Imperium mongolskie

Imperium mongolskie (mong.: jeke mongol ulus - Wielki Ułus Mongołów) – trzynastowieczne państwo mongolskie, w szczytowym momencie swojego rozwoju terytorialnego obejmujące Azję Środkową, południową Syberię, północne Chiny, Ruś i Bliski Wschód. W szczytowym okresie swojej potęgi zajmowało około 24,000,000 km, przez co jest drugim największym państwem w historii (po Imperium Brytyjskim).

Imperium Mongolskie (oficjalna nazwa: Wielkie Państwo Mongołów) – państwo mongolskie założone w 1206 przez Temudżyna, znanego bardziej jako Czyngis-chan, istniejące formalnie do początków XIV wieku. W szczytowym momencie swojego rozwoju terytorialnego w połowie XIII wieku obejmowało Azję Środkową, północne Chiny, Ruś i Bliski Wschód. W szczytowym okresie swojej potęgi zajmowało około 24,000,000 km2, przez co jest drugim największym państwem w historii (po Imperium Brytyjskim).

Imperium Mongolskie (oficjalna nazwa: Wielkie Państwo Mongołów) – państwo mongolskie założone w 1206 przez Temudżyna, znanego bardziej jako Czyngis-chan, istniejące formalnie do początków XIV wieku. W szczytowym momencie swojego rozwoju terytorialnego w połowie XIII wieku obejmowało Azję Środkową, północne Chiny, Ruś i Bliski Wschód. W szczytowym okresie swojej potęgi zajmowało około 24,000,000 km, przez co jest drugim największym państwem w historii (po Imperium Brytyjskim).

Ilchanidzi (albo Hulagidzi) – dynastia pochodzenia mongolskiego rządząca w latach 1256-1335 państwem powstałym w wyniku rozpadu imperium mongolskiego na terenach Bliskiego Wschodu. Jej nazwa pochodzi od tytułu "ilchan", używanego przez jej władców, których nazywa się czasem także Hulagidami, od imienia założyciela dynastii.

Trakt syberyjski (również Wielki Trakt, Wielki Trakt Sybirski, Trakt Moskiewski, Trakt Moskiewsko-Irkucki, Trakt Moskiewsko-Sybirski) – utworzony w XVIII wieku lądowy szlak transportowy, łączący europejską część Imperium Rosyjskiego z Syberią i Chinami.

Ilchanidzi (albo Hulagidzi) – dynastia pochodzenia mongolskiego rządząca w latach 1256-1335 państwem powstałym w wyniku rozpadu imperium mongolskiego na terenach Bliskiego Wschodu. Jej nazwa pochodzi od tytułu "ilchan", używanego przez jej władców, których nazywa się czasem także Hulagidami, od imienia założyciela dynastii.

Raźniowate, morynowate (Morinaceae) – rodzina roślin z rzędu szczeciowców (Dipsacales). Obejmuje trzy (lub cztery) rodzaje występujące na łąkach i w lasach na obszarach od Bałkanów, poprzez Bliski Wschód i Azję Środkową po południowe Chiny. W górach spotykane są na wysokości do 4900 m n.p.m. Niektóre gatunki raźni uprawiane są jako rośliny ozdobne (Morina longifolia, M. persica, M. coulteriana).

Yelü Chucai (mongolski Urtu Saqal – długa broda) (ur. 1189, zm. 1243) – chiński i mongolski urzędnik, poeta i astrolog, współtwórca administracji Imperium Mongolskiego.

Hiszpańskie imperium kolonialne – istniejące od XV do końca XIX wieku imperium kolonialne, w skład którego wchodziły należące do Królestwa Hiszpanii terytoria i kolonie w Europie, obu Amerykach, Afryce, Azji oraz Oceanii. U szczytu swej potęgi było jednym z największych państw w dziejach świata i zyskało miano "imperium, nad którym nigdy nie zachodzi słońce".

Mingan – jednostka wojskowa w średniowiecznej Mongolii oraz w innych armiach Wielkiego Stepu licząca 1000 ludzi. W Imperium Mongolskim dowódców minganów wyznaczał osobiście Wielki chan. Mingan nie był samodzielną jednostką lecz częścią Tumenu – na który składało się 10 minganów, sam też dzielił się na 10 części.

Wielki kurułtaj 1206 – zjazd możnych mongolskich i przedstawicieli podbitych przez Mongołów ludów w 1206 roku. Wybrano na nim Czyngis-chana, Kaganem. Zreformowano szereg instytucji mongolskich i powołano nowe. Uważany jest za formalny początek Imperium Mongolskiego. Poza reformami instytucjonalnymi, podjęto też na nim decyzję o wyprawie Dżebego przeciw Najmanom.

W swojej historii Albania była podbijana przez wiele państw. W starożytności Albania stanowiła część imperium Rzymskiego. W późnym średniowieczu Albanię zajęli Turcy osmańscy. W XX w Albania stała się państwem niepodległym. Po II wojnie światowej dołączyła do bloku państw komunistycznych. Po upadku komunizmu została republiką parlamentarną.

Jasa także jassa, jossa – prawo Imperium Mongolskiego, stworzone przez Czyngis-chana w pierwszych latach jego działalności. Słowo prawdopodobnie pochodzi od turkijskiego "yas" – rozprzestrzeniać.

Bitwa w Zakolu Samary lub Bitwa pod Kernek – starcie pomiędzy wojskami Bułgarów nadwołżańskich i mongolskimi jesienią 1223. Bitwa ta była pierwszą znaczną porażką Mongołów w Europie.

Carstwo Tyrnowskie - państwo bułgarskie powstałe w XIII wieku, ze stolicą w Tyrnowie. Rozkwit państwa przypada na panowanie carów Kałojana (1197-1207) i Iwana Asena II (1218-41). Od połowy XIII wieku rozpoczął się powolny upadek państwa spowodowany zagrożeniem ze strony imperium mongolskiego i osmańskiego. W 1393 stolica państwa została zdobyta przez sułtana Bajazyda I, co położyło kres istnieniu tego państwa.

Baskak – urzędnik administracji Chanatu Kara Kitajów i Imperium Mongolskiego. Do jego obowiązków należało egzekwowanie obciążeń podatkowych, posiadał także ograniczone kompetencje wojskowe i nadzorcze.

Mahmud Jalawacz - bogaty kupiec chorezmijski tureckiego pochodzenia, ojciec Masuda. Dzięki jego zdradzie Mongołowie mieli ułatwione zadanie podczas podboju Imperium Chorezmijskiego- wynagrodzony namiestnictwem Pekinu. Jego zdrada miała prawdopodobnie podłoże ekonomiczne (zniesienie granic). Jest prawdą, że w swoim imperium Mongołowie sprzyjali wolnemu handlowi.

Hetyci (biblijni חתי lub HTY) – lud posługujący się indoeuropejskim językiem hetyckim, który około XVII w. p.n.e. stworzył potężne państwo z centrum w Hattusa (dzisiejsze Boğazkale) w Anatolii. Potęga państwa opierała się na znakomicie, jak na owe czasy, uzbrojonej armii (broń z żelaza, zbroje, doskonałe rydwany bojowe). W okresie swojej największej świetności Hetyci kontrolowali Anatolię, północną Mezopotamię, Syrię i Palestynę. Państwo Hetytów upadło około 1200 p.n.e. prawdopodobnie pod naporem Ludów Morza, chociaż nieliczne hetyckie miasta-państwa w północnej Syrii przetrwały do roku 708 p.n.e.

Tudhalija II (czasem określany też jako Tudhalija I) – król Hetytów z początków istnienia imperium hetyckiego, panujący w latach ok. 1430–1410 p.n.e. lub ok. 1420–1400 p.n.e. (według niektórych źródeł około 1460–1440 p.n.e.), ojciec Arnuwandy I. Zapoczątkował nową dynastię, za której panowania państwo hetyckie stało się – obok Egiptu i Mitanni – jedną z największych potęg starożytnego Bliskiego Wschodu. On sam przesunął granice państwa na wschód, zajmując Isuwę, bogatą w miedż prowincję we wschodniej Anatolii. Na zachodzie zawarł szereg sojuszy z władcami królestw Ahhijawa i Arzawa.

Bogdchan uul, w starszej literaturze spotykane nazwy: Bogdo Uuł, Bogdo Chan Uuł (mong. Богд хан уул) – masyw górski w środkowej Mongolii tworzący południową krawędź kotliny, w której leży stolica kraju, Ułan Bator. Bogdchan uul jest skrajnim południowym zakończeniem gór Chentej, jak też ostatnim południowym masywem tajgi. Dalej na południe na przestrzeni 700 km nie ma ani jednego lasu aż do doliny rzeki Huang He w Chinach.

Buriaci (buriac. Буряадууд, ros. Буряты) – naród mongolski, liczący około 500 tysięcy osób. Używają języka buriackiego, należącego do grupy mongolskiej języków ałtajskich, rozpowszechniony wśród nich jest także język mongolski i rosyjski. Przed 1931 rokiem używali pisma mongolskiego, w latach 1931-1939 alfabetu łacińskiego, następnie wprowadzono cyrylicę.

       na podstawie Wikipedii, otwartej encyklopedii : licencje: GFDL, oraz CC-BY-SA 3.0 + autorzy, historia
edycja