Języki wolta-kongijskie (dawniej zwane zachodniosudańskimi) - według niektórych
klasyfikacji podgrupa
języków nigero-kongijskich w obrębie
grupy atlantycko-kongijskiej. Obejmuje języki senufo,
woltyjskie (gur),
adamawa-ubangi, kru,
kwa i
benue-kongijskie.
Języki woltyjskie albo gur - podgrupa
języków nigero-kongijskich, według klasyfikacji
Josepha Greenberga stanowiąca w niej osobną rodzinę, niektórzy językoznawcy włączają jednak języki woltyjskie do
wolta-kongijskich w obrębie podgrupy
atlantycko-kongijskiej.
Języki adamawa-ubangi także języki wschodnie adamawa - podgrupa
języków nigero-kongijskich, według klasyfikacji
Josepha Greenberga stanowiąca w niej osobną rodzinę, niektórzy językoznawcy włączają jednak języki adamawa-ubangi do
wolta-kongijskich w obrębie podgrupy
atlantycko-kongijskiej.
Języki benue-kongijskie albo benue-kongo - podgrupa
języków nigero-kongijskich, według klasyfikacji
Josepha Greenberga stanowiąca w niej osobną rodzinę, niektórzy językoznawcy włączają jednak języki benue-kongijskie do
wolta-kongijskich w obrębie podgrupy
atlantycko-kongijskiej.
Języki woltyjskie albo gur - podgrupa
języków nigero-kongijskich, według klasyfikacji
Josepha Greenberga stanowiąca w niej osobną rodzinę, niektórzy językoznawcy[
kto?] włączają jednak języki woltyjskie do
wolta-kongijskich w obrębie podgrupy
atlantycko-kongijskiej.
Język dogoński, także: języki dogońskie - grupa kilkunastu
etnolektów, tradycyjnie klasyfikowanych jako
dialekty jednego
języka w obrębie
grupy woltyjskiej (gur) języków
nigero-kongijskich. Ostatnio postuluje się jednak uznanie dialektów dogońskich za osobne języki, tworzące samodzielną
rodzinę językową, w obrębie
języków wolta-kongijskich, a nawet odrębną od języków nigero-kongijskich.
Języki kwa - podgrupa
języków nigero-kongijskich, według klasyfikacji
Josepha Greenberga stanowiąca w niej osobną rodzinę, niektórzy językoznawcy[
kto?] włączają jednak języki kwa do
wolta-kongijskich w
grupie atlantycko-kongijskiej.
Nzema są ludem
Akan liczącym około 328.700 ludzi, z których 262.000 żyje w południowo-zachodniej
Ghanie i 66.700 na południowym wschodzie
Wybrzeża Kości Słoniowej. Mówią językiem nazwanym Nzema, znanym też jako Nzima albo Appolo.
Lingwistycznie jest zaklasyfikowany do języków
nigero-kongijskich,
atlantycko-kongijskich,
wolta-kongijskich, Kwa, Nyo, Potou-Tano, Tano centralnego, Bia. Zrozumiały w 60% z językiem Jwira-Pepesa i jest bliski z językami Ahanta, Anyi i Baule.
Język heiban (hajban) - język z
grupy nigero-kongijskiej, klasyfikowany w obrębie
języków kordofańskich. Język ten używany jest w
Górach Nubijskich w
Sudanie przez około 4 tys. osób (stan z roku
1984).
Język dogoński, także: języki dogońskie - grupa kilkunastu
etnolektów, tradycyjnie klasyfikowanych jako
dialekty jednego
języka w obrębie
grupy woltyjskiej (gur) języków
nigero-kongijskich. Ostatnio postuluje się jednak uznanie dialektów dogońskich za osobne języki, tworzące samodzielną
rodzinę językową, w obrębie
języków wolta-kongijskich, a nawet odrębną od języków nigero-kongijskich.
Języki afrykańskie - potoczne, czysto geograficzne określenie języków używanych na
kontynencie afrykańskim, obejmujące takie grupy i
rodziny językowe jak:
języki afroazjatyckie,
języki nigero-kongijskie (z rodziną
bantu),
języki nilo-saharyjskie i
języki khoisan (buszmeńsko-hotentockie), niekiedy także
język malgaski. Z języków objętych tą nazwą często wyklucza się jednak
języki semickie, zawężając jej zakres niemal wyłącznie do języków
Czarnej Afryki.
Języki kongo-saharyjskie lub nigero-saharyjskie -
fyla językowa, zaproponowana w
1972 przez E. A. Gregersena, mająca łączyć
języki nilo-saharyjskie z
nigero-kongijskimi (łącznie z wydzielanymi spośród nich według niektórych klasyfikacji
językami kordofańskimi i
językami mande). Istnienie fyli kongo-saharyjskiej jest dziś kwestionowane przez wielu językoznawców. Z drugiej strony niektórzy specjaliści próbują ostatnio ponownie udowodnić jej prawdziwość. Według niektórych specjalistów, języki te są spokrewnione również z
indopacyficznymi (z drugiej strony samo istnienie rodziny indopacyficznej jest kontrowersyjne).
Języki plateau - grupa języków
nigero-kongijskich, klasyfikowanych w obrębie podgrupy
benue-kongijskiej. Języki te używane są przez mieszkańców wyżyny Jos Plateau w centralnej
Nigerii. Do grupy plateau zalicza się około 40 języków, chociaż ostatnie badania sugerują, że jest ich więcej. Przykładami języków plateau, są : język kambari, język birom, język dukawa i język dakarkari.
Języki kongo-saharyjskie lub nigero-saharyjskie -
fyla językowa, zaproponowana w
1972 przez E. A. Gregersena, mająca łączyć
języki nilo-saharyjskie z
nigero-kongijskimi (łącznie z wydzielanymi spośród nich według niektórych klasyfikacji
językami kordofańskimi i
językami mande). Istnienie fyli kongo-saharyjskiej jest dziś kwestionowane przez wielu językoznawców. Z drugiej strony niektórzy specjaliści próbują ostatnio ponownie udowodnić jej prawdziwość. Według niektórych specjalistów, języki te są spokrewnione również z
indopacyficznymi (z drugiej strony samo istnienie rodziny indopacyficznej jest kontrowersyjne).
Języki Rzeki Krzyżowej - grupa języków
nigero-kongijskich, klasyfikowanych w obrębie podgrupy
benue-kongijskiej. Języki te używane są przez około 10 milionów ludzi w południowej
Nigerii i
Beninie. Do najważniejszych języków tej grupy zaliczają się:
język ibibio i język efik.
Język tiw - język z
grupy nigero-kongijskiej, klasyfikowany w obrębie
języków bantuidalnych w podgrupie
benue-kongijskiej. Język ten używany jest przez ponad 6 milionów ludzi w
Nigerii (głównie w stanie
Benue) oraz w mniejszym zakresie w
Kamerunie. Jest to język ojczysty ludu
Tiw.
Język sango - język z grupy
adamawa-ubangi z wielkiej rodziny
nigero-kongijskiej, używany w
Republice Środkowoafrykańskiej oraz przygranicznych terenach
Czadu,
Kamerunu,
Demokratycznej Republiki Konga i
Republiki Konga. W Republice Środkowoafrykańskiej oraz wzdłuż biegu rzeki
Ubangi pełni rolę
języka wehikularnego.
Języki bantuidalne - grupa języków
nigero-kongijskich, klasyfikowanych w obrębie podgrupy
benue-kongijskiej. Języki te używane są na terenie niemal całej
Afryki subsaharyjskiej z wyjątkiem
Afryki Zachodniej oraz terenów
Namibii, zajętych przej
języki khoisan. Do grupy języków bantuidalnych należą m. in.
języki bantu.