Języki didojskie

Języki didojskie (czasem używa się też określenia języki cezyjskie, ros. дидойские языки, цезские языки) - grupa blisko spokrewnionych ze sobą niewielkich języków kaukaskich, używanych w południowej części Dagestanu, na terenie Federacji Rosyjskiej. Dane, podające liczbę użytkowników języków didojskich są przede wszystkim szacunkowe, według różnych źródeł jest to od ok. 11,5 tys. osób (1970 r.), przez ok. 13 tys. (1993 r.), aż po 23 tys. (zgodnie ze spisem powszechnym, przeprowadzonym na terenie Federacji Rosyjskiej w 2000 r.).

Język kapuczyński (czasem używany jest także termin język beżtyjski, nazwa własna Бэжти) – jeden z niewielkich języków kaukaskich, używany przez 6184 osób w południowym Dagestanie. Język kapuczyński należy do języków didojskich w zespole awaro-didojskim, tworzącym podgrupę wśród języków dagestańskich w grupie północno-wschodniej (nachsko-dagestańskiej) języków kaukaskich. Kapuczyński jest blisko spokrewniony z językiem chunzybskim.

Języki andyjskie - grupa blisko spokrewnionych ze sobą niewielkich języków kaukaskich, używanych w głównej mierze w południowej części Dagestanu, na terenie Federacji Rosyjskiej. Jak się ocenia, językami andyjskimi mówi ok. 50 tys. osób.

Omówione w tym artykule języki to języki sztuczne, których twórcy oparli się na językach słowiańskich. Języki te łączy w zasadzie jedynie określenie ich przez autorów jako należących do języków północnosłowiańskich, fikcyjnej grupy języków słowiańskich. Tej fikcyjnej grupy języków północnosłowiańskich nie należy mylić z rzeczywiście istniejącą grupą języków północnosłowiańskich.

Języki afrykańskie - potoczne, czysto geograficzne określenie języków używanych na kontynencie afrykańskim, obejmujące takie grupy i rodziny językowe jak: języki afroazjatyckie, języki nigero-kongijskie (z rodziną bantu), języki nilo-saharyjskie i języki khoisan (buszmeńsko-hotentockie), niekiedy także język malgaski. Z języków objętych tą nazwą często wyklucza się jednak języki semickie, zawężając jej zakres niemal wyłącznie do języków Czarnej Afryki.

Języki melanezyjskie - autochtoniczne języki Melanezji, używane współcześnie przez ok. 1 mln. osób. Jest to określenie geograficzne, nie genetyczne - języki melanezyjskie nie tworzą rodziny językowej, zalicza się do nich ponad 400 języków z rodziny austronezyjskiej oraz z grupy papuaskiej.

Rutulowie (samonazwanie: мых абдыр, ros. рутульцы) - niewielki naród zamieszkujący przede wszystkim południowy Dagestan, a także Azerbejdżan oraz Rosję. Dagestan zamieszkuje ok. 17,8 tys. Rutulów (2001), natomiast zgodnie ze spisem powszechnym, przeprowadzonym w 2002 ich liczebność na terenie całej Federacji Rosyjskiej może dochodzić do 30 tys. Posługują się językiem rutulskim, należącym do rodziny języków kaukaskich. Wierzący Rutulowie wyznają islam sunnicki.

Języki kuszyckie wschodnie (wschodniokuszyckie) - grupa 33 języków afroazjatyckich z podrodziny języków kuszyckich, używanych na terenach Rogu Afryki.

Język xhosa - jeden z ważniejszych języków z rodziny bantu, posługuje się nim południowoafrykański lud Xhosa (głównie w RPA i Lesotho), liczbę użytkowników szacuje się na ok. 5,6 mln. Zalicza się do języków mlaskowych, co wyróżnia go spośród innych języków bantu (cecha ta została zapożyczona z języków khoisan). Mlask boczny dziąsłowy (zapisywany jako "xh") występuje również w nazwie języka.

Języki szugni-jazgulami (szugnańsko-jazgulamskie) - genetyczna grupa języków pamirskich używanych przede wszystkim na terenie Tadżykistanu, ale także w Chinach, Kirgistanie i Afganistanie.

Grupa wschodnia języków południowosłowiańskich lub grupa bułgarsko-macedońska - grupa dwóch blisko spokrewnionych ze sobą języków południowosłowiańskich, którą stanowią język bułgarski i macedońskiego. Stoi ona w opozycji do grupy zachodniej, którą stanowią języki diasystemu serbsko-chorwackiego i język słoweński. Grupa ta posiada nie tylko swoiste cechy słowiańskie, ale też takie, które powstały pod wpływem języków niesłowiańskich, co tłumaczone jest sąsiedztwem tych języków również z niesłowiańskimi językami Bałkanów, należą zatem do tzw. bałkańskiej ligi językowej.

Języki yidgha-mundżi (jidgańsko-mundżańskie) – grupa języków pamirskich z licznymi podobieństwami konstrukcyjnymi i fonetycznymi, rozdzielonych geograficznie – używanych w Afganistanie i w Pakistanie. Mówi nimi blisko 6000 osób.

Język minzhong – język lub grupa blisko spokrewnionych języków (dialektów) używanych w centralnej, górzystej części prowincji Fujian na południu Chin. Min (閩 ) to krótka nazwa prowincji, a zhong (中) znaczy "środek". Język minzhong należy do grupy min języków chińskich.

Języki zachodnioczadyjskie B - w klasyfikacji Paula Newmana z 1990 roku jest to podgałąź zachodniej gałęzi rodziny języków czadyjskich. Zalicza się do niej 29 języków, używanych w Nigerii.

Języki salisz (ang. salish) to grupa języków używanych przez Indian w zachodniej Kanadzie i północno-zachodnich Stanach Zjednoczonych. Większość języków z tej grupy jest zagrożona przez ekspansję języka angielskiego. Posługują się nimi głównie starsi ludzie, niektóre języki zna tylko kilka osób.

Język nanggu - język z rodziny malajsko-polinezyjskiej języków języków austronezyjskich, dawniej klasyfikowany w obrębie grupy wschodniopapuańskiej języków papuaskich. Używany na Wyspach Salomona

Języki rdzenne malajsko-polinezyjskie - grupa w obrębie języków malajsko-polinezyjskich, zaproponowana w 2002 roku przez badaczy Wouka i Rossa. Nazwali tak oni pierwotną (rdzenną) grupę języków, będącą zalążkiem całej rodziny języków malajsko-polinezyjskiej. Według tej hipotezy języki malajsko-polinezyjskiej miałyby się rozprzestrzenić z wyspy Sulawesi na Ocean Indyjski jak i Ocean Spokojny dając początek zarówno językom używanym w Indonezji i na Madagaskarze jak i w Polinezji. Koncepcja ta znalazła umiarkowane poparcie ze strony innych uczonych.

Języki sko (języki skou) - papuaska rodzina językowa, używana wzdłuż północnego wybrzeża Papui-Nowej Gwinei. Wyróżnia się tu 16 języków. Posługuje się nimi ok. 7000 osób. Języki cechuje tonalność (w przeciwieństwie do pozostałych z grupy papuaskich), niespotykane spółgłoski czy duża liczba samogłosek.

Języki majańskie, także: języki maja, maja-kicze - jedna z ważniejszych rodzin językowych w Mezoameryce z największą liczbą użytkowników wśród języków autochtonicznych obu Ameryk. Językami majańskimi posługują się Majowie (tak współcześni, jak i z czasów historycznych) na terenach Meksyku, Gwatemali, Belize i Hondurasu. Wszystkie języki tej rodziny wywodzą się z używanego prawdopodobne 5000 lat temu prajęzyka, zwanego językiem proto-majańskim. Do rodziny tej zalicza się też klasyczny język majański, używany w okresie świetności cywilizacji Majów. Większość języków majańskich to ergatywne języki polisyntetyczne o szyku zdania VSO, posiadające spółgłoski ejektywne. Od czasu kolonizacji hiszpańskiej do zapisu języków majańskich używa się alfabetu łacińskiego, aktualnie w konwencji proponowanej przez Academia de Lenguas Mayas de Guatemala (ALMG)

Pismo etiopskie (amh. ፊደል fidäl) to pismo, które wykształciło się do zapisu języka gyyz, a z czasem zaczęto w nim zapisywać także inne języki Etiopii (głównie semickie). Obecnie używane jest do zapisu języków etiopskich (m. in. amharskiego i tigrinia) oraz języków omockich. Próby zastosowania pisma etiopskiego do zapisu języków kuszyckich nie przyniosły trwałych rezultatów, zapewne dlatego, że pismo to było postrzegane jako symbol amharskiej dominacji kulturowej.

Język tamaszek, (tamaszeq, także tuareg, tuareski) – język z południowej gałęzi języków berberskich, używany w Afryce na rozległych obszarach Mali, Nigru, Algierii, Libii i Burkina Faso. Rozpada się na cztery dialekty, przez SIL International uznawanych za osobne języki (mówi się wtedy o grupie języków tamaszek/tuareskich): tamahaq (Algieria, tamajaq (Niger), tamajeq (Niger) i tamasheq (Mali). Wywarł silny wpływ na nilo-saharyjskie języki songhaj. Obok języka tamazight jest jednym z dwóch najważniejszych języków Berberów, używanych jako wspólny, ponadregionalny środek komunikacji.

       na podstawie Wikipedii, otwartej encyklopedii : licencje: GFDL, oraz CC-BY-SA 3.0 + autorzy, historia
edycja