za protoplastę śląskiej linii rodu uchodzi Henryk von Kittlitz, który był rycerzem na dworze księcia Sobiesława I. Na początku XVI wieku ród podzielił się na liczne linie (niektóre z nich żyją do dziś), z których najbardziej znane są linia z Ocic i linia z Małomic. Linia z Ocic istniała już w XV wieku, tytułowano ich baronami choć prawdopodobnie nie mieli do tego prawa. Linia ta żyje do dziś. Linia z Małomic istniała od XIV wieku. Za jej protoplastę jest uważany Mikołaj baron von Kittlitz. Natomiast ostatnią uprawnioną do tytułu panów na Małomicach była Urszula Marianna (ur. 1640, zm. 1694), córka Zygfryda von Kittlitz i Zofii von Schulenburg. Linia z Małomic dała także początek mieszczańskiej rodzinie aus Zagan, z której Baltazar Bürger aus Zagan pieczętował się herbem Kittlitzów (wg J. Cureusa był prawnukiem Mikołaja von Kittlitz). Uprawniona do tytułu linia wygasła w roku 1694.

Dzieło otwarte (wł. opera aperta) – semiotyczna koncepcja analizy dzieła sztuki opisana po raz pierwszy przez Umberto Eco w 1962 roku w jego książce Dzieło otwarte: Forma i nieokreśloność w poetykach współczesnych, opisująca polisemiczność każdego dzieła sztuki i przenosząca akcent w analizie dzieła z relacji twórca – dzieło na dzieło – odbiorca.

Bibliotheca Palatina – jedna z najważniejszych niemieckich bibliotek renesansu, mieszcząca się w Heidelbergu do początku XVII w. Posiadała bogate zbiory średniowiecznych rękopisów oraz inkunabułów, nazywana “matką bibliotek”. Obecnie, dawne zbiory Bibliotheca Palatina znajdują się m.in. w Bibliotece Watykańskiej i w bibliotece Uniwersytetu w Heidelbergu.

Związek Badaczy Biblii w RP - związek wyznaniowy działający na terenie Polski oparty na nauce Badaczy Pisma Świętego. Badacze Pisma Świętego wyszli z założenia, że prawdy religijnej nie należy szukać w tradycjach i dogmatach chrześcijaństwa, ale wyłącznie w Biblii. Założycielem był pastor Charles Taze Russell. Przewodniczącym kościoła jest Henryk Wróblewski.

Dzień Kolumba (ang.. Columbus Day) święto obchodzone w wielu państwach obu Ameryk (w tym w USA), i w Hiszpanii (hiszp. Día de la Hispanidad, Fiesta Nacional) upamiętniające odkrycie Ameryki przez Krzysztofa Kolumba. Dzień Kolumba świętowany jest 12 października. Jego nieoficjalne obchody sięgają XVIII wieku, w większości krajów święto zostało oficjalnie uznane w XX wieku.

Wolni Badacze Pisma Świętego to międzynarodowy ruch religijny działający również w Polsce pod nazwą Zrzeszenie Wolnych Badaczy Pisma Świętego w Polsce. Ruch wywodzi się od Badaczy Pisma Świętego.

Męczeństwo Polikarpa (łac. Martyrium Polycarpi) – zabytek literatury wczesnochrześcijańskiej, zawierający opis męczeńskiej śmierci biskupa Smyrny Polikarpa, jednego z Ojców Apostolskich. Jest to najstarszy opis męczeństwa (nie licząc męczeństwa Szczepana w Dziejach Apostolskich). Anonimowy autor utworu zaadresował go do gminy w Filomelion. Tekst powstał dla uczczenia rocznicy śmierci Polikarpa, prawdopodobnie już w rok po tym wydarzeniu, które miało miejsce w 155/156 roku (lub 166).

Dzień Świszcza, również Dzień Świstaka, ang. Groundhog Day – doroczne święto obchodzone 2 lutego w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie, którego bohaterem jest świszcz (wbrew popularnemu w Polsce wyobrażeniu nie chodzi tu o świstaka). Jeżeli w tym dniu zwierzę zobaczy swój cień, co sprawdza się wyciągając świszcza z nory, zwiastuje to jeszcze sześć tygodni zimy. Jeśli nie, to oznacza, że wiosna jest już blisko.

W średniowieczu zaczęto interesować się światem zwierzęcym. W przeciwieństwie do starożytności, w której nie przypisywano większej roli zwierzętom, w średniowieczu zaczęto się zastanawiać, czy zwierzęta są również dziećmi Bożymi i czy po śmierci również idą do nieba bądź piekła. Wszakże sam święty Franciszek z Asyżu zwykł mawiać o zwierzętach "nasi mniejsi bracia". Głowiono się nad tym, czy powinny pościć w dni postne i czy wolno im pracować w niedzielę. W związku z tym zastanawiano się również, czy mają duszę i moralność, dar odróżniania dobra od zła. W ten sposób od połowy XIII wieku zwierzęta zaczynają stawać przed sądem.

Dzień Walki z Dyskryminacją Osób Niepełnosprawnych – święto obchodzone w Europie corocznie 5 maja, zapoczątkowane we Francji na początku lat 90. XX wieku, jako dzień godności osób niepełnosprawnych (fr.) Randez-vous de la Dignite ("Spotkanie z godnością").

Zbiór Wiadomości do Antropologii Krajowej – pierwsze polskie naukowe pismo etnograficzne i folklorystyczne, wydawane w latach 1877-1895 staraniem Komisji Antropologicznej Akademii Umiejętności w Krakowie. Redaktorem pisma był Izydor Kopernicki, a publikowali w nim m.in. Oskar Kolberg i Zygmunt Gloger.

Międzynarodowy Dzień Solidarności z Polską, ang. International “Solidarity Day” - ogłoszony przez administrację Ronalda Reagana dzień wsparcia demokratycznej opozycji w Polsce. Dzień ten wyznaczono na 30 stycznia 1982 roku.

Theologoumenon (gr. "elementy o charakterze teologicznym") - pojęcie wieloznaczne, w teologii katolickiej zwykle oznacza twierdzenia, które - nie posiadając bezpośredniego potwierdzenia w Piśmie Świętym i nauczaniu Magisterium Kościoła - nie mają charakteru wiążącego, ale są godne polecenia, bo rzucają światło na rozumienie doktryn wiążących. W teologii prawosławnej theologoumenon mając poświadczenie Ojców Kościoła jest głęboko zakorzeniona w świadomości wierzących.

Dzień Kazimierza Pułaskiego, ang. Casimir Pulaski Day - święto obchodzone w niektórych stanach USA, upamiętniające urodziny Kazimierza Pułaskiego, bohatera amerykańskiej wojny o niepodległość. Święto obchodzone jest głównie w stanie Illinois, gdzie znajduje się największe skupisko Polonii amerykańskiej. Zgodnie z uchwałą z 20 czerwca 1977 pierwszy poniedziałek marca jest świętem stanowym. Organizowane są wówczas parady uliczne, a w wielu szkołach dzieci mają dzień wolny. Dzień urodzin Pułaskiego świętowany jest również w stanach Wisconsin (święto stanowe 4 marca) i Indiana (dzień pamięci).

       na podstawie Wikipedii, otwartej encyklopedii : licencje: GFDL, oraz CC-BY-SA 3.0 + autorzy, historia
edycja