Iliada

Iliada (Ἰλιάς) – obok Odysei drugi z eposów, których autorstwo tradycja przypisuje Homerowi. Oba utwory datuje się na VIII lub VII wiek p.n.e. – stanowią więc one najstarsze zabytki literatury greckiej i europejskiej w ogóle. Oba poematy są eposami heroicznymi. Powstały prawdopodobnie w Jonii na wybrzeżu Azji Mniejszej – świadczy o tym przede wszystkim ich język, który można scharakteryzować jako archaiczny dialekt joński z elementami dialektu eolskiego. Metrum stanowi heksametr daktyliczny. Tematem utworu jest gniew Achillesa i związane z nim epizody wojny trojańskiej. Tytuł utworu pochodzi od wyrażenia he Ilias poiesis – pieśń o Ilionie (Troi).

Heksametr daktyliczny (łac. versus hexameter dactylicus) – najstarsze znane metrum europejskiej poezji epickiej. Heksametrem napisane są dwie najstarsze greckie epopeje Iliada i Odyseja Homera. Stał się kanonicznym wierszem starożytnej epiki greckiej oraz - po zarzuceniu wiersza saturnijskiego, także łacińskiej.

Dialekt joński - jeden z głównych dialektów klasycznego języka greckiego, rozpowszechniony w okresie klasycznym na obszarze południowo-zachodniej Azji Mniejszej (w historycznej Jonii), na Cykladach, Sporadach Północnych, Eubei a także części wysp przybrzeżnych Azji Mniejszej, m.in. na Chios i Samos. W swoim wczesnym stadium zaświadczonych już w grece archaicznej okresu homeryckiego - obok dialektu eolskiego stanowi podstawę języka Iliady i Odysei. W okresie hellenistycznym był stopniowo wypierany przez grekę koine, stanowi substrat dla rozwiniętego z niej w okresie bizantyjskim języka pontyjskiego. W literaturze okresu klasycznego dialekt joński pojawia się m.in. w części dzieł Sofoklesa i Ajschylosa, a także utworach epickich i wczesnej historiografii (np. u Herodota), nawiązujących do greki homeryckiej. Najbardziej zbliżony do dialektu attyckiego, wraz z którym tworzy zespół jońsko-attycki.

Dialekt attycki - jeden z głównych dialektów klasycznego języka greckiego, w okresie klasycznym rozpowszechniony w Attyce i na północnych wybrzeżach Morza Egejskiego. Najbardziej zbliżony do dialektu jońskiego, wraz z którym tworzy grupę jońsko-attycką. Dialekt ten w swoim wczesnym stadium zaświadczony jest już w grece archaicznej okresu homeryckiego (ok. VIII wiek p.n.e.) - pojawia się sporadycznie w Iliadzie i Odysei. W dialekcie attyckim powstała większość dzieł poetów i pisarzy okresu klasycznego, jest to też język starożytnych mówców ateńskich. Na dialekcie attyckim opiera się też w znacznej mierze późniejsza greka koine, używana w okresie hellenistycznym.

Harpalion (gr.: Άρπαλίων, Harpalίōn) – syn Pylajmenesa, mitycznego króla Paflagończyków. Ojciec, jako trojański sprzymierzeniec, dowodził swą armią w czasie wojny trojańskiej. Harpalion wziął w niej udział. Zginął z ręki Merionesa, syna Molosa w XIII pieśni Iliady. Pylajmenes zaś został zabity w bitwie z ręki Menelaosa ze Sparty w V pieśni. Śmierć jego została przedstawiona przed śmiercią syna, pomimo to wystąpił w orszaku żałobnym syna. Jest to słynna pomyłka w Iliadzie, zauważona już przez komentatorów w starożytności. Homer nie dostarczył żadnych informacji o ich pochodzeniu.

Greka homerycka - wariant języka starogreckiego, znany z tekstów Homera oraz późniejszej liryki epickiej z okresu klasycznego, nawiązującej stylem do Iliady i Odysei. Język Homera stanowi najprawdopodobniej zlepek kilku archaicznych dialektów greckich, głównie jońskiego i eolskiego. Greka homerycka jako język poezji epickiej stopniowo wychodziła z użycia w okresie hellenistycznym po wykształceniu się wariantu greki koine, jednak spotyka się ją jeszcze w tekstach późniejszych do III wieku n.e.

Język grecki archaiczny albo greka archaiczna - wczesne stadium rozwoju języka greckiego, poprzedzające grekę klasyczną, jednak późniejsze od greki mykeńskiej. Język grecki archaiczny był w użyciu w Helladzie w okresie ciemnym (po upadku cywilizacji mykeńskiej) i w okresie archaicznym. Zaświadczony jest w swoim późnym stadium przede wszystkim w dziełach Homera, z okresu ciemnego nie zachowały się bowiem zabytki piśmiennictwa. Język grecki był w czasach Homera już najprawdopodobniej silnie zróżnicowany dialektalnie. Uważa się, że Iliada i Odyseja pisane są językiem będącym zlepkiem różnych dialektów epoki, które w kolejnych wiekach dały początek poszczególnym zaświadczonym w piśmiennictwie dialektom greki klasycznej.

Pylajmenes (gr.: Πυλαιμένης, Pylaiménēs) – mityczny król Paflagończyków. Jako trojański sprzymierzeniec dowodził armią Paflagończyków podczas wojny trojańskiej. Został zabity w bitwie z ręki Menelaosa ze Sparty. Miał ze sobą syna zwanego Harpalion, który zginął z ręki Merionesa, syna Molosa. Śmierć Pylajmenesa została przedstawiona w V pieśni, pomimo to wystąpił w orszaku żałobnym syna w XIII pieśni. Jest to słynna pomyłka w Iliadzie, zauważona już przez komentatorów starożytnych. Homer nie dostarczył żadnych informacji o jego pochodzeniu. Inni późniejsi mitografowie wymieniają jako jego ojca, Bisaltesa (Apollodor z Aten z II/III w. n.e., Biblioteka) lub Meliusa (Diktys Kreteńczyk z II/III w, n.e.?, Wojna trojańska). Większość współczesnych uczonych przychyla się za pierwszym imieniem.

Filologowie klasyczni terminem poezji wczesnochrześcijańskiej określają utwory liryczne pojawiające się od ok. II wieku, których celem było rozpowszechnianie chrześcijaństwa. Powstały one w Cesarstwie Rzymskim i na Bliskim Wschodzie. Niektórzy historycy literatury za początek poezji wczesnochrześcijańskiej podają pierwszą połowę IV wieku, uznając iż nie wchodzą w jej skład pieśni liturgiczne, a jedynie dzieła pisane z myślą o zachowaniu kanonów. Badania nad nimi stanowią część składową patrologii.

Itanos (łac. Itanus) – starożytne miasto, kolonia fenicka znajdująca się niegdyś na wschodnim wybrzeżu Krety, nieco na północ od dzisiejszego Palekastro. Miasto według greckiej tradycji miało powstać w czasie wojny trojańskiej.

Styl homerycki - sposób pisania stworzony przez starożytnego pisarza Homera w "Iliadzie" i "Odysei". Styl homerycki cechuje się obecnością stałych epitetów, porównań homeryckich, wzniosłością (występuje patos), inwokacja, heksametr, hiperbola a także obecnością rozbudowanych realistycznych opisów, powodujących retardację, czyli spowolnienie akcji utworu. Występują też stałe formułki na wprowadzenie i zakończenie oraz przenikanie się świata bogów i ludzi.

Być wolnym – album muzyczny zawierający utwory skomponowane specjalnie na to wydawnictwo. Płyta powstała z inicjatywy Jana Borysewicza, który do nagrań zaprosił swoich przyjaciół. Tytuł składanki pochodzi od tytułu pierwszego utworu na płycie „Choćby nie wiem co” (muz. Jan Borysewicz; sł. Robert Gawliński).

Tersytes (gr. Θερσίτης Thersítēs, łac. Thersites) – w mitologii greckiej wojownik achajski, bezczelny, złośliwy, najtchórzliwszy i najbrzydszy uczestnik wojny trojańskiej; bohater Iliady Homera.

Kebren zwany także Cebran - w mitologii greckiej bóg rzeki w Troadzie w Azji Mniejszej w pobliżu Troi. Był synem Okeanosa i Tetydy oraz ojcem Asterope i Hesperii. Jego imię wymieniane jest przez Homera w Iliadzie oraz u Apollodorusa w The Library i Partheniusa w Love Romances

Carmen ad Astralabium – średniowieczna pieśń łacińska skierowana do Astrolabiusza, obejmująca ponad 500 dwuwierszy. Adresatem utworu jest syn Abelarda i Heloizy Astrolabiusz, autorem jest być może sam Abelard. Pomimo faktu, że wszystkie zachowane manuskrypty zawierające tekst utworu przypisują go Abelardowi, autorstwo filozofa jest kwestionowane.

"Hey Joe" lub rzadziej "Hey Joe, Where You Gonna Go?" - popularna amerykańska piosenka z lat sześćdziesiątych XX wieku, która stała się standardem rockowym. Wykonywana w tak wielu stylach muzycznych przez licznych muzyków, że dziś trudno jest określić pochodzenie oraz autorstwo utworu. Tekst utworu opowiada historię mężczyzny, który ucieka po zabiciu swojej żony.

Kwiaty śliwy w złotym wazonie (chin. 金瓶梅, Jīn Píng Méi) – chińska powieść z XVI wieku, określana jako pierwsza chińska realistyczna powieść obyczajowa i uważana za klasykę literatury chińskiej. Dzieło nieznanego autora powstało u schyłku dynastii Ming w odmianie języka chińskiego nazywanej baihua. Akcja utworu rozgrywa się w czasach dynastii Song, a jego treścią jest opis hulaszczego i rozpustnego życia Ximen Qinga (西門慶, Si-men Cing), kupca, a potem urzędnika z prowincji Szantung. Kluczowymi dla utworu postaciami są kobiety – żony i kochanki Ximena; od imion trzech z nich pochodzi tytuł powieści.

Ramajana (skr. रामायण , trl. rāmāyana, Dzieje Ramy) – epos sanskrycki, który kształtował się na przestrzeni II wiek p.n.e. - II wiek n.e. Składa się z ok. 24 tysięcy strof (dwuwierszy), pogrupowanych w 7 ksiąg (kanda). Autorstwo Ramajany przypisuje się legendarnemu wieszczowi, Walmikiemu (lecz - oczywiście - Ramajana powstała dzięki wysiłkowi wielu kompilatorów). Większość strof napisano w metrum anusztubh (tzw. śloka).

Koń trojański – zbudowany podczas wojny trojańskiej wielki koń, zrobiony z drewna, częściowo połączonego ze stalą, w którym ukryli się wojownicy greccy w czasie zdobywania Troi, pozorując jednocześnie odstąpienie od oblężenia. Obrońcy miasta, za namową Sinona, wbrew przestrogom Kasandry i Laokoona wciągnęli konia do miasta. Tam w nocy Achajowie wyszli z ukrycia, otworzyli bramy wojownikom i w ten sposób zdobyli miasto. Wydarzenie to jest wspomniane w Odysei Homera, a jego opis znajduje się w Eneidzie Wergiliusza.

Sztuka latania – składanka utworów różnych wykonawców. Znalazły się na niej utwory nie wydane na płytach długogrających poszczególnych wykonawców. Tytuł składanki pochodzi od tytułu utworu „Sztuka latania” zespołu Lady Pank.

       na podstawie Wikipedii, otwartej encyklopedii : licencje: GFDL, oraz CC-BY-SA 3.0 + autorzy, historia
edycja