IV wiek

Dekrety teodozjańskie – seria dekretów antypogańskich wydanych przez cesarza bizantyjskiego Teodozjusza I Wielkiego w latach 391–392. Miały wprowadzić w życie wcześniejszy edykt tesaloński z 380 roku. Cesarz ogłosił w nim chrześcijaństwo religią państwową imperium rzymskiego, nie podał jednak szczegółowych konsekwencji dla życia publicznego. Dekrety były więc uzupełnieniem edyktu, np. pierwszy z nich Nemo se hostiis polluat (łac.) – Niech nikt się nie brudzi ofiarami, wydany 24 lutego 391 roku zabraniał składania ofiar pogańskich. Jedną z konsekwencji dekretów było zburzenie Serapejonu w Aleksandrii.

Galeriusz, właściwie Gaius Galerius Valerius Maximianus (ur. 250, zm. 5 maja 311) - cesarz rzymski, pochodził z Ilirii, zaczynał jako zwykły żołnierz w armii Aureliana, a później Probusa. Wsławił się zwycięską wojną z Persami w latach 297-299. Tytuł cesarza otrzymał 1 marca 293 roku z rąk Dioklecjana, z którego córką Galerią Walerią był ożeniony. Cesarz rzymski od 1 maja 305 do 5 maja 311 roku. Uważany był za prześladowcę chrześcijan. Zmarł w Sardicy na początku maja 311 roku w wyniku choroby, niedługo po podpisaniu dekretu o zakazie prześladowania chrześcijan.

Chrześcijaństwo w Algierii, podobnie jak w innych krajach Afryki Północnej, jest religią mniejszości wobec dominującego islamu. Posiada jednak bardzo starą i bogatą tradycję obecności na tych obszarach. Pojawiło się tu i przeżyło swój pierwszy rozkwit już w czasach imperium rzymskiego. Potem osłabło z powodu chaosu wywołanego najazdami Wandali i sporami między katolikami a arianami. Ponowny okres rozkwitu przypada na początek VI wieku, kiedy to Afryka Północna, wraz z dzisiejszą Algierią, ponownie stała się częścią Imperium rzymskiego (Bizancjum). Nie trwał on jednak długo, gdyż już w VII stuleciu tereny te podbili Arabowie, a ich religia - islam - zaczęła wypierać chrześcijaństwo aż niemal całkowicie zanikło, ograniczając się do niektórych, nielicznych plemion berberskich. Ponowne ożywienie wiązało się z podporządkowaniem Algierii Francji i przybywającymi tu kolonistami i misjonarzami.

Tabula Larinas - edykt wydany w roku 19 n.e. przez senat rzmyski, na mocy którego kobietom i mężczyznom ze stanu senatorskiego i ekwickiego zabroniono, pod groźbą infamii, walk na arenie.

Biblioteka w Cezarei – jedna z największych bibliotek starożytnego świata, założona przez Orygenesa, ok. 231 roku, a rozwijana później przez Pamfila z Cezarei i Euzebiusza z Cezarei. Zawierała ok. 30 000 ksiąg. W okresie przynależności Cezarei do Bizancjum tamtejsza szkoła odgrywała rolę ważnego ośrodka intelektualnego, a biblioteka była najważniejszym zbiorem chrześcijańskich dzieł. Jeden z podstawowych typów tekstu Nowego Testamentu, tekst cezarejski, związany jest z tym ośrodkiem.

Walens, właściwie Flavius Iulius Valens (ur. 328, zm. 9 sierpnia 378) – cesarz rzymski od 364 roku. Przyrodni brat Walentyniana I, który przekazał mu rządy we wschodniej części cesarstwa. Ingerował w wewnętrzne spory Kościołów na rzecz arianizmu, którego był wyznawcą. Prowadził wojnę z Gotami (367-368), następnie (370-378) walczył z królem perskim Szapurem II, który zajął Armenię. Został zmuszony do przerwania działań wojennych w 378, gdy wśród osiedlonych w prowincjach naddunajskich Wizygotów wybuchło powstanie. Zginął w przegranej z nimi bitwie pod Adrianopolem.

Edykt tolerancyjny Galeriusza - pierwszy w dziejach akt prawny, ustanawiający wolność religijną dla chrześcijan na terenie Cesarstwa Rzymskiego. Wydany przez cesarza Galeriusza 30 kwietnia roku 311.

Aksum (Axum) – starożytne państwo założone w I wieku p.n.e. w północnej części dzisiejszej Etiopii i Erytrei, będące jej historyczną kolebką. Rozwijało się dzięki kontaktom handlowym między Półwyspem Arabskim i Afryką, np. z królestwem Meroe, z którego sprowadzało m.in. kość słoniową, kauczuk, przyprawy korzenne i dostarczało je na szlaki handlowe. Jego stolicą było Aksum. Z portu w Adulis przewożono towary do basenu Morza Śródziemnego, a także do Indii i na Cejlon. Okres świetności przeżywało w III-VI wieku - rozszerzyło swe granice w kierunku południowym i zachodnim i stało się jedną z potęg ówczesnego świata bliskowschodniego. W połowie IV wieku, w czasach panowania Ezany, Aksum przyjęło chrześcijaństwo za pośrednictwem kupców syryjskich. W tymże wieku podporządkowało sobie Kusz. O znaczeniu i bogactwie państwa świadczyła złota moneta bita przez Ezanę, początkowo ozdobiona nowiem i dwiema gwiazdami, następnie, po przyjęciu chrześcijaństwa, wyobrażeniem krzyża.

Gunderyk (ur. 379, zm. 428) – król Wandalów i Alanów w latach 407-428; poprowadził Wandalów, plemię wschodniogermańskie pierwotnie osiadłe nad Odrą, we wzięciu udziału w barbarzyńskiej inwazji na Cesarstwo zachodniorzymskie w V w. n.e.

Filologowie klasyczni terminem poezji wczesnochrześcijańskiej określają utwory liryczne pojawiające się od ok. II wieku, których celem było rozpowszechnianie chrześcijaństwa. Powstały one w Cesarstwie Rzymskim i na Bliskim Wschodzie. Niektórzy historycy literatury za początek poezji wczesnochrześcijańskiej podają pierwszą połowę IV wieku, uznając iż nie wchodzą w jej skład pieśni liturgiczne, a jedynie dzieła pisane z myślą o zachowaniu kanonów. Badania nad nimi stanowią część składową patrologii.

Bitwa na Polach Katalaunijskich lub Bitwa pod Chalons rozegrana 20 czerwca 451 r. pomiędzy Cesarstwem Rzymskim a Hunami. Zakończyła się zwycięstwem Rzymu.

Tyrsus, Palmacjusz i Bonifacy, łac. Tyrsus, Palmatius, Bonifatius (zm. ok. 291 w okolicach Trewiru w Galii) – męczennicy chrześcijańscy w czasach panowania Dioklecjana, święci Kościoła katolickiego.

Wojny Rzymian z Germanami rozpoczęły się w I w. p.n.e. i toczyły się aż do końca cesarstwa zachodniego (V w. n.e.), choć do pierwszych walk z Germanami doszło już pod koniec II w. p.n.e. podczas najazdu Cymbrów i Teutonów na Galię. W pierwszych czterech wiekach tego okresu wielokrotnie dochodziło do kampanii przeciwko licznym plemionom germańskim nad Renem, Dunajem oraz w głębi terytorium dzisiejszych Niemiec.

Uniwersalizm cesarski – idea średniowiecznej filozofii politycznej popularna w pełnym średniowieczu, zgodnie z którą zwierzchnikiem nad wszystkimi państwami chrześcijańskimi i Kościołem miał być cesarz.

Święta Serapia, również Serafia, łac. Seraphia (ur. w I wieku w Antiochii Syryjskiej, zm. w II wieku na Awentynie w Rzymie) - męczennica chrześcijańska i święta Kościoła katolickiego.

Cesarstwo Bizantyńskie (w literaturze można też spotkać formę Cesarstwo Bizantyjskie) – termin historiograficzny używany od XIX wieku na określenie greckojęzycznego, średniowiecznego cesarstwa rzymskiego ze stolicą w Konstantynopolu. Używane zamiennie określenie Cesarstwo Wschodniorzymskie jest bardziej popularne w odniesieniu do okresu poprzedzającego upadek Cesarstwa Zachodniorzymskiego. Ze względu na dominację greckiej kultury, języka oraz ludności, Bizancjum było w wielu ówczesnych krajach Europy Zachodniej nazywane "Cesarstwem Greków", podczas gdy dla jego mieszkańców, podobnie jak dla obecnych Greków, było to Cesarstwo Rzymskie (łac. Imperium Romanum, gr. Βασίλειον Ῥωμαίων), a jego cesarze kontynuowali nieprzerwaną sukcesję cesarzy rzymskich. Świat islamu znał Bizancjum pod nazwą Rûm (ar. روم, "ziemia Rzymian"). Greckie słowo ρωμιοσύνη – rzymskość, dla Greków do dziś oznacza greckość.

Edykt Rotariego (Edykt Rotara, Edykt Rotaryka) – edykt wydany 22 listopada 643, przez króla longobardzkiego Rotariego. Został on wcześniej przyjęty przez zgromadzenie wojowników (szlachty) longobardzkiej. Składał się z preambuły i 388 rozdziałów dzielących się tematycznie następująco:

Dynastia teodozjańska – dynastia panująca w Cesarstwie Bizantyńskim w latach 379–457 i w zachodniej części cesarstwa rzymskiego do roku 455. Założycielem dynastii był Teodozjusz I Wielki. Był on synem wybitnego wodza z Hiszpanii straconego w niejasnych okolicznościach w 376 roku, został cesarzem w wyniku śmierci swego poprzednika, Walensa, w bitwie pod Adrianopolem w 378 roku podczas wojny ze zbuntowanymi Gotami w Tracji. Gracjan, cesarz Zachodu, mianował w 379 roku Teodozjusza augustem Wschodu. Z panowanie tej dynastii łączy się ostateczny podział cesarstwa rzymskiego na zachodnie i wschodnie (bizantyńskie) w roku 395.

Neochrześcijaństwo, Neochrześcijanie, Neochrześcijanizm - współczesne określenie, używane odnośnie części rodzin chrześcijańskich związków wyznaniowych, które poza stosowaniem się do nauk Jezusa Chrystusa, swe założenia wyznaniowe poszerzyły (lub dokonały ich ponownej interpretacji) o dodatkową ideologię (przy założeniu, że najbardziej rdzenny charakter chrześcijaństwa przypadał w I - IV w. n.e.) lub rozbudowały o elementy innych wierzeń (zazwyczaj etnicznych, napotykanych w trakcie dokonywanej przez chrześcijaństwo ekspansji). Neochrześcijanizm, w przeciwieństwie do analogicznego terminu neopoganizm, nie jest zjawiskiem społecznym będącym powrotem do pierwotnych idei danego systemu wierzeń.

Leoncjusz z Bizancjum (V/VI wiek) – urodzony w Bizancjum chrześcijański pisarz i teolog. Za młodu był nestorianinem, po nawróceniu wstąpił do klasztoru niedaleko Jerozolimy, gdzie wpłynęła na niego nauka Orygenesa. Około roku 531 powrócił do Bizancjum i wziął udział w dyspucie z sewerianami, a także w synodzie w Konstantynopolu. Był przeciwnikiem nestorian i monofizytów, a jego system teologiczny wywarł wpływ na Jana Damasceńskiego.

       na podstawie Wikipedii, otwartej encyklopedii : licencje: GFDL, oraz CC-BY-SA 3.0 + autorzy, historia
edycja