Hiszpanie

Hiszpanie – naród romański zamieszkujący głównie Hiszpanię (około 40 mln). Posługują się językiem hiszpańskim. Wyznają głównie katolicyzm (schrystianizowani w I-V wiekach n.e. W etnogenezie Hiszpanów uczestniczyło wiele grup etnicznych na początku byli to głównie Iberowie a w VI wieku p.n.e. także Celtowie, w II wieku p.n.e romanizowani przez Rzymian, później w V-VIII wiekach n.e. napływ Germanów i Arabów w VIII-XV n.e. Dla kształtowania się narodu hiszpańskiego miała duży wpływ Rekonkwista i powstanie zjednoczonego, scentralizowanego państwa w XV w. Stopniowo Kastylia kulturowo wywierała największy wpływ na cały kraj. Tradycyjne zajęcia Hiszpanów to pasterstwo, sadownictwo, rybołówstwo, rzemiosło, uprawa roślin. W kulturze ludowej są wyraźne różnice pomiędzy regionami w Hiszpanii, duża świadomość regionalnej tożsamości, własne dialekty i tradycje. Żywy i bogaty folklor muzyczny i taneczny, rozwinięty kult loklanych świętych, popularna jest Korrida. W okresie zdobywania Ameryki, Hiszpanie tworzyli podstawowy skład etniczny i wywierali największy wpływ kulturowy w Ameryce Łacińskiej.

Mudejar (z arab. mudadżdżan – ten, który mógł zostać w Hiszpanii) – styl w hiszpańskiej architekturze i sztuce, który rozwinął się z połączenia elementów islamskich i chrześcijańskich (romańskich i gotyckich). Pojawił się w VIII wieku, i przetrwał do XVII wieku. Największy jego rozkwit nastąpił w okresie gotyku (XV-XVI w.).

Irlandczycy (ang.: Irish (people), irl.: Muintir na hÉireann, na hÉireannaigh, na Gaeil) - naród pochodzenia celtyckiego zamieszkujący Irlandię. W przeszłości ich językiem ojczystym był język irlandzki, ale współcześnie jest to zazwyczaj język angielski (tylko dla niespełna 1% Irlandczyków językiem ojczystym jest język irlandzki). Dominującym wyznaniem wśród Irlandczyków jest katolicyzm, schrystianizowani w V wieku naszej ery. Zasadniczą rolę w etnogenezie odegrali celtowie którzy w IV-III wieku p.n.e. opanowali Irlandię. Od XII wieku świadomość narodowa kształtowała się w walce z Anglikami. W XVII wieku utracili całkowicie niepodległość spowodowało to liczną emigrację w XIX i na początku XX wieku do Ameryki. Około 80 mln osób na całym świecie przyznaje się do pochodzenia irlandzkiego. Istnieje bardzo duża diaspora Irlandczyków mieszkających poza Irlandią, najwięcej w Stanach Zjednoczonych bo 36,5 mln. Wielu zamieszkuje także Kanadę 4,3 mln i Australię 1,9 mln. W średniowieczu irlandzka kultura oddziaływała na Europę zachodnią, ale stopniowo ulegała kulturze angielskiej i traciła celtycki charakter. Od XIX wieku notuje się odrodzenie irlandzkiej kultury i zachowanie celtyckie tożsamości, zwłaszcza języka. W kulturze ludowej przetrwały do dziś elementy celtyckie, bogaty i żywy folklor muzyczny i słowny. Kult Świętego Patryka bohatera narodowego.

Real Academia de la Historia (pol.: Królewska Akademia Historyczna): to hiszpańska instytucja zajmująca się badaniem historii Hiszpanii i Hiszpanów. Skupieni w niej naukowcy zajmują się dziejami ludów zamieszkujących półwysep Iberyjski od prehistorii aż po czasy współczesne, badając wiele różnorodnych dziedzin: politykę, religię, społeczeństwo, wojskowość, kulturę itd.

Armada Española (Marynarka Wojenna Hiszpanii) – morski rodzaj Hiszpańskich Sił Zbrojnych, jedna z najstarszych ciągle aktywnych formacji morskich na świecie. Jej początki sięgają końca XV i początku XVI wieku, gdy hiszpańskie królestwa Kastylii i Aragonii zjednoczyły się za panowania "Monarchów Katolickich". Hiszpańska marynarka odegrała istotną rolę w historii Hiszpanii, szczególnie w czasach Hiszpańskiego imperium kolonialnego. Wśród największych osiągnięć Marynarki Wojennej są odkrycia Ameryki, pierwsze opłynięcie kuli ziemskiej przez Juan Sebastián Elcano i odkrycie drogi morskiej między Azją i Ameryką przez Andrés de Urdaneta. Hiszpańska Armada była najpotężniejsza na świecie w XVI, kres jej panowania na rzecz Royal Navy trwał stopniowo od porażki Wielkiej Armady do połowy XVII wieku, do XIX wieku pozostawała jednak trzecią siłą mórz (także za Marine nationale).

Rajmund z Fitero, właśc. hiszp. Raymond Sierra (ur. na początku XII wieku w Saint-Gaudens w Królestwie Aragonii, zm. w 1163 w Ciruelos k. Toledo w Nowej Kastylii) - hiszpański duchowny katolicki, zakonnik cysterski (SOCist.) i opat, założyciel rycerskiego zakonu Calatravy, święty Kościoła katolickiego.

Andorczycy - jeden z narodów romańskich, zamieszkuje Andorę. Jedynie 38% mieszkańców księstwa ma jego obywatelstwo. Z pochodzenia są głównie Katalończykami, a ich językiem narodowym jest kataloński. Tradycyjnymi zajęciami są wysokogórskie pasterstwo owiec, handel i przemyt. Od połowy XX w. zajmują się turystyką i bezcłowym handlem towarami importowanymi. Od VI w. wyznają chrześcijaństwo (rzymski katolicyzm).

Rapa-Nui - rdzenna ludność Wyspy Wielkanocnej, odłam Polinezyjczyków. Ich liczebność wynosi około 2 tysięcy osób. Posługują się językiem rapanui z rodziny polinezyjskiej, w użyciu jest także język hiszpański. Wyznają katolicyzm.

Ibo albo Igbo - grupa etniczna w Nigerii, w 1995 roku licząca ok. 17 milionów osób. W czasach przedkolonialnych Ibo stworzyli ośrodek cywilizacyjny u zbiegu rzek Niger i Benue - odkryte tu ruiny Ibo-Ukuwu z VIII wieku n.e. pozwalają stwierdzić, że lud ten zamieszkuje te tereny przynajmniej od kilkunastu wieków. Ibo nie stworzyli jednak nigdy scentralizowanego ośrodka władzy, a jedynie lokalne struktury do rozstrzygania o sprawach wsi. Struktura społeczeństwa opiera się na rodach patrylinearnych, praktykowane jest także wielożeństwo. Tradycyjnym zajęciem jest uprawa roli (jams, taro, maniok jadalny, banany i palma oleista), a także handel i rybołówstwo. W czasie nigeryjskiej wojny domowej (1967-1970) Ibo utworzyli niepodległą Republikę Biafry.

Hiszpański pies wodny (Perro de agua español) – jedna z ras psów należąca do grupy VIII (psy aportujące, płochacze, psy wodne) sekcji 3 (psy wodne). Rasę tę spotyka się na wszystkich wybrzeżach Europy, ale głównie w Andaluzji. Wraz z osadnikami dostały się na wschodnie wybrzeże Ameryki.

Reprezentacja Hiszpanii w rugby kobiet (hiszp. Selección femenina de rugby de España) – zespół rugby, biorący udział w imieniu Hiszpanii w meczach i sportowych imprezach międzynarodowych, powoływany przez selekcjonera, w którym mogą występować wyłącznie zawodniczki posiadające obywatelstwo hiszpańskie. Za jego funkcjonowanie odpowiedzialny jest Hiszpański Związek Rugby.

Mazatekowie – indiańska grupa etniczna z Meksyku, zamieszkująca głównie górzysty region Sierra Madre Oriental w północnej część stanu Oaxaca w pobliżu rzeki Papaloapan. Ich liczebność wynosi ok. 165 tys. Oprócz języka hiszpańskiego poslugują się także rodzimym językiem mazateckim. W swoim ojczystym języku nazywają siebie Xuta Ñuma, czyli "ludzie mówiący językiem Numa". Miejscowy ludowy katolicyzm jest silnie zmieszany z elementami rodzimych wierzeń (zob. synkretyzm religijny). Obszar zamieszkały przez Mazateków znany jest głównie dzięki badaniom przeprowadzonym przez antropologa R. G. Wassona wśród mazateckich czarownic (zob. Maria Sabina) i czarowników. Badaniem społeczności mazateckiej zajmuje sie też m.in. polski antropolog W. Jacórzyński, współautor książki opisującej szczegółowo tradycje i wierzenia Mazateków pt. Porywacze dusz.

Reprezentacja Hiszpanii w rugby mężczyzn (hiszp. Selección de rugby de España) – zespół rugby, biorący udział w imieniu Hiszpanii w meczach i sportowych imprezach międzynarodowych, powoływany przez selekcjonera, w którym mogą występować wyłącznie zawodnicy posiadający obywatelstwo hiszpańskie. Za jego funkcjonowanie odpowiedzialny jest Hiszpański Związek Rugby. Drużyna występuje w Europejskiej 1 dywizji.

Diablada lub Danza de Diablos ((hiszp.) taniec diabłów) – tradycyjny taniec z Ameryki Południowej pochodzący z andyjskiego Altiplano, charakteryzuje się maskami i strojami diabła noszonymi przez przez tancerzy. Taniec jest mieszaniną tradycji teatralnych Hiszpanów i andyjskich obrzędów religijnych, takich jak taniec Llama llama na cześć boga Tiw ludu Uru (ich opiekuna w kopalniach, jeziorach i rzekach) i rytuał ajmarskich górników ku czci Anchanchu (strasznego demona - ducha jaskiń i innych odosobnionych miejsc).

Bitwa pod Panuco - odbyła się podczas Podboju Meksyku przez Hiszpanów w 1520. Ekspedycja Hiszpanów badała około 1000 km wybrzeży Zatoki Meksykańskiej, docierając do ujścia rzeki Panuco. Tam w sporej osadzie Azteków, Hiszpanie po raz kolejny poznali bogaty kraj Azteków. Aztekowie wyczuwając zagrożenie ze strony Europejczyków szykowali się do obrony bogatej osady. Zaskoczona armia hiszpańska podjęła jednak walkę.

Friulowie (Furlanie) – romańska grupa etniczna, zamieszkująca w północno-wschodnich Włoszech, przede wszystkim w autonomicznym regionie Friuli-Wenecja Julijska (prowincje Udine, Pordenone i część Gorycji). W 1990 roku ich liczebność wynosiła ponad 600 tys. osób, co czyni Friulów najliczniejszą z grup Retoromanów. Posługują się językiem friulskim z grupy języków retoromańskich, w użyciu jest także język włoski. Do tradycyjnych zajęć Friulów, wciąż grających dużą rolę w gospodarce regionu, zalicza się rolnictwo i uprawa winorośli na nizinach oraz hodowla bydła i pasterstwo na obszarach alpejskich.

Browarnictwo w Gdańsku - Przez wieki Gdańsk stanowił centrum browarnictwa tej części Europy, Niemiec, jak również terenów uznawanych za należące do państwa polskiego. Potencjał tworzyły setki niewielkich browarów typu rzemieślniczego. Jednoczył ich bogaty i wpływowy Cech Browarników. Przez wiele stuleci, piwo, zwłaszcza tzw. piwo jopejskie eksportowano do wielu krajów Europy, głównie do Anglii. Dla ułatwienia prac przy załadunku na statki głównie beczek z piwem zbudowano Żuraw. W 1378 doszło do konfliktu z Zakonem Krzyżackim, w okresie późniejszym, pomiędzy gdańszczanami, a browarnikami warszawskimi. Około 1416 najwięcej browarników (73) mieszkało przy Hundegasse, obecnej ul. Ogarnej. W XV wieku nastąpił rozkwit browarnictwa – do około 250 tys. beczek. Wydawane spisy w 1565, i w latach następnych odnotowują wśród największych browarników w Gdańsku i na Pomorzu rodzinę Schröder (Hans Schröder, Joachim Schröder i Georg Schröder).

       na podstawie Wikipedii, otwartej encyklopedii : licencje: GFDL, oraz CC-BY-SA 3.0 + autorzy, historia
edycja