Języki uralskie

Języki uralskie – rodzina językowa, której językami posługuje się ok. 24 mln ludzi, zamieszkujących północną Eurazję i Nizinę Węgierską. Zalicza się do niej: języki ugrofińskie i samodyjskie. Łączona z językami ałtajskimi, w ligę uralo-ałtajską (dawniej uznawaną za rodzinę). Nowsze badania lingwistyczne wykazują na powiązanie języków uralskich z językiem jukagirskim; dla potrzeb tej koncepcji tworzy się rodzinę uralsko-jukagirską.

Język komi (zyriański) – język z grupy permskiej języków ugrofińskich (rodzina uralo-ałtajska). Posługuje się nim ok. 345 tys. Komiaków (dawniej Zyrian), ludu zamieszkującego głównie Republikę Komi w północno-zachodniej części Rosji. Posiadają własny alfabet oparty na grażdance nazywany staropermskim. Literatura w języku komi od XIV w.

Języki sko (języki skou) - papuaska rodzina językowa, używana wzdłuż północnego wybrzeża Papui-Nowej Gwinei. Wyróżnia się tu 16 języków. Posługuje się nimi ok. 7000 osób. Języki cechuje tonalność (w przeciwieństwie do pozostałych z grupy papuaskich), niespotykane spółgłoski czy duża liczba samogłosek.

Przedindoeuropejski substrat językowy - grupa języków, używanych w Europie i Azji Przedniej przed przybyciem na te tereny ludów mówiących językami indoeuropejskimi - najstarsza znana warstwa językowa tych terenów. Na określenie substratu przedindoeuropejskiego używano dawniej nazwy języki azjanickie, współcześnie języki tej grupy dzieli się na mniejsze ligi, bądź rodziny językowe.

Języki bunubańskie – mała australijska rodzina językowa, skupiająca języki aborygeńskie, używane w północnej Australii. W jej skład wchodzą jedynie dwa języki, tj. bunuby i gunijandi, które są ze sobą spokrewnione mniej więcej w takim stopniu, jak języki polski i czeski. Oba mają po stu użytkowników i są zagrożone wymarciem.

Język węgierski (magyar nyelv) – należy do podgrupy języków ugryjskich, zaliczanej do podrodziny ugrofińskiej (z rodziny uralskiej). Językiem tym posługuje się co najmniej 14 mln osób – przede wszystkim na Węgrzech, ale także w południowej Słowacji, środkowej Rumunii (Siedmiogród), północnej Serbii (Wojwodina), zachodniej Ukrainie (Zakarpacie), wschodniej Słowenii (Prekmurje) i wschodniej Austrii (Burgenland). Język węgierski ma status języka urzędowego na Węgrzech, w Słowenii (lokalnie) i w Wojwodinie. Jest to język aglutynacyjny. Współczesny węgierski język literacki powstał w XVI w. Do jego zapisu stosuje się pismo oparte na alfabecie łacińskim.

Języki afrykańskie - potoczne, czysto geograficzne określenie języków używanych na kontynencie afrykańskim, obejmujące takie grupy i rodziny językowe jak: języki afroazjatyckie, języki nigero-kongijskie (z rodziną bantu), języki nilo-saharyjskie i języki khoisan (buszmeńsko-hotentockie), niekiedy także język malgaski. Z języków objętych tą nazwą często wyklucza się jednak języki semickie, zawężając jej zakres niemal wyłącznie do języków Czarnej Afryki.

Języki majańskie, także: języki maja, maja-kicze - jedna z ważniejszych rodzin językowych w Mezoameryce z największą liczbą użytkowników wśród języków autochtonicznych obu Ameryk. Językami majańskimi posługują się Majowie (tak współcześni, jak i z czasów historycznych) na terenach Meksyku, Gwatemali, Belize i Hondurasu. Wszystkie języki tej rodziny wywodzą się z używanego prawdopodobne 5000 lat temu prajęzyka, zwanego językiem proto-majańskim. Do rodziny tej zalicza się też klasyczny język majański, używany w okresie świetności cywilizacji Majów. Większość języków majańskich to ergatywne języki polisyntetyczne o szyku zdania VSO, posiadające spółgłoski ejektywne. Od czasu kolonizacji hiszpańskiej do zapisu języków majańskich używa się alfabetu łacińskiego, aktualnie w konwencji proponowanej przez Academia de Lenguas Mayas de Guatemala (ALMG)

Język dogoński, także: języki dogońskie - grupa kilkunastu etnolektów, tradycyjnie klasyfikowanych jako dialekty jednego języka w obrębie grupy woltyjskiej (gur) języków nigero-kongijskich. Ostatnio postuluje się jednak uznanie dialektów dogońskich za osobne języki, tworzące samodzielną rodzinę językową, w obrębie języków wolta-kongijskich, a nawet odrębną od języków nigero-kongijskich.

Języki makro-pama-njungaskie – niedawno zaproponowana rodzina językowa, skupiająca dwie największe rodziny języków australijskich, pama-njungaską, która pokrywa swym zasięgiem siedem ósmych kontynentu i gunwinyguskie, główną rodzinę Ziemi Arnhema, leżącej u północnych wybrzeży Australii.

Języki melanezyjskie - autochtoniczne języki Melanezji, używane współcześnie przez ok. 1 mln. osób. Jest to określenie geograficzne, nie genetyczne - języki melanezyjskie nie tworzą rodziny językowej, zalicza się do nich ponad 400 języków z rodziny austronezyjskiej oraz z grupy papuaskiej.

Języki trans-nowogwinejskie - rodzina językowa wyróżniana wśród licznych i bardzo zróżnicowanych języków używanych przez ludność Nowej Gwinei. Obejmuje 477 języków.

Seto lub Setu – etniczna i językowa mniejszość zamieszkująca południowo-wschodnią Estonię i północno-zachodnią Rosję. Większość jej członków zna język seto, wyznaje prawosławie i posiada obywatelstwo estońskie. Seto, przez niektórych lingwistów uważany jest za dialekt estońskiego, inni natomiast twierdzą iż jest to odrębny język. Pełna zgoda panuje natomiast co do klasyfikacji- zaliczany jest do podgrupy języków bałtyckofińskich, grupy języków ugrofińskich i do uralskiej rodziny językowej. Sami Seto zwracają dużą uwagę na uczenie swojego języka młodszych pokoleń, jak i zachowanie religii prawosławnej.

Języki mirndyjskie czy mindyjskie - australijska rodzina językowa, skupiająca języki aborygeńskie, używane w północnej Australii. Nazwa rodziny pochodzi od inkluzywnego zaimka liczby podwójnej my dwoje, który występuje (w formach mind- lub mirnd-) we wszystkich, należących doń, językach. Pierwszy raz zaproponowana, przez Neila Chadwicka we wczesnych latach 80’.

Wołosi – zbiorcza nazwa różnych grup etnicznych zamieszkujących pierwotnie Półwysep Bałkański, posługujących się językami wschodnioromańskimi.

Języki kongo-saharyjskie lub nigero-saharyjskie - fyla językowa, zaproponowana w 1972 przez E. A. Gregersena, mająca łączyć języki nilo-saharyjskie z nigero-kongijskimi (łącznie z wydzielanymi spośród nich według niektórych klasyfikacji językami kordofańskimi i językami mande). Istnienie fyli kongo-saharyjskiej jest dziś kwestionowane przez wielu językoznawców. Z drugiej strony niektórzy specjaliści próbują ostatnio ponownie udowodnić jej prawdziwość. Według niektórych specjalistów, języki te są spokrewnione również z indopacyficznymi (z drugiej strony samo istnienie rodziny indopacyficznej jest kontrowersyjne).

       na podstawie Wikipedii, otwartej encyklopedii : licencje: GFDL, oraz CC-BY-SA 3.0 + autorzy, historia
edycja