Język sumeryjski

Język sumeryjski – język starożytnego Sumeru, używany w południowej Mezopotamii od co najmniej IV tysiąclecia p.n.e., najstarszy zapisany język. Został wyparty przez język akadyjski około 2000 p.n.e., ale był używany w Mezopotamii jako język tekstów religijnych, ceremonialnych i naukowych do około I wieku p.n.e., a następnie został zapomniany aż do odczytania w XIX wieku. Język sumeryjski nie jest spokrewniony z innymi językami używanymi przez okoliczne ludy i jest na ogół uważany za język izolowany. Do jego zapisu używano pisma klinowego. Sumeryjski jest językiem aglutynacyjnym.

Hetyckie pismo hieroglificzne, inne nazwy: hieroglify luwijskie, hieroglify anatolijskie – system znaków graficznych, którego używano w państwie Hetytów od około połowy drugiego tysiąclecia p.n.e. do około połowy pierwszego tysiąclecia p.n.e. Zostało odkryte w pierwszej połowie XIX wieku, odczytane zaś – w pierwszych dekadach XX wieku. Pochodzenie pisma jest nieznane.

Język kasycki – język izolowany, używany w starożytności przez lud Kasytów, przybyłych z gór Zagros do południowej Mezopotamii w XVII wieku p.n.e. Nie wykazuje pokrewieństwa z językiem sumeryjskim, podobnie jak z językami semickimi, czy też językami indoeuropejskimi, choć występują w nim indoeuropejskie zapożyczenia. Kasyci byli ludem o niezidentyfikowanym do końca pochodzeniu. Dominującym elementem u niego były cechy indo-irańskie. Po przybyciu do Babilonii Kasyci założyli własną dynastię i przejęli lokalny język. Język Kasytów został dostrzeżony dzięki zachowanej w źródłach akadyjskich onomastyce i nielicznym słowom, nienależącym do języka akadyjskiego.

Dialekt asyryjski języka akadyjskiego – odmiana języka akadyjskiego, która wykształciła się na przełomie trzeciego i drugiego tysiąclecia p.n.e. na północnych obszarach Mezopotamii. Zapisywany był pismem klinowym i używany do połowy pierwszego tysiąclecia p.n.e., zanikł po upadku imperium asyryjskiego w 612 roku p.n.e. Poświadczony został przez teksty, zapisane na tabliczkach glinianych, z których największa część datowana jest na okres IX–VII wiek p.n.e.

Język amorycki – semicki język, używany od połowy III do II tysiąclecia p.n.e. przez Amorytów, tj. lud, który przybył z zachodu i osiadł na obszarach Syrii i Palestyny. Językiem amoryckim posługiwano się także w północnej i środkowej części Mezopotamii. Ponieważ Amoryci byli ludem półkoczowniczym, nie stworzyli sposobu zapisu własnego języka. Po zdobyciu dominacji w regionie przejęli pismo i język akadyjski.

Literatura sumero-akadyjska – piśmiennictwo języka sumeryjskiego i języka akadyskiego powstałe w Mezopotamii w epoce brązu i żelaza (od III tysiąclecia p.n.e. do VI wieku p.n.e.). Literatura sumero-akkadyjska podobnie jak cała kultura mezopotamska wyrastała z osiągnięć Sumerów i była kulturą babilońską z wkładem Asyryjczyków oraz ludów zasiedlających Mezopotamię jak Akadyjczycy, Amoryci czy Chaldejczycy.

Kasyci, lud o niezidentyfikowanym pochodzeniu, napływali do południowej Mezopotamii z gór Zagros od przełomu III i II tysiąclecia p.n.e. W połowie II tysiąclecia p.n.e. założyli dynastię i panowali w Babilonii przez około 400 lat. Prawdopodobnie początkowo posiadali własny panteon, jednak ulegli asymilacji i przejęli miejscową religię, zachowując nieznaczną odrębność kulturową.

Język hurycki – wymarły język używany w starożytności na obszarze Wyżyny Armeńskiej i Mezopotamii, m.in. w państwie Mitanni. Należący do huro-urartyjskiej rodziny językowej, najprawdopobniej spokrewnionej z językami nach-dagestańskimi. Jego kaukaskiego pochodzenia domyślano się już w XIX wieku, ale dopiero od wystąpienia językoznawców - Georgija Klimowa i Jana Brauna, w 1954, hipoteza ta została przedstawiona szerszej publice. Najstarszym świadectwem jest pochodząca z końca III tys. p.n.e., inskrypcja fundacyjna króla Tiszatali z Urkisz. Oprócz niej głównym źródłem informacji na temat języka huryckiego są, tzw. list z Mitanii, odkryty w El-Amarnie oraz zasoby archiwów w Hattuszy. Język hurycki był językiem aglutynacyjnym, polisyntetycznym i ergatywnym. Jego słownictwo miało liczne zapożyczenia z akadyjskiego i sumeryjskiego (m.in. szarii – król, hikalli – pałac, tamkari – kupiec, tabali – kowal), co sugeruje, że Huryci zanim przybyli do Mezopotamii, byli ludem stosunkowo słabo rozwiniętym. W dostępnych nam tekstach huryckich, dostrzegalne jest zróżnicowanie dialektalne. Najlepiej rozwinięte wydawały się dialekty zachodnie, prezentowane przez list z Mitanii, znaleziska z Hattuszy oraz Ugarytu.

Ama-gi jest słowem pochodzącym ze starożytnego języka Sumerów. Uważa się, że jest to najstarszy w dziejach ludzkości zapis pojęcia wolności. W dosłownym tłumaczeniu oznacza "powrót do matki".

Urlugal (sum. ur-lugal, tłum. "sługa króla") lub Urnungal (sum. ur-nun-gal, tłum. "sługa wielkiego księcia") - według "Sumeryjskiej listy królów" szósty władca tzw. I dynastii z Uruk, syn i następca słynnego Gilgamesza. Dotyczący go fragment brzmi następująco:

Język faliskijski (zwany też faliskim) wchodzi do podgrupy latynofaliskiej języków italskich. Język ten był używany w starożytnej Italii na północ od Tybru do około 200 roku p.n.e., kiedy to został wyparty przez blisko z nim spokrewnioną łacinę. Językiem faliskijskim mówili Faliskowie, którzy następnie ulegli stopniowej asymilacji z Latynami. Obecnie przetrwał głównie w formie krótkich inskrypcji na ceramice, np.

Proces o morderstwo z Nippur – najstarsza znana rozprawa sądowa, która miała miejsce w Nippur w XIX wieku p.n.e. Spisany językiem sumeryjskim na tabliczce glinianej protokół procesu został odcyfrowany przez Samuela Kramera. Ogłoszony wyrok prawdopodobnie był precedensem dla podobnych przypadków, ponieważ znane są dwie kopie dokumentu.

Język isan - język z grupy języków tajskich. używany przez około 15 milionów osób w tajlandzkim regionie Isan. Nazywany również północno-wschodnim językiem tajskim. Blisko spokrewniony z centralnym językiem tajskim oraz laotańskim. Używany jest niemal wyłącznie w mowie.

Język neosalomoński, Pijin - język kreolski na bazie angielskiego, z cechami gramatyki melanezyjskiej, używany przez około 25 tysięcy osób na Wyspach Salomona. Historycznie spokrewniony z językami tok pisin i bislama .

Sumerowie (sumeryjskie Sag-gi-ga co oznacza ciemnogłowi) – lud nieznanego pochodzenia, posługujący się językiem sumeryjskim, który pod koniec IV tysiąclecia p.n.e. stworzył wysoko rozwiniętą cywilizację w dolnej Mezopotamii (Sumer). Istnieje wiele hipotez dotyczących lokalizacji kolebki Sumerów oraz chronologii zasiedlenia przez nich południowej Mezopotamii. Prawdopodobnie nastąpiło to w okresie Uruk lub nawet już w okresie Ubajd.

Enheduanna (sum. Kapłanka odpowiednia dla Niebios; XXIV-XXIII wiek p.n.e.) - księżniczka i duchowna akadyjska, córka króla Sumeru i Akadu Sargona Wielkiego, siostra króla Rimusza i być może jego następcy, Manisztusu, arcykapłanka kultu boga Nanny w Ur, poetka tworząca w języku sumeryjskim. Znana z zachowanych utworów literackich i wzmianek o charakterze historycznym.

Enheduanna (sum. Kapłanka odpowiednia dla Niebios; XXIV-XXIII wiek p.n.e.) – księżniczka i duchowna akadyjska, córka króla Sumeru i Akadu Sargona Wielkiego, siostra króla Rimusza i być może jego następcy, Manisztusu, arcykapłanka kultu boga Nanny w Ur, poetka tworząca w języku sumeryjskim. Znana z zachowanych utworów literackich i wzmianek o charakterze historycznym.

Ur (sum. uri2/urim2(ŠEŠ.UNUG) lub uri5/urim5(ŠEŠ.AB)) – starożytne miasto w południowej Mezopotamii, w XXI w. p.n.e. stolica imperium III dynastii z Ur; obecnie stanowisko archeologiczne Tall al-Mukajjar w Iraku, położone ok. 15 mil (24 km) na południowy zachód od miasta Nasirijja; przez niektórych badaczy identyfikowane z Ur chaldejskim – biblijnym miastem Abrahama.

Enanatum I (sum. en-an-na-tum2, tłum. "pan niebios przyniósł") - sumeryjski władca miasta-państwa Lagasz, panujący ok. 2400 roku p.n.e.; syn Akurgala, następca swego brata Eanatuma, ojciec Enmeteny.

Język akadyjski , dawniej też: chaldejski (akad. lišānum akkadītum, Kod ISO 639: akk) - język z grupy semickiej, używany w Mezopotamii od połowy III tysiąclecia p.n.e. do początków I tysiąclecia n.e. Nazwa wywodzi się od starożytnego miasta Akad. Jego podstawowe dialekty to: staroakadyjski, babiloński i asyryjski. W drugiej połowie II tysiąclecia p.n.e. był używany w kontaktach dyplomatycznych między państwami Egiptu, Mezopotamii, Anatolii, Palestyny i Syrii.

       na podstawie Wikipedii, otwartej encyklopedii : licencje: GFDL, oraz CC-BY-SA 3.0 + autorzy, historia
edycja