Języki dolnoniemieckie – obszar dialektyczny na terenie północnych
Niemiec,
Wysp Fryzyjskich,
Holandii oraz
flamandzkiej części Belgii, a także powstały w wyniku ewolucji języka niderlandzkiego
język afrikaans. Nie stanowią klasycznej grupy językowej (należy tu tylko część obszaru niemieckojęzycznego). Charakteryzują się obecnością niektórych wspólnych cech fonetycznych i gramatycznych (np. brak rozróżnienia rodzajnika męskiego i żeńskiego). Należą tu
odmiany literackie oraz
dialekty należące do języków:
Język flamandzki (Vlaams) - zbiorcze określenie mocno zróżnicowanej grupy dialektów
języka niderlandzkiego, należącego do
języków germańskich, używanego jako macierzysty przez ok. 6 mln mieszkańców
Belgii, głównie w jej północnej części -
Flandrii. Od 1973 r., oficjalnym określeniem języka urzędowego jest "język niderlandzki" (Nederlands), niekiedy nazywany również językiem holenderskim, gdyż w wersji standardowej (szczególnie w języku oficjalnym - pisanym) jest niemal identyczny z językiem używanym w
Holandii. Główne różnice w stosunku do języka niderlandzkiego, używanego w Holandii, polegają na odmiennych zasadach wymowy (w szczególności głosek "ch" oraz "r"), używaniu innych wyrażeń na określenie podobnych zjawisk, oraz przede wszystkim na używaniu w drugiej osobie liczby pojedynczej formy gij zamiast jij. W Holandii gij jest uważane za formę archaiczną, analogicznie do
angielskiego thou. W 1980 r. Holandia i Belgia podpisały traktat o unii języka niderlandzkiego (Nederlandse Taalunie), efektem którego było m.in. wprowadzenie w 1995 r. zmian w oficjalnym słowniku języka niderlandzkiego. Określenie język flamandzki w odniesieniu do jednego z trzech języków oficjalnych Belgii prawdopodobnie wzięło się od nazwy
Flamandów, grupy etnicznej, posługującej się tym zespołem dialektów.
Gramatyka
języka duńskiego jest bardzo podobna do gramatyki pozostałych kontynentalnych
języków skandynawskich, tj.
norweskiego i
szwedzkiego. W mniejszym stopniu przypomina ona gramatykę wyspiarskich języków skandynawskich (tj.
islandzkiego i
farerskiego), ze względu na to, że języki kontynentalne przeszły serię uproszczeń (takich jak redukcja rodzajów gramatycznych i odmiany czasowników).
Język niderlandzki, język holenderski (Nederlands, Nederlandse taal) - język
indoeuropejski z grupy
języków germańskich zaliczany do
języków dolnoniemieckich. Językiem niderlandzkim posługuje się ok. 27 milionów ludzi. Dla 23 milionów jest językiem ojczystym (pierwszym) i/lub językiem
kultury i
literatury, a dla kolejnych 4 milionów drugim językiem. Większość użytkowników tego języka mieszka na
zachodzie Europy. Niderlandzki jest oficjalnym
językiem urzędowym w
Holandii i
Belgii (
Flandria), a poza
Europą w
Surinamie,
Bonaire,
Curaçao,
Sabie,
Sint Eustatius,
Sint Maarten i
Arubie. Niderlandzki jest blisko spokrewniony z
językiem niemieckim i wykazuje podobieństwo do
angielskiego i
duńskiego. Języki o mniejszym zasięgu, które są blisko spokrewnione z niderlandzkim to
afrikaans (
język kreolski do
1925 uważany za lokalną
odmianę niderlandzkiego) i
fryzyjski (w mniejszym stopniu, gdyż nie należy do
języków dolnofrankijskich).
Omówione w tym artykule języki to języki sztuczne, których twórcy oparli się na
językach słowiańskich. Języki te łączy w zasadzie jedynie określenie ich przez autorów jako należących do języków północnosłowiańskich, fikcyjnej grupy języków słowiańskich. Tej fikcyjnej grupy języków północnosłowiańskich nie należy mylić z rzeczywiście istniejącą grupą
języków północnosłowiańskich.
Grupa wschodnia języków południowosłowiańskich lub grupa bułgarsko-macedońska - grupa dwóch blisko spokrewnionych ze sobą
języków południowosłowiańskich, którą stanowią
język bułgarski i
macedońskiego. Stoi ona w opozycji do
grupy zachodniej, którą stanowią
języki diasystemu serbsko-chorwackiego i
język słoweński. Grupa ta posiada nie tylko swoiste cechy słowiańskie, ale też takie, które powstały pod wpływem języków niesłowiańskich, co tłumaczone jest sąsiedztwem tych języków również z niesłowiańskimi językami
Bałkanów, należą zatem do tzw.
bałkańskiej ligi językowej.
Seto lub Setu – etniczna i językowa mniejszość zamieszkująca południowo-wschodnią
Estonię i północno-zachodnią
Rosję. Większość jej członków zna język seto, wyznaje
prawosławie i posiada obywatelstwo estońskie. Seto, przez niektórych lingwistów uważany jest za dialekt
estońskiego, inni natomiast twierdzą iż jest to odrębny język. Pełna zgoda panuje natomiast co do klasyfikacji- zaliczany jest do podgrupy
języków bałtyckofińskich, grupy
języków ugrofińskich i do
uralskiej rodziny językowej. Sami Seto zwracają dużą uwagę na uczenie swojego języka młodszych pokoleń, jak i zachowanie religii prawosławnej.
Wysokoniemiecka przesuwka spółgłoskowa - nazywana też drugą germańską przesuwką spółgłoskową miała miejsce między trzecim a piątym wiekiem (naszej ery) i znacząco wpłynęła na rozwój języków germańskich. Przesuwka doprowadziła do podziału kontynentalnych języków zachodniogermańskich na dialekty wysokoniemieckie (standardowy niemiecki) i dolnoniemieckie (północne dialekty niemieckie, standardowy niderlandzki, dialekty niderlandzkie etc). Zmiany zaszły na południe od tak zwanej Benrather Linie.
Llanito (lub yanito) -
dialekt angielski używany na co dzień przez rdzennych mieszkańców
Gibraltaru. Charakteryzuje się znaczną ilością zapożyczeń leksykalnych z andaluzyjskiej odmiany języka hiszpańskiego, do tego stopnia, że jest uważany za mieszaninę obu tych języków. Różni się jednak od tzw.
Spanglish używanego na obszarze przygranicznym między
USA a
Meksykiem. Llanito zawiera także wiele słów z innych języków, między innymi z dialektu genueńskiego, języka hebrajskiego, arabskiego, portugalskiego i maltańskiego.
Języki melanezyjskie - autochtoniczne języki
Melanezji, używane współcześnie przez ok. 1 mln. osób. Jest to określenie geograficzne, nie
genetyczne - języki melanezyjskie nie tworzą
rodziny językowej, zalicza się do nich ponad 400 języków z
rodziny austronezyjskiej oraz z
grupy papuaskiej.
Gramatyka języka szwedzkiego – opis zjawisk gramatycznych w ujęciu synchronicznym w
języku szwedzkim. Gramatyka szwedzka wywodzi się w bezpośredniej linii z
języka staronordyjskiego, jednak w porównaniu z nim o wiele mniejszą rolę pełni
fleksja, a syntetyczny przodek nabiera powoli cech
języka analitycznego. Gramatyka szwedzka, należąc do gramatyk
języków germańskich, jest podobna do systemów gramatycznych innych języków germańskich zarówno pod względem
morfologicznym, jak i
syntaktycznym. W języku szwedzkim istnieją dwa
rodzaje gramatyczne, a
deklinacje i
koniugacje nie uwzględniają
osoby i
liczby. Zanikł również system
przypadków, zredukowany do
mianownika i
dopełniacza. System przypadków zrekompensował ścisły szyk szwedzkiego zdania. Język należy do grupy
SVO, a
orzeczenie znajduje się w zdaniu na drugim miejscu. Istnieje tendencja do tworzenia form
złożonych kosztem fleksyjnych.
Język dogoński, także: języki dogońskie - grupa kilkunastu
etnolektów, tradycyjnie klasyfikowanych jako
dialekty jednego
języka w obrębie
grupy woltyjskiej (gur) języków
nigero-kongijskich. Ostatnio postuluje się jednak uznanie dialektów dogońskich za osobne języki, tworzące samodzielną
rodzinę językową, w obrębie
języków wolta-kongijskich, a nawet odrębną od języków nigero-kongijskich.
Języki słowiańskie –
grupa języków w obrębie rodziny
języków indoeuropejskich (podrodzina
bałtosłowiańska). Składa się z trzech zespołów językowych:
zachodnio-,
wschodnio- i
południowosłowiańskiego. Najstarsze zachowane
manuskrypty z tekstami słowiańskimi pochodzą z
X wieku. Do zapisu języków słowiańskich używane są lub były
alfabety:
głagolicki,
cyrylicki i
łaciński (w niewielkim zakresie również
arabski). Wywodzą się z
języka prasłowiańskiego używanego przez dawnych
Słowian, który uległ ostatecznemu rozbiciu na dialekty regionalne w wyniku ekspansji Słowian na
Bałkany w
VI wieku naszej ery.
Język slovianski (cyr. Словянски) jest
sztucznym językiem, opartym na
językach słowiańskich. Został stworzony przez zespół językotwórców z różnych krajów jako
język pomocniczy, który może zarazem ułatwić komunikację między
Słowianami i służyć jako instrument, pozwalający osobom nie znającym żadnego języka słowiańskiego porozumiewać się ze Słowianami. Podstawową ideą Slovianskiego jest fakt, że języki słowiańskie są na tyle do siebie zbliżone, że na podstawie wspólnych cech, jak np. słów i końcówek gramatycznych, można stworzyć język, który jest zrozumiały dla wszystkich.
Języki siouan - rodzina języków
Indian północnoamerykańskich, według niektórych klasyfikacji zaliczana do
fyli makrosiouańskiej. Do rodziny siouańskiej należą takie języki, jak:
Język dong, kam (
język chiński 侗語 dongyŭ) - język należący do rodziny
języków dajskich, używany przez około 1,5 miliona osób z grupy etnicznej
Dong w południowych
Chinach.
Ethnologue wyróżnia dwie główne odmiany, północną i południową, traktując je jako odrębne języki. Oba warianty są
tonalne, posiadają 9 tonów.
Język bo (znany także jako Aka-bo) - wymarły język z grupy
andamańskiej. Występował w północno-zachodniej części Północnego Andamanu w Indiach. Jest uważany za jeden z najstarszych języków świata - szacowano, że może mieć nawet ok. 65-70 tys. lat. Przedrostek "Aka" w nazwie języka Aka-bo jest popularnym wśród języków andamańskich prefiksem dla słów związanych z językiem.
Język północny sotho (nazywany także Sesotho sa Leboa) - jeden z jedenastu
języków oficjalnych
RPA. Używany głównie w prowincji północnej przez około 3 mln 600 tys ludzi. Należy grupy
języków bantu, do podgrupy Sotho. Jest też zwany błędnie językiem pedi (pedi jest jednym z 30 dialektów tego języka).
Język arakański - język należący do grupy birmańskiej
chińsko-tybetańskiej rodziny językowej, którym posługuje się około 765 tysięcy
Arakanów zamieszkujących zachodnie rejony
Birmy i przygraniczne tereny
Bangladeszu. W starszej literaturze traktowany raczej jako dialekt
języka birmańskiego