Języki irańskie

Języki irańskie – podrodzina języków indoeuropejskich, którymi posługuje się około 75 mln osób zamieszkujących Bliski i Środkowy Wschód oraz Azję Środkową. Wśród nich najbardziej rozpowszechnione są: perski (21 mln), paszto (20 mln) i kurdyjski (16 mln).

Język perski (nowoperski, farsi albo parsi, per. فارسی albo پارسی) – język z grupy irańskiej języków indoeuropejskich, którym posługuje się ponad 50 mln mówiących, zamieszkujących głównie Iran (40 mln), Afganistan (7 mln) i Irak (200 tys.). Jest on jednocześnie lingua franca dla blisko 80 mln mieszkańców Środkowego Wschodu.

Język mazandarani (tabari, mazenik, tabersi) – język z grupy irańskiej języków indoeuropejskich, którym natywnie posługuje się od 3 do 5 mln osób, zamieszkujących głównie irańskie prowincje Mazandaran i Golestan. Blisko spokrewniony z językiem gilańskim. Dzięki oddzieleniu od reszty Iranu, górami Elburs, nie był w ciągu swej historii, poddany takiemu wpływowi języka arabskiego, jak język perski - dlatego też lepiej zachował pra-irański słownik. Obecnie - wskutek rozwoju turystyki i braku edukacji w owym języku - pod coraz silniejszym wpływem perskiego.

Język kurmandżi, kurdi, północnokurdyjski - język z grupy irańskiej, tworzący wraz z sorani oraz kilkoma innymi pokrewnymi językami i dialektami tzw. makrojęzyk kurdyjski. Liczbę osób posługujących się językiem kurmandżi ocenia się na około 9 milionów, z czego 4 miliony zamieszkują wschodnie regiony Turcji.

Język gurani, howrami - język zaliczany do podgrupy zaza-gurani języków irańskich,, używany przez około 40 tysięcy osób na pograniczu iracko-irańskim. Posiada bogate tradycje literackie.

Język jakati (zwany też językiem Jakata, Jat, Jataki, Jati, Jatu, Kayani, Musali) - język z grupy indoaryjskiej języków indoeuropejskich, którym posługuje się (według różnych źródeł) 30-75 tys. osób, zamieszkujących Afganistan (1,4 tys.), wschodni Iran, Ukrainę (29,3 tys.), Rosję (46 tys.) i Mołdawię, należących do społeczności Jat.

Język rumuński (dakorumuński, limba română, limba dacoromână, arch. limba rumână) to język z grupy romańskiej (podgrupa wschodnioromańska) języków indoeuropejskich, którym posługuje się około 26 mln osób, z czego około 20,5 mln w Rumunii, około 2,7 mln w Mołdawii (zob. język mołdawski), około 200 tysięcy w Izraelu, około 100 tysięcy w Serbii i około 400 tysięcy na Ukrainie; mniejsze skupiska użytkowników w innych krajach (takich jak: Australia, Azerbejdżan, Kanada, Węgry, Kazachstan, Rosja i USA).

Język telugu (తెలుగు) – język z grupy południowowschodniej , (wg. Ethnologue grupy centralno-południowej ) rodziny języków drawidyjskich. Jest największym językiem pod względem liczby posługujących się nim pośród języków drawidyjskich. Posługuje się nim około 70 mln osób, mieszkańców indyjskiego stanu Andhra Pradesh, gdzie posiada status języka urzędowego. W języku tym powstają też filmy powiązane z Tollywood.

Sanskryt wedyjski - wymarły język z grupy indoaryjskiej języków indoeuropejskich. Jest to najstarsza postać języka staroindyjskiego - sanskrytu, używana w okresie od XV do V wieku p.n.e. Z niego wywodzi się sanskryt klasyczny. Nazwa pochodzi od Wed, zbioru tekstów indyjskich, której najstarsza część, Rygweda (1500-1200 r. p.n.e.), została spisana właśnie w tym języku. Tym samym są jedne z najstarszych zapisów języków indoeuropejskich. Język wedyjski jest blisko spokrewniony z językiem awestyjskim, najstarszym zachowanym językiem irańskim.

Etnolekt wilamowicki, także wilamowski, nazywany też Wymysiöeryś – etnolekt (dialekt/język) z grupy zachodniej języków germańskich, którym posługiwali się mieszkańcy Wilamowic koło Bielska-Białej. Na początku XXI wieku niemal wymarły, posługuje się nim prawdopodobnie około 70 osób. Nazwa języka pochodzi od nazwy Wilamowic w tym języku – Wymysoü.

Język lule (Julevsámegiella) – język lapoński, którym posługuje się ok. 2000 osób w północnych częściach Szwecji (ok. 1500 osób) i Norwegii (ok. 500 osób). Wśród języków lapońskich plasuje się na drugim miejscu pod względem liczby użytkowników, po północnolapońskim.

Rusłan - imię męskie pochodzenia tureckiego (lub irańskiego); wywodzi się od słowa oznaczającego "lew". Popularne zwłaszcza w Rosji, zarówno wśród Rosjan, jak i niesłowiańskich ludów zamieszkujących ten kraj (m.in. Tatarów, Czeczenów).

Język bislama – język kreolski powstały na bazie angielskiego. Jest jednym z języków urzędowych na Vanuatu. Posługuje się nim około 200 tys. osób.

Rusłan - imię męskie pochodzenia tureckiego (lub irańskiego); wywodzi się od słowa oznaczającego "lew". Popularne zwłaszcza w Rosji, zarówno wśród Rosjan, jak i niesłowiańskich ludów zamieszkujących ten kraj (m.in. Tatarów, Czeczenów).

Język beludżi (zwany również baluczi) należy do rodziny języków indoeuropejskich. Językiem tym posługują się Beludżowie, pasterski lud pochodzenia irańskiego zamieszkujący Pakistan, Iran, południowy Afganistan, Oman, Turkmenistan i Tadżykistan. Według danych z 1987 roku posługiwało się nim 4,8 mln osób.

Język południowokurdyjski - język z grupy irańskiej, używany przez około 3 mln osób zwłaszcza w zachodnim Iranie, w prowincjach Kermanszah i Ilam, oraz w przygranicznym rejonie Iraku. Wraz z kurmandżi, sorani i innymi dialektami tworzy makrojęzyk kurdyjski. Dzieli się na szereg dialektów: kolyai, kermanshahi (kermanshani), kalhori, garrusi (bijari), sanjabi, malekshahi (maleksh ay), bayray, kordali, feyli i luri.

Ao – jedno z najważniejszym plemion zaliczanych do Nagów zamieszkujących górskie tereny indyskiech stanów Nagaland i Asam. Ich liczebność jest szacowana na ponad 230 tysięcy osób. Posługują się językiem ao, należącym do grupy języków tybeto-birmańskich. Wskaźnik analfabetyzmu wśród Aów jest znacznie niższy niż średnia indyjska, 86% z nich potrafi pisać i czytać w ojczystym języku. W przeszłości byli znani jako łowcy głów.

Języki sko (języki skou) - papuaska rodzina językowa, używana wzdłuż północnego wybrzeża Papui-Nowej Gwinei. Wyróżnia się tu 16 języków. Posługuje się nimi ok. 7000 osób. Języki cechuje tonalność (w przeciwieństwie do pozostałych z grupy papuaskich), niespotykane spółgłoski czy duża liczba samogłosek.

Pidżyn nigeryjski, Naija (wym. najdzia), ang. Nigerian Creole English - język pidżynowy służący do porozumiewania się osób pochodzących z różnych grup językowych na terenie Nigerii. Liczbę osób posługujących się tym językiem ocenia się na około 30 milionów. Jest częściowo zrozumiały dla osób posługujących się kreolskimi językami krio w Sierra Leone czy kamtok w Kamerunie. Wykazuje także cechy języka kreolskiego, gdyż wiele osób posługuje się nim jako ojczystym. Jako superstrat służy język angielski, natomiast jako substrat - miejscowe języki afrykańskie, zwłaszcza hausa, igbo i joruba.

Język gaelicki szkocki (gaelicki, Scots Gaelic, nazwa własna: Gàidhlig) - język z grupy goidelskiej (q-celtyckiej) języków celtyckich. Posługuje się nim około 58 tys. osób (2001) zamieszkujących północną część Wielkiej Brytanii, tj. północno-zachodnią Szkocję i archipelag Hebrydów. Władze brytyjskie przyznały mu status regionalnego języka urzędowego na Hebrydach Zewnętrznych (region Western Isles).

Język xhosa - jeden z ważniejszych języków z rodziny bantu, posługuje się nim południowoafrykański lud Xhosa (głównie w RPA i Lesotho), liczbę użytkowników szacuje się na ok. 5,6 mln. Zalicza się do języków mlaskowych, co wyróżnia go spośród innych języków bantu (cecha ta została zapożyczona z języków khoisan). Mlask boczny dziąsłowy (zapisywany jako "xh") występuje również w nazwie języka.

       na podstawie Wikipedii, otwartej encyklopedii : licencje: GFDL, oraz CC-BY-SA 3.0 + autorzy, historia
edycja