Linki:
Święty Paweł,
Żydzi,
24 sierpnia,
7 kwietnia,
Afrodyta,
Aksum,
Akwedukt,
Akwedukt Pont-du-Gard,
Aleksandria,
Armenia,
Artemida,
Astrologia,
Ateny,
Azja Środkowa,
Azja Południowo-Wschodnia,
Bałtyk,
Batawowie,
Biskup,
Bitwa w Lesie Teutoburskim,
Boudika,
Brytania,
Brytowie,
Bursztyn,
Calgacus,
Cesarstwo rzymskie,
Cesarz,
Cesarze rzymscy,
Chiny,
Chrześcijaństwo,
Chrześcijanie,
Data narodzin Jezusa Chrystusa,
Delfy,
Domicjan,
Dynastia Flawiuszów,
Dynastia Han,
Dynastia julijsko-klaudyjska,
Ekwita,
Eleuzis,
Epikurejczycy,
Erupcja,
Europa Zachodnia,
Ewangelia Łukasza,
Ewangelia Jana,
Ewangelia Marka,
Ewangelia Mateusza,
Filozof,
Filozofia,
Fryzowie,
Galilea,
Germania,
Gnostycyzm,
Hera,
Herkulanum,
Heron z Aleksandrii,
Historyk,
III wiek,
III wiek p.n.e.,
II wiek,
II wiek p.n.e.,
IV tysiąclecie p.n.e.,
IV wiek,
IV wiek p.n.e.,
IX tysiąclecie p.n.e.,
IX wiek,
IX wiek p.n.e.,
I wiek p.n.e.,
Icenowie,
Igrzyska rzymskie,
Imperium,
Indie,
Jan Chrzciciel,
Jerozolima,
Jezus Chrystus,
Judea,
Juliusz Agrykola,
Kaledonia,
Kaligula,
Kapadocja,
Klaudiusz (cesarz),
Klaudiusz Ptolemeusz,
Koloseum,
Królestwo Partów,
Kultura Mochica,
Kuszanowie,
Lennik,
Lew,
Londyn,
Marinos z Tyru,
Mauretania (starożytne królestwo),
Metal (materiałoznawstwo),
Metamorfozy,
Misja (religia),
Mitra (mitologia),
Nazaret,
Neron,
Nimes,
Oktawian August,
Owidiusz,
Palatyn (wzgórze),
Partowie,
Paweł z Tarsu,
Peru,
Piotr Apostoł,
Piramida Księżyca,
Piramida Słońca,
Pisarz,
Pliniusz Starszy,
Plutarch,
Podatki,
Poeta,
Pompeje,
Porcelana,
Prowincje rzymskie,
Publius Cornelius Tacitus,
Ren,
Rok czterech cesarzy,
Rzym,
Rzymianie,
Samaria,
Sejsmograf,
Senat rzymski,
Stabie,
Starożytna Grecja,
Starożytna Persja,
Starożytny Rzym,
Swetoniusz,
Szpital,
Tiridates I,
Tracja,
Trajan,
Tyberiusz,
Tytus,
Tytus Liwiusz,
Uczony,
VIII tysiąclecie p.n.e.,
VIII wiek,
VIII wiek p.n.e.,
VII tysiąclecie p.n.e.,
VII wiek,
VII wiek p.n.e.,
VI tysiąclecie p.n.e.,
VI wiek,
VI wiek p.n.e.,
V tysiąclecie p.n.e.,
V wiek,
V wiek p.n.e.,
Wang Mang,
Wespazjan,
Wezuwiusz,
Wielbłąd,
Wologazes I,
XIII wiek,
XIII wiek p.n.e.,
XII wiek,
XII wiek p.n.e.,
XIV wiek,
XIV wiek p.n.e.,
XIX wiek,
XIX wiek p.n.e.,
XI wiek,
XI wiek p.n.e.,
XVIII wiek,
XVIII wiek p.n.e.,
XVII wiek,
XVII wiek p.n.e.,
XVI wiek,
XVI wiek p.n.e.,
XV wiek,
XV wiek p.n.e.,
XXIII wiek p.n.e.,
XXII wiek p.n.e.,
XXIV wiek p.n.e.,
XXIX wiek p.n.e.,
XXI wiek,
XXI wiek p.n.e.,
XXVIII wiek p.n.e.,
XXVII wiek p.n.e.,
XXVI wiek p.n.e.,
XXV wiek p.n.e.,
XXXII wiek p.n.e.,
XXXI wiek p.n.e.,
XXX wiek p.n.e.,
XX wiek,
XX wiek p.n.e.,
X tysiąclecie p.n.e.,
X wiek,
X wiek p.n.e.,
Xiongnu,
Zhang Heng,
Lizja i Lidia (ur.
I wiek p.n.e., zm.
I wiek n.e.) – znane z
Ewangelii Marka i
Ewangelii Mateusza oraz
apokryficznej księgi
Legenda o św. Józefie Cieśli siostry
Jezusa Chrystusa. Według teologów prawdopodobnie były córkami
świętego Józefa z pierwszego małżeństwa.
Marcjonici (marcjonizm) - bliska
gnostycyzmowi grupa religijna założona około
145 roku przez
Marcjona z Synopy. Szczyt ich działalności przypadał na
II wiek i
III wiek, choć kilka gmin przetrwało do
VI wieku. Ich pismami religijnymi były
Ewangelia Marcjona: okrojona
Ewangelia Łukasza, z której Marcjon usunął wszelkie elementy i perykopy mogące sugerować związek Jezusa z Bogiem Starego Testamentu (jak np. genealogię Jezusa od króla Dawida), oraz listy świętego Pawła. Była to pierwsza kompilacja pism
chrześcijańskich, pierwszy kanon. W wyniku sporów z Marcjonem Kościół zaczął formować swój własny kanon.
Św. Bartłomiej Natanael (
I wiek n.e., zm. ok. 70) - jeden z 12
Apostołów, dwojga imion, zwany w
Ewangeliach Mateusza,
Marka i
Łukasza –
Bartłomiejem (grecko-aramejskie bar-Tholomaios "syn Tolomaja – Ptolemeusza" lub "syn oracza"), a przez
Jana –
Natanaelem (hebr. "Bóg dał"). Kościół rzymskokatolicki uznał dopiero w XII wieku, że to ta sama osoba[
potrzebne źródło].
Źródło Q (od
niemieckiego Quelle - źródło) -
hipotetyczny i rekonstruowany przez
biblistykę dokument
wczesnochrześcijański stanowiący zbiór wypowiedzi (tzw.
logiów)
Jezusa Chrystusa, spisany w
języku greckim przed spisaniem
Ewangelii Nowego Testamentu, być może w
Galilei w latach 50. Ze źródła Q korzystali autorzy
Ewangelii Mateusza i
Łukasza pisząc swoje
Ewangelie i to na ich podstawie uczeni mogą zrekonstruować tekst źródła Q.
XL wiek p.n.e. XXXIX wiek p.n.e. XXXVIII wiek p.n.e. XXXVII wiek p.n.e. XXXVI wiek p.n.e. XXXV wiek p.n.e. XXXIV wiek p.n.e. XXXIII wiek p.n.e.
XXXII wiek p.n.e. XXXI wiek p.n.e.Rodzina Ferrara, znana też jako Rodzina 13, jest grupą greckich
rękopisów minuskułowych przekazujących tekst
Ewangelii, których daty przypadają na wieki
XI-
XV. Jej cechą charakterystyczną jest to, że
Pericope adulterae umieszcza jest w
Ewangelii Łukasza, a nie w
Ewangelii Jana. Ustalono, że wszystkie one pochodzą z jednego przekazującego Ewangelie
kodeksu majuskułowego, datowanego na
VII wiek. Na czele grupy stoi kodeks minuskułowy 13, przechowywany teraz w
Paryżu.
Przemienienie Pańskie, Transfiguracja -
święto chrześcijańskie opisane w
Biblii przez trzech
ewangelistów:
Mateusza,
Marka i
Łukasza, jako
objawienie skierowane do trzech wybranych uczniów
Jezusa:
Piotra,
Jakuba i
Jana. Według ewangelii Jezus zabrał ich na
górę, gdzie zobaczyli go w nieziemskiej chwale, rozmawiającego z
Mojżeszem i
Eliaszem. Mimo że ewangelie nie podają nazwy góry, przyjmuje się, że była to góra
Tabor.
Chusta z Oviedo (Sudarium z Oviedo) – okrwawiona tkanina o wymiarach 84 x 53 cm, przechowywana w katedrze w
Oviedo, w
Hiszpanii. Według tradycji jest to
sudarium, w które zawinięto w grobie głowę
Jezusa Chrystusa, o czym opowiadają
Ewangelia Łukasza,
Ewangelia Mateusza ,
Ewangelia Marka i
Ewangelia Jana.
Tajemna Ewangelia Marka – hipotetyczna
ewangelia, której autorem miał być
św. Marek Ewangelista. Prawdopodobnie powstała na początku lat 70.
I w. n.e. O jej istnieniu świadczy jedynie list
Klemensa Aleksandryjskiego do Teodora z przełomu
II i
III w. n.e. Tekst listu odnalazł w 1958 r. w bibliotece
prawosławnego klasztoru Mar Saba Morton Smith z
Uniwersytetu Columbia. List opisuje okoliczności powstania i przechowywania Tajemnej Ewangelii Marka:
XL wiek p.n.e. XXXIX wiek p.n.e. XXXVIII wiek p.n.e. XXXVII wiek p.n.e. XXXVI wiek p.n.e. XXXV wiek p.n.e. XXXIV wiek p.n.e. XXXIII wiek p.n.e.
XXXII wiek p.n.e. XXXI wiek p.n.e.Problem synoptyczny — określenie w biblistyce nowotestamentowej dotyczące podobieństwa między trzema pierwszymi
Ewangeliami kanonicznymi:
Mt,
Mk,
Łk. Obserwuje się je w treści, strukturze, kompozycji, słownictwie oraz składni. Wspólna jest chronologia, kolejność wypowiedzi i wygłoszonych mów. Łączy je wspólny schemat kompozycyjny:
Jan Chrzciciel, chrzest Jezusa, działalność w
Galilei, powrót do
Jerozolimy, męka, śmierć i zmartwychwstanie. Jan natomiast koncentruje się na działalności Jezusa w Jerozolimie. U Synoptyków wzmiankowane są dwie Paschy w czasie misji Jezusa, u Jana natomiast trzy (Jan 2,13; 6,4; 13,1).
Problem synoptyczny — określenie w
biblistyce nowotestamentowej dotyczące podobieństwa między trzema pierwszymi
Ewangeliami kanonicznymi:
Mt,
Mk,
Łk. Obserwuje się je w treści, strukturze, kompozycji, słownictwie oraz składni. Wspólna jest chronologia, kolejność wypowiedzi i wygłoszonych mów. Łączy je wspólny schemat kompozycyjny:
Jan Chrzciciel, chrzest Jezusa, działalność w
Galilei, powrót do
Jerozolimy, męka, śmierć i zmartwychwstanie.
Jan natomiast koncentruje się na działalności Jezusa w Jerozolimie. U Synoptyków wzmiankowane są dwie Paschy w czasie misji Jezusa, u Jana natomiast trzy (Jan 2,13; 6,4; 13,1).
Szymon Cyrenejczyk - według relacji
ewangelicznych przypadkowy przechodzień, którego żołnierze rzymscy zmusili do pomocy
Jezusowi w niesieniu krzyża. Szymona
Cyrenejczyka wspominają trzy
Ewangelie:
Mt 27,32;
Mk 15,21 i
Łk 23,26.
Kodeks 2427 (Gregory—Aland) jest miniaturowym rękopisem
Ewangelii Marka, napisanym po
grecku, datowanym
paleograficznie na
XIII, a wedle innych nawet na
XIV wiek. Trudny do datowania metodą paleograficzną. W 2006 udowodniono, że jest on fałszerstwem dokonanym w
XIX wieku.
Malchus – sługa
arcykapłana jerozolimskiego w czasach
Jezusa Chrystusa, jego imię pojawia się w opisie pojmania Chrystusa w
Ewangelii wg Jana (por.
J 18,10 oraz
Mk 14,47).
Pasja – gatunek w
muzyce chłopskiej powstały w
XII w. jako część
chorału gregoriańskiego. Tematem pasji jest męka i śmierć
Jezusa Chrystusa, tekst opiera się zazwyczaj na dwóch-trzech z
Ewangelii.
Juwenkus Gaius Vettius Aquilinus Juvencus (
III/
IV wiek) – kapłan pochodzący z
Hiszpanii, który ułożył cztery księgi ujmujące tekst Ewangelii w 3200
heksametrach. Dzieło to niewolniczo trzymając się treści
Ewangelii nie miało szans na klasę poetycką, mimo to stało się ono wzorem dla późniejszych poetów (n.p.
Petrarki).
Helwidiusz (
IV/
V wiek) – łaciński pisarz, uczeń Auksencjusza z Mediolanu i naśladowca
Symmacha. Autor wielu pism, w których dowodził m.in. że
Maryja po narodzeniu Jezusa współżyła z
Józefem i miała z nim inne dzieci, zwane w
Ewangelii "braćmi Pana". Poglądy te poddał krytyce
Hieronim ze Strydonu w dziele Przeciw Helwidiuszowi o wiecznym dziewictwie błogosławionej Maryi. Podobne, odrzucone przez Kościół poglądy głosili także
Jowinian i
Bonosus.
Julian z Halikarnasu (
V/
VI wiek) – biskup
Halikarnasu,
monofizyta. Prawdopodobnie zmarł w
Aleksandrii około
527 roku. Polemizował z
Sewerem z Antiochii na temat pojmowania ciała
Chrystusa.