Języki retoromańskie

Linki:
Łacina, Alpy, Auregnais, Dgèrnésiais, Dialekt gallurski, Dialekt gaskoński, Dialekt istriocki, Dialekt kampidański, Dialekt langwedocki, Dialekt logudorski, Dialekt monegaski, Dialekt owerniacki, Dialekt prowansalski, Dialekt rioplatense, Dialekt sassarski, Dialekt vivaroalpejski, Dolomity, Friuli-Wenecja Julijska, Friulowie, Gryzonia, Jèrriais, Język aragoński, Język arumuński, Język asturyjski, Język burginioński, Język dalmatyński, Język emilijski, Język francuski, Język franko-prowansalski, Język friulski, Język galicyjski, Język hiszpański, Język istrorumuński, Język judeo-portugalski, Język judeo-włoski, Język kataloński, Język korsykański, Język ladyński, Język liguryjski (współczesny), Język limuzyński, Język lombardzki, Język lotaryński (oïl), Język meglenorumuński, Język mirandyjski, Język mołdawski, Język neapolitański, Język niemiecki, Język normandzki, Język oksytański, Język piemoncki, Język pikardyjski, Język portugalski, Język romansz, Język rumuński, Język sardyński, Język standardowy, Język sycylijski, Język szampański, Język szuadit, Język tarencki, Język urzędowy, Język włoski, Język walencki, Język waloński, Język wenecki, Język wołoski, Język zarfatit, Języki italskie, Języki południoworomańskie, Języki romańskie, Języki wschodnioromańskie, Języki zachodnioromańskie, Kanton (Szwajcaria), Ladino (dialekt judeo-hiszpański), Południowy Tyrol, Retoromanie, Sercquiais, Szwajcaria, Udine, Włochy,
Języki retoromańskie - grupa języków romańskich, używanych przez około 700 tys. osób, przede wszystkim Retoromanów zamieszkujących Alpy w Szwajcarii i Włoszech oraz okolice włoskiego miasta Udine.

Friulowie (Furlanie) – romańska grupa etniczna, zamieszkująca w północno-wschodnich Włoszech, przede wszystkim w autonomicznym regionie Friuli-Wenecja Julijska (prowincje Udine, Pordenone i część Gorycji). W 1990 roku ich liczebność wynosiła ponad 600 tys. osób, co czyni Friulów najliczniejszą z grup Retoromanów. Posługują się językiem friulskim z grupy języków retoromańskich, w użyciu jest także język włoski. Do tradycyjnych zajęć Friulów, wciąż grających dużą rolę w gospodarce regionu, zalicza się rolnictwo i uprawa winorośli na nizinach oraz hodowla bydła i pasterstwo na obszarach alpejskich.

Omówione w tym artykule języki to języki sztuczne, których twórcy oparli się na językach słowiańskich. Języki te łączy w zasadzie jedynie określenie ich przez autorów jako należących do języków północnosłowiańskich, fikcyjnej grupy języków słowiańskich. Tej fikcyjnej grupy języków północnosłowiańskich nie należy mylić z rzeczywiście istniejącą grupą języków północnosłowiańskich.

Romanistyka (filologia romańska) – nauka o językach romańskich i literaturze pisanej w tych językach. Obejmuje całokształt wiedzy na temat tych języków oraz krajów w których są one używane, głównie w kontekście podobieństwa i różnic między nimi. Obejmuje również zagadnienia związane z nauką tych języków w szkołach czy na uniwersytetach.

Język arumuński lub macedo-rumuński – język, a w zasadzie grupa dialektów i etnolektów, która dopiero od niedawna przechodzi standardyzację — z grupy romańskiej, podgrupa wschodnioromańska języków indoeuropejskich.

Szwajcarzy – ogół obywateli Szwajcarii. Według przyjmowanych w Polsce definicji narodu Szwajcarzy podobnie jak Belgowie stanowią jedną narodowość, co jest błędnym pojęciem. Prawdą jest, że grupa ta składa się na trzy główne narody bądź grupy etniczne: germańskich Szwajcarów o pochodzeniu niemieckim i romańskich Szwajcarów o pochodzeniu francuskim oraz o pochodzeniu włoskim. Poza tym obywatelstwo szwajcarskie posiada prawie sto tysięcy Retoromanów oraz blisko milion imigrantów różnych narodowości.

Wymarłe języki wołżańskie to grupa trzech języków ugrofińskich z rodziny uralskiej używanych na terenie dzisiejszej Rosji środkowej do XIV-XVI w., kiedy zostały wyparte przez język rosyjski.

Język rumuński (dakorumuński, limba română, limba dacoromână, arch. limba rumână) to język z grupy romańskiej (podgrupa wschodnioromańska) języków indoeuropejskich, którym posługuje się około 26 mln osób, z czego około 20,5 mln w Rumunii, około 2,7 mln w Mołdawii (zob. język mołdawski), około 200 tysięcy w Izraelu, około 100 tysięcy w Serbii i około 400 tysięcy na Ukrainie; mniejsze skupiska użytkowników w innych krajach (takich jak: Australia, Azerbejdżan, Kanada, Węgry, Kazachstan, Rosja i USA).

Grupa zachodnia języków południowosłowiańskich lub grupa serbochorwacko-słoweńska - podgrupa języków południowosłowiańskich, którą stanowią język słoweński i języki powstałe na bazie języka serbsko-chorwackiego. Stoi w opozycji do grupy wschodniej, którą tworzą języki bułgarski i macedoński.

Język gurani, howrami - język zaliczany do podgrupy zaza-gurani języków irańskich,, używany przez około 40 tysięcy osób na pograniczu iracko-irańskim. Posiada bogate tradycje literackie.

Grupa wschodnia języków południowosłowiańskich lub grupa bułgarsko-macedońska - grupa dwóch blisko spokrewnionych ze sobą języków południowosłowiańskich, którą stanowią język bułgarski i macedońskiego. Stoi ona w opozycji do grupy zachodniej, którą stanowią języki diasystemu serbsko-chorwackiego i język słoweński. Grupa ta posiada nie tylko swoiste cechy słowiańskie, ale też takie, które powstały pod wpływem języków niesłowiańskich, co tłumaczone jest sąsiedztwem tych języków również z niesłowiańskimi językami Bałkanów, należą zatem do tzw. bałkańskiej ligi językowej.

Języki szari-nilockie – dawna wspólna nazwa gałęzi języków nilo-saharyjskich, obejmująca rodziny języków środkowosudańskich i wschodniosudańskich oraz izolowane w obrębie nilo-saharyjskich języki berta i kunama. Nazwa została zarzucona, kiedy w toku badań lingwistycznych okazało się, że języki wschodnio- i środokowosudańskie oraz berta i kunama są typologicznie równorzędne względem innych nilo-saharyjskich podrodzin.

Języki szugni-jazgulami (szugnańsko-jazgulamskie) - genetyczna grupa języków pamirskich używanych przede wszystkim na terenie Tadżykistanu, ale także w Chinach, Kirgistanie i Afganistanie.

Języki kuszyckie wschodnie (wschodniokuszyckie) - grupa 33 języków afroazjatyckich z podrodziny języków kuszyckich, używanych na terenach Rogu Afryki.

Język hiligaynon - jeden z języków filipińskich, używany przez około 5,7 mln. osób na filipińskiej wyspie Panay. W języku kinaraya prowadzona jest testowa wersja Wikipedii.

Języki bringen-wagaydy – podrodzina zagrożonych wymarciem aborygeńskich języków Daly, dzieląca się na 2 gałęzie (bringen i wagaydy). Łączna liczba osób mówiących tymi językami nie przekracza 300.

Seto lub Setu – etniczna i językowa mniejszość zamieszkująca południowo-wschodnią Estonię i północno-zachodnią Rosję. Większość jej członków zna język seto, wyznaje prawosławie i posiada obywatelstwo estońskie. Seto, przez niektórych lingwistów uważany jest za dialekt estońskiego, inni natomiast twierdzą iż jest to odrębny język. Pełna zgoda panuje natomiast co do klasyfikacji- zaliczany jest do podgrupy języków bałtyckofińskich, grupy języków ugrofińskich i do uralskiej rodziny językowej. Sami Seto zwracają dużą uwagę na uczenie swojego języka młodszych pokoleń, jak i zachowanie religii prawosławnej.

Szuadit lub język żydowsko-prowansalski, (שואדית, fr.: Chouadite, Shuadit,) język wymarły z grupy języków romańskich, używany w Prowansji przez Żydów w okresie od XI w. do 1977.

Języki afrykańskie - potoczne, czysto geograficzne określenie języków używanych na kontynencie afrykańskim, obejmujące takie grupy i rodziny językowe jak: języki afroazjatyckie, języki nigero-kongijskie (z rodziną bantu), języki nilo-saharyjskie i języki khoisan (buszmeńsko-hotentockie), niekiedy także język malgaski. Z języków objętych tą nazwą często wyklucza się jednak języki semickie, zawężając jej zakres niemal wyłącznie do języków Czarnej Afryki.

Język kinaraya - jeden z języków filipińskich, używany przez około 380 tysięcy osób na zachodnim wybrzeżu filipińskiej wyspy Panay. W języku kinaraya prowadzona jest testowa wersja Wikipedii.



       na podstawie Wikipedii, otwartej encyklopedii : licencje: GFDL, oraz CC-BY-SA 3.0 + autorzy, historia
edycja