Linki:
Afganistan,
Alfabet,
Ardabil (ostan),
Armenia,
Azerbejdżan,
Azja Środkowa,
Azja Mniejsza,
Bałkany,
Baszkirzy,
Bułgaria,
Chakasja,
Chińska Republika Ludowa,
Chiny,
Chorasan,
Cypr,
Czuwasze,
Czuwaszja,
Dagestan,
Eurazja,
Europa,
Europa Wschodnia,
Gansu,
Gruzja,
Henryk Jankowski (turkolog),
Herat (prowincja),
Irak,
Iran,
Język azerski,
Język baszkirski,
Język czuwaski,
Język gagauski,
Język jakucki,
Język karaimski,
Język karakałpacki,
Język kaszkajski,
Język kazachski,
Język kipczacki,
Język kirgiski,
Język krymskotatarski,
Język nogajski,
Język osmańsko-turecki,
Język tatarski,
Język tofa,
Język turecki,
Język turkmeński,
Język tuwiński,
Język ujgurski,
Język uzbecki,
Języki świata,
Języki ałtajskie,
Języki kipczackie,
Języki oguzyjskie,
Jakucja,
Jenisej,
Kabul (prowincja),
Kaganat,
Karachanidzi,
Karaczajski Obwód Autonomiczny,
Karaimi,
Kaukaz (kraina historyczna),
Kazachstan,
Kirgistan,
Klasyfikacja taksonomiczna,
Koine,
Litwa,
Ludy tureckie,
Markazi,
Mołdawia,
Mongolia,
Niemcy,
Orchon gol,
Ostan,
Pierwszy kaganat turecki,
Pismo hieroglificzne,
Pismo orchońskie,
Polska,
Qinghai,
Republika Ałtaju,
Rosja,
Runy,
Skandynawia,
Syberia,
Sylabariusz,
Tadżykistan,
Tajmyrski (Dołgańsko-Nieniecki) Okręg Autonomiczny,
Tatarzy,
Turcja,
Turkiestan (region),
Turkmenistan,
Ukraina,
Uzbekistan,
VIII wiek,
Vilhelm Thomsen,
XIX wiek,
Zakaukazie,
Zandżan (ostan),
Języki tureckie albo turkijskie - najliczniejsza podrodzina
języków ałtajskich, obejmująca około 140 mln mówiących. Zamieszkują oni obszar
Azji Mniejszej (
Turcja),
Zakaukazia (
Azerbejdżan),
Azji Środkowej (
Kazachstan,
Kirgistan,
Tadżykistan,
Turkmenistan,
Uzbekistan,
Rosja i
Chiny) i
Syberii (
Jakucja), a także
Europy Wschodniej (
Karaimi,
Tatarzy,
Baszkirzy,
Czuwasze). Dzielą się na następujące grupy: bułgarską (dziś tylko
język czuwaski),
oguzyjską,
kipczacką, karłucką czyli krachanidzką, północnosyberyjską (tylko język
jakucki i dołgański) i południowosyberyjską.
Uzbecy – największy
naród Azji Środkowej zamieszkujący
Uzbekistan, a także sąsiednie państwa
Afganistan,
Tadżykistan,
Kirgistan,
Turkmenistan i
Kazachstan oraz
chińską prowincję
Sinciang. Główna
religia Uzbeków to
islam. Główne zajęcia to rolnictwo, handel, rzemiosło oraz hodowla zwierząt.
Azja Środkowa – nazwa stosowana dla określenia wyżynno-górskiego obszaru centralnej
Azji, położonego ponad 1000 km od otwartego
morza. Region ten obejmuje:
Kazachstan,
Uzbekistan,
Turkmenistan,
Kirgistan i
Tadżykistan, a także
Mongolię i zachodnie
Chiny (regiony autonomiczne
Tybetu,
Mongolii Wewnętrznej,
Sinciang i
Ningxia oraz prowincje
Qinghai i
Gansu).
Sikora czarnoczuba (Periparus rubidiventris syn. Parus rubidiventris) – niewielki ptak z rodziny sikor zamieszkujący
Himalaje i pobliskie państwa:
Afganistan,
Bhutan,
Chiny,
Indie,
Kazachstan,
Kirgistan,
Birma,
Nepal,
Pakistan,
Tadżykistan,
Tajlandię,
Turkmenistan i
Uzbekistan. Gatunek ten jest blisko spokrewniony z
sikorą czarnopierśną zamieszkującą zachodnie
Himalaje i okolice.
Ewangelicko-Luterański Kościół w Rosji, Ukrainie, Kazachstanie i Azji Środkowej, (
ros. Евангелическо-лютеранская церковь в России, Украине, в Казахстане и Средней Азии), znany także jako Ewangelicko-Luterański Kościół w Rosji i Innych Krajach – stowarzyszenie siedmiu regionalnych
kościołów luterańskich w
Rosji,
Białorusi,
Gruzji,
Kazachstanie,
Kirgistanie,
Ukrainie i
Uzbekistanie oraz wspólnot wiernych w
Azerbejdżanie,
Tadżykistanie i
Turkmenistanie. W obecnej formie działa od
1999 roku.
Prionus komarowi – gatunek chrząszcza z rodziny
kózkowatych (Cerambycidae). Występuje w półpustynnych i pustynnych obszarach środkowej Azji (
Uzbekistanie,
Turkmenistanie,
Kazachstanie,
Tadżykistanie), na pustyniach
Kara-kum i
Kyzył-kum. Samice są ponad dwukrotnie większe od samców, nielotne, i żyją pod korą krzewów. Jedynie w celu zapłodnienia wysuwają spod kory
odwłok.
Kirgizi –
naród zamieszkujący głównie
Kirgistan, jak również
Uzbekistan,
Kazachstan,
Chiny,
Tadżykistan,
Turcję i
Afganistan; ogółem jest ich około 2,7 mln. (
1990).
Strepet (Tetrax tetrax) – gatunek średniego
ptaka z rodziny
dropi (Otididae), zamieszkujący
Półwysep Iberyjski,
Maroko,
Półwysep Apeniński,
Korsykę,
Sardynię oraz
Ukrainę, południową
Rosję po
Kazachstan,
Kirgistan, południowo-zachodnie
Chiny i północny
Iran. Wschodnia część populacji wędrowna, zimuje w basenie
Morza Śródziemnego,
Azji Mniejszej, na
Kaukazie oraz w
Azji Południowej. W Polsce do początków XX wieku sporadycznie gniazdował, obecnie zalatuje wyjątkowo.
Kirgistan, Republika Kirgiska () – państwo w
Azji Środkowej. Graniczy z
Chinami (dł. granicy 858 km),
Kazachstanem (1051 km),
Tadżykistanem (870 km) i
Uzbekistanem (1099 km).
Państwa członkowskie Wspólnoty Niepodległych Państw - kraje byłego
ZSRR uczestniczące w regionalnym ugrupowaniu integracyjnym. Państwami założycielskimi były
Rosja,
Białoruś i
Ukraina, których prezydencji 8 grudnia
1991 podpisali
układ białowieski. Na mocy protokołu z Ałma Aty z 21 grudnia
1991 do WNP dołączyło jeszcze osiem państw:
Armenia,
Azerbejdżan,
Kazachstan,
Kirgistan,
Mołdawia,
Tadżykistan,
Turkmenistan i
Uzbekistan.
9 grudnia 1993 WNP poszerzono o
Gruzję, jednak kraj ten opuścił ugrupowanie 18 sierpnia
2009 roku. Obecnie WNP liczy zatem 11 państw. Szczególny jest jednak status Turkmenistanu i Ukrainy, które nie ratyfikowały dotychczas Statutu WNP. Spośród postsowieckich republik członkami Wspólnoty Niepodległych Państw nie były jedynie
Litwa,
Łotwa i
Estonia.
Kirgiz schodzi z konia - zbiór reportaży
Ryszarda Kapuścińskiego, zawierający relacje z podróży po
kaukaskich i
środkowoazjatyckich republikach należacych wtedy do
Związku Radzieckiego. (
Gruzja,
Armenia,
Azerbejdżan,
Turkmenistan,
Tadżykistan,
Kirgistan i
Uzbekistan). W krótkich szkicach poświęconych poszczególnym krajom ukazana jest ich różnorodność kulturalna widziana z perspektywy zwykłych ludzi, ich obyczajów, sposobu postrzegania świata, itp.
Niepokalanek pospolity (Vitex agnus-castus L.) –
gatunek rośliny należący do rodziny
jasnotowatych (Lamiaceae). Występuje dziko w północnej Afryce, zachodniej i środkowej Azji (
Tadżykistan,
Turkmenistan,
Uzbekistan) oraz wschodniej i południowej Europie. Rozprzestrzenia się również gdzieniegdzie poza tymi obszarami. W Polsce dziko nie rośnie.
Języki bringen-wagaydy – podrodzina zagrożonych wymarciem aborygeńskich
języków Daly, dzieląca się na 2 gałęzie (bringen i wagaydy). Łączna liczba osób mówiących tymi językami nie przekracza 300.
Tadżykistan (Republika Tadżykistanu) – państwo w środkowej
Azji ze stolicą w
Duszanbe. Tadżykistan graniczy z
Uzbekistanem,
Kirgistanem,
Chinami i
Afganistanem.
Teratoscincus –
rodzaj gadów z podrodziny Teratoscincinae, zaliczanej do
gekonowatych. Występują w
Katarze,
Zjednoczonych Emiratach Arabskich,
Omanie,
Iranie,
Afganistanie,
Pakistanie, północnej
Rosji,
Kazachstanie,
Turkmenistanie,
Uzbekistanie,
Tadżykistanie,
Mongolii i
Chinach. Został nazwany w 1863 roku przez Alexandra Straucha.
Chanat Kokandu (
uzb. Qo’qon Xonligi) – dawne państwo w środkowej Azji, z ośrodkiem w
Kokandzie. Obejmował terytorium dzisiejszego
Uzbekistanu, południowego
Kazachstanu,
Tadżykistanu i
Kirgistanu.
Czosnek błękitny. czosnek niebieski (Allium caeruleum
Pall.) –
gatunek rośliny należący do rodziny
czosnkowatych. Gatunek występuje na Kaukazie nad M. Kaspijskim, w południowo-zachodniej Syberii (
Ałtaj), na terenie
Azji Środkowej (
Kazachstan,
Kirgistan,
Tadżykistan, w północno-zachodnich
Chinach (
Sinciang) i w
Mongolii.
Chanat Kokandu (
uzb. Qo’qon Xonligi) – dawne państwo w środkowej Azji, z ośrodkiem w
Kokandzie. Obejmował terytorium dzisiejszego
Uzbekistanu, południowego
Kazachstanu,
Tadżykistanu i
Kirgistanu.
Szanghajska Organizacja Współpracy (SOW;
ros. Шанхайская организация сотрудничества (ШОС),
chiń. 上海合作组织 Shànghǎi Hézuò Zǔzhī) – regionalna organizacja międzynarodowa, powołana
15 czerwca 2001 przez
Rosję,
Chińską Republikę Ludowa,
Kazachstan,
Kirgistan i
Tadżykistan (istniejącą od
1996 tzw. Szanghajską Piątkę), w
2001 dołączył do niej
Uzbekistan. Jej celem jest umacnianie bezpieczeństwa regionalnego w
Azji Centralnej, poprzez zachowanie hegemonicznej pozycji Rosji i Chin w tej części świata. Jakkolwiek istnieją projekty przekształcenia SOW w sojusz wojskowy, to organizacja ta pozostaje na razie paktem politycznym państw, zagrożonych wzrastającymi wpływami
USA w tym regionie.