Linki:
Żółta rasa człowieka,
Azja Południowo-Wschodnia,
Azja Wschodnia,
Dialekt pekiński,
Język birmański,
Język bodo,
Język chiński,
Język dzongkha,
Język gan,
Język garo,
Język hakka,
Język hani,
Język kantoński,
Język lisu,
Język manipuri,
Język mizo,
Język newari,
Język tripuri,
Język tybetański,
Język wu,
Język xiang,
Języki chińskie,
Języki min,
Języki tonalne,
Języki tybeto-birmańskie,
Liga językowa,
Morfem,
Pokrewieństwo języków,
Rodzina językowa,
Standardowy język mandaryński,
Języki chińsko-tybetańskie (sino-tybetańskie) to jedna z hipotetycznych
rodzin językowych, do której należą języki używane na terenie
Azji Wschodniej i
Południowo-Wschodniej przez ludność
rasy żółtej. Językami tymi posługuje się ponad miliard ludzi.
Bhutańczycy to ogólna nazwa mieszkańców
Bhutanu. Posługują się
językami lub
dialektami (gł.
dzongkha)
języka tybetańskiego z grupy
języków chińsko-tybetańskich oraz
indoirańskiej. Są podzieleni
etnicznie na kilkanaście ludów:
Język arakański - język należący do grupy birmańskiej
chińsko-tybetańskiej rodziny językowej, którym posługuje się około 765 tysięcy
Arakanów zamieszkujących zachodnie rejony
Birmy i przygraniczne tereny
Bangladeszu. W starszej literaturze traktowany raczej jako dialekt
języka birmańskiegoAti - niewielka grupa grupa etniczna, zamieszkująca wyspę
Panay w centralnej części
Filipin. Ze względu na wykazywane cechy negroidalne zaliczani do tzw.
Negrytów, wraz z innymi podobnymi ludami
Azji Południowo-Wschodniej. Posługują się językiem ati należącym do podgrupy
bisajskiej języków filipińskichTanggula Shanmai (również Dangla Shanmai;
chin. upr.: 唐古拉山脉;
chin. trad.: 唐古拉山脈;
pinyin: Tánggǔlā Shānmài;
tyb.: གདང་ལ་།) –
łańcuch górski w południowo-zachodnich
Chinach, na granicy
Tybetańskiego Regionu Autonomicznego i prowincji
Qinghai, pomiędzy pasmami
Kunlun i
Nienczen Tangla, na
Wyżynie Tybetańskiej. Średnia wysokość wynosi ponad 5000 m
n.p.m. Najwyższym szczytem jest Geladaindong, mający wysokość 6559 m n.p.m.
Języki bunubańskie – mała
australijska rodzina językowa, skupiająca języki
aborygeńskie, używane w północnej
Australii. W jej skład wchodzą jedynie dwa języki, tj. bunuby i gunijandi, które są ze sobą spokrewnione mniej więcej w takim stopniu, jak języki
polski i
czeski. Oba mają po stu użytkowników i są zagrożone wymarciem.
Nam Co (
tybet. གནམ་མཚོ་, Gnam-mtsho;
chin. upr.: 纳木错;
chin. trad.: 納木錯;
pinyin: Nàmù Cuò) -
jezioro słone w
Tybetańskim Regionie Autonomicznym w
Chinach.
Język ladakhi - język z rodziny chińsko-tybetańskiej używany przez ponad 100 tysięcy osób (1997) w regionie
Ladakh (indyjski stan
Dżammu i Kaszmir) oraz około 12 tysięcy osób w przygranicznych rejonach Chin . Jest blisko spokrewniony z tybetańskim, oraz zapisywany
alfabetem tybetańskim, z tego względu bywa niekiedy klasyfikowany wraz z balti i purig jako archaiczny zachodni dialekt języka tybetańskiego, chociaż ladakhi i standardowy
tybetański nie są wzajemnie zrozumiałe. Archaiczność języka ladakhi polega między innymi na tym, że wymawia się wiele spółgłosek, które są co prawda zapisywane, ale nieme we współczesnym języku tybetańskim. Tak więc wymowa ladakhi jest znacznie bliższa pisowni języka tybetańskiego niż standardowy język tybetański i inne jego dialekty.
Lhalu Cełang Dordże (
tyb. ལྷ་ཀླུ་ཚེ་དབང་རྡོ་རྗེ་,
tybetański pinyin Lhalu Cêwang Dojê,
uproszczony chiński 拉鲁·次旺多吉
pinyin Lālǔ Cìwàng Duōjí; ur.
1915) – tybetański polityk, książę.
Języki majańskie, także: języki maja, maja-kicze - jedna z ważniejszych
rodzin językowych w
Mezoameryce z największą liczbą użytkowników wśród
języków autochtonicznych obu Ameryk. Językami majańskimi posługują się
Majowie (tak współcześni, jak i z czasów historycznych) na terenach
Meksyku,
Gwatemali,
Belize i
Hondurasu. Wszystkie języki tej rodziny wywodzą się z używanego prawdopodobne 5000 lat temu
prajęzyka, zwanego językiem proto-majańskim. Do rodziny tej zalicza się też klasyczny język majański, używany w okresie świetności cywilizacji Majów. Większość języków majańskich to
ergatywne języki polisyntetyczne o szyku zdania
VSO, posiadające
spółgłoski ejektywne. Od czasu kolonizacji hiszpańskiej do zapisu języków majańskich używa się alfabetu łacińskiego, aktualnie w konwencji proponowanej przez Academia de Lenguas Mayas de Guatemala (ALMG)
Nagqu (
tyb. ནག་ཆུ་ས་ཁུལ་,
Wylie nag-chu sa-khul;
chin. upr. 那曲地区,
chin. trad. 那曲地區,
pinyin Nàqū Dìqū) – prefektura w
Chinach, w
Tybetańskim Regionie Autonomicznym. Siedzibą prefektury jest powiat Nagqu. W 1999 roku liczyła 356 534 mieszkańców.
Shannan lub Lhoka (
tyb. ལྷོ་ཁ་ས་ཁུལ་,
Wylie lho-kha sa-khul;
chin. upr. 山南地区,
chin. trad. 山南地區,
pinyin Shānnán Dìqū) – prefektura w
Chinach, w
Tybetańskim Regionie Autonomicznym. Siedzibą prefektury jest powiat Nêdong. W 1999 roku liczyła 316 010 mieszkańców.
Tamangowie, Tamang, Murmi - grupa etniczna zamieszkująca północno-centralną część
Nepalu. Ich liczebność szacowana jest na 1,2 miliona. W większości wyznają
buddyzm tybetański z elementami
bon. Posługują się językiem tamang z rodziny
tybeto-birmańskiej.
Etnonim "Tamang" wywodzi się z tybetańskiego i znaczy "kawalerzysta". Istotnie niegdyś służyli jako strażnicy granic. W czasach brytyjskich wielu Tamangów służyło w tzw. "regimentach
Gurkhów".
Nyingchi (
tyb. ཉིང་ཁྲི་ས་ཁུལ་,
Wylie nying-khri sa khul;
chin. upr. 林芝地区,
chin. trad. 林芝地區,
pinyin Línzhī Dìqū) – prefektura w
Chinach, w
Tybetańskim Regionie Autonomicznym. Siedzibą prefektury jest powiat Nyingchi. W 1999 roku liczyła 147 063 mieszkańców.
Aborygeni tajwańscy (
chin. 原住民; yuánzhùmín), zwani też Gaoszanie, Gaoszanowie, Kaoszanowie (
chin. 高山
pinyin: gaoshan) –
autochtoniczna ludność
Tajwanu. Stanowi ją 10 ludów : Ami, Atayal, Bunun, Paiwan, Puyuma, Rukai, Saisiat, Thao, Tsou, Yami, mówiących
językami tajwańskimi, należącymi do
rodziny języków austronezyjskich.
Pidżyn nigeryjski, Naija (wym. najdzia), ang. Nigerian Creole English - język
pidżynowy służący do porozumiewania się osób pochodzących z różnych grup językowych na terenie
Nigerii. Liczbę osób posługujących się tym językiem ocenia się na około 30 milionów. Jest częściowo zrozumiały dla osób posługujących się kreolskimi językami
krio w
Sierra Leone czy
kamtok w
Kamerunie. Wykazuje także cechy
języka kreolskiego, gdyż wiele osób posługuje się nim jako ojczystym. Jako superstrat służy język angielski, natomiast jako
substrat - miejscowe języki afrykańskie, zwłaszcza
hausa,
igbo i
joruba.
Języki arapahońskie (arapaho-atsina) - grupa języków
algonkińskich z Wielkich Równin o wspólnym początku od
języka arapaho. Mogą być też uważane za dialekty tego języka. Poza językiem-korzeniem pozostałe są wymarłymi lub niemal wymarłymi językami.
Qamdo (
tyb. ཆབ་མདོ་ས་ཁུལ་,
Wylie chab-mdo-sa-khul;
chin. upr. 昌都地区,
chin. trad. 昌都地區,
pinyin Chāngdū Dìqū) – prefektura w
Chinach, w
Tybetańskim Regionie Autonomicznym. Siedzibą prefektury jest powiat Qamdo. W 1999 roku liczyła 557 043 mieszkańców.
Język rapanui - język z wschodniej gałęzi
rodziny polinezyjskiej języków
austronezyjskich używany przez rdzennych mieszkańców
chilijskiej Wyspy Wielkanocnej na południowo-wschodnim
Pacyfiku.
Morfologicznie najbardziej zbliżony do
języka markiskiego,
fonologicznie do
maoryskiego. W ostatnich dekadach w związku z migracjami ludności język ten został rozprzestrzeniony także na kontynentalną część Chile oraz inne wyspy Pacyfiku (zwłaszcza na
Tahiti). Posługuje się nim w sumie blisko 5 tys. ludzi.
Xigazê (
tyb. གཞིས་ཀ་རྩེ་ས་ཁུལ་,
Wylie gzhis-ka-rtse sa khul;
chin. upr. 日喀则地区,
chin. trad. 日喀則地區,
pinyin Rìkāzé Dìqū) –
prefektura w południowej części
Tybetańskiego Regionu Autonomicznego, w
Chinach. W 1999 roku prefektura liczyła 629 697 mieszkańców.