Linki:
Łódź,
Ściana Płaczu,
Śródborów (Otwock),
Świątynia Jerozolimska,
Światowa Organizacja Syjonistyczna,
Żydowska Odnowa,
Żydowski Obwód Autonomiczny,
Żydowskie ruchy polityczne,
Żydzi,
Żydzi mesjanistyczni,
Aben Ezra,
Abraham Suckewer,
Adonai,
Agudat Israel,
Alfabet łaciński,
Amida (modlitwa),
Antysemityzm,
Argentyna,
Aron Cajtlin,
Aron Lejeles,
Aszkenazyjczycy,
Australia,
Bejt din,
Białoruś,
Bokmål,
Brazylia,
Brit mila,
Brit shalom,
Bund (partia),
Cdaka,
Chaim Grade,
Chajm Nachman Bialik,
Chanukija,
Chasydyzm,
Chazan,
Cicit,
Czechy,
Dawid Bergelson,
Der Moment,
Dialekt,
Dialekt holenderski,
Dialekt starogotlandzki,
Dybuk (film 1937),
Esseńczycy,
Etnolekt wilamowicki,
Europa,
Faryzeusze,
Fołks Sztyme,
Francja,
Gabaj,
Gerszom z Moguncji,
Gwara warszawska,
Hagada,
Hajnt,
Halacha,
Hallel,
Halper Lejwik,
Haredim,
Haskala,
Hawdala,
Hebron,
Herod Wielki,
Hillel,
Historia Izraela,
Historia Palestyny,
Holandia,
II wojna światowa,
ISO 639,
Icchak Kacenelson,
Icchok Lejb Perec,
Icyk Fefer,
International Standard Serial Number,
Isaac Bashevis Singer,
Israel Joszua Singer,
Izaak Alfasi,
Izaak Luria,
Izrael,
Józef Opatoszu,
Język średnio-wysoko-niemiecki,
Język średnioangielski,
Język (mowa),
Język afrikaans,
Język angielski,
Język burgundzki,
Język dolnoniemiecki,
Język dolnosaksoński,
Język duński,
Język farerski,
Język flamandzki,
Język fryzyjski,
Język gocki,
Język hebrajski,
Język islandzki,
Język jämtlandzki,
Język judeo-arabski,
Język judeo-aramejski,
Język knaan,
Język limburski,
Język longobardzki,
Język luksemburski,
Język niderlandzki,
Język niemiecki,
Język niemiecki w Pensylwanii,
Język norn,
Język norweski,
Język pragermański,
Język pranordycki,
Język scots,
Język staro-wysoko-niemiecki,
Język staroangielski,
Język staronordyjski,
Język starosaksoński,
Język szwedzki,
Język urzędowy,
Język wandalski,
Język wczesno-nowo-wysoko-niemiecki,
Język wczesny nowoangielski,
Język wymarły,
Język wysokoniemiecki,
Język zarfatit,
Języki łużyckie,
Języki świata,
Języki żydowskie,
Języki germańskie,
Języki indoeuropejskie,
Języki judeo-perskie,
Języki romańskie,
Języki słowiańskie,
Języki skandynawskie,
Języki wschodniogermańskie,
Języki zachodniogermańskie,
Jad (judaizm),
Jakub Glatsztejn,
Jarmułka,
Jerozolima,
Jesziwa,
Jidyszyzm,
Josef Albo,
Juda Halevi,
Juda ha-Nasi,
Judaizm,
Judaizm humanistyczny,
Judaizm reformowany,
Judaizm rekonstrukcjonistyczny,
Kabała,
Kadisz,
Kalman Segal,
Kanada,
Kantor,
Karaimizm,
Karolina Szymaniak,
Kazimierz Dolny,
Kitel (judaizm),
Klasyfikacja języków,
Kohen,
Kol Nidre,
Konwersja na judaizm,
Koszerność,
Kto jest Żydem?,
Kuchnia żydowska,
Ladino (dialekt judeo-hiszpański),
Latynizacja,
Lejb Kwitko,
Litwa,
Machzor,
Magid,
Max Weinreich,
Meksyk,
Mendele Mojcher Sforim,
Menora,
Mezuza,
Międzynarodowy alfabet fonetyczny,
Michał Friedman,
Midrasz,
Minjan,
Minuskuła,
Miszna,
Miszna Berura,
Miszne Tora,
Mołdawia,
Mohel,
Mojżesz Majmonides,
Mordechaj Gebirtig,
Moszek Dłużnowski,
Mykwa,
Nahmanides,
Najczęściej używane języki świata,
Naród wybrany,
Nida (judaizm),
Niemcy,
Niewola babilońska,
Nowoczesna ortodoksja,
Nowy Jork,
Nynorsk,
Odmiana języka,
Ogólni Syjoniści,
PEN Club,
Partie polityczne Izraela,
Pijut,
Pismo,
Pismo hebrajskie,
Plautdietsch,
Poalej Syjon,
Polska,
Polska Partia Robotnicza,
Powstanie Bar-Kochby,
Powstanie Machabeuszów,
Prawo Powrotu,
Przybytek Mojżeszowy,
Rabin,
Rebe,
Ren,
Reprint,
Riksmål,
Rosja,
Słowo/obraz terytoria,
Słowo Żydowskie,
SIL International,
Saadja ben Josef,
Saduceusze,
Safed,
Samarytanie,
Sanhedryn,
Sefer Tora,
Sidur,
Siedem Praw Noego,
Stany Zjednoczone,
Starożytny Izrael,
Syjonizm,
Syjonizm socjalistyczny,
Symcha Symchowicz,
Synagoga,
Szalom Asz,
Szammaj,
Szema Jisrael,
Szlomo Jicchaki,
Szofar,
Szolem Alejchem,
Szulchan Aruch,
Szwecja,
Szymon An-ski,
Talit,
Talmud,
Tanach,
Teatr Żydowski w Warszawie,
Tefilin,
The Forward,
Tora,
Toruń,
Tosefta,
Towarzystwo Społeczno-Kulturalne Żydów w Polsce,
Tyberiada,
Ukraina,
Warszawa,
Wielkie Księstwo Litewskie,
Wikipedia,
Wikisłownik,
Wilno,
Wojna żydowska (66-73),
Wyższa Szkoła Filologii Hebrajskiej w Toruniu,
XIII wiek,
XIX wiek,
X wiek,
YIVO,
Ziemia Izraela,
Zohar,
Zuid-Gelders,
Zusman Segałowicz,
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich,
Jidysz – ייִדיש (dosłownie: żydowski – od pierwotnego określenia w tym języku ייִדיש־טײַטש jidisz-tajcz; żydowski niemiecki) –
język Żydów aszkenazyjskich, powstały ok.
X wieku w południowych
Niemczech na bazie
dialektu średnio-wysokoniemieckiego (
Mittelhochdeutsch) z dodatkiem elementów
hebrajskich,
słowiańskich i
romańskich.
Omówione w tym artykule języki to języki sztuczne, których twórcy oparli się na
językach słowiańskich. Języki te łączy w zasadzie jedynie określenie ich przez autorów jako należących do języków północnosłowiańskich, fikcyjnej grupy języków słowiańskich. Tej fikcyjnej grupy języków północnosłowiańskich nie należy mylić z rzeczywiście istniejącą grupą
języków północnosłowiańskich.
Grupa zachodnia języków południowosłowiańskich lub grupa serbochorwacko-słoweńska - podgrupa
języków południowosłowiańskich, którą stanowią
język słoweński i języki powstałe na bazie
języka serbsko-chorwackiego. Stoi w opozycji do
grupy wschodniej, którą tworzą języki
bułgarski i
macedoński.
Florilegium – w średniowiecznej łacinie określenie na zbiór cytatów pochodzących z dzieł najwybitniejszych autorytetów, najczęściej z dziedziny
teologii lub
filozofii. Słowo pochodzi z połączenia łacińskich słów flos oznaczającego "kwiat" i legere w znaczeniu "zbierać", "zbiór". Dosłownie więc był do "zbiór kwiatów" i termin ten był analogiczny do greckiego określenia
antologia. Florilegia (liczba mnoga) najczęściej zawierały zbiory cytatów z dzieł
Ojców Kościoła, innych pisarzy wczesnochrześcijańskich, rzadziej filozofów pogańskich (głównie
Arystotelesa) lub autorów klasycznych. Jednym z najsławniejszych florilegium był XIV-wieczny Manipulus florum autorstwa Tomasza Irlandczyka, który umieścił w nim cytaty zebrane w bibliotece
Sorbony.
Mudejar (z arab. mudadżdżan – ten, który mógł zostać w Hiszpanii) – styl w hiszpańskiej
architekturze i sztuce, który rozwinął się z połączenia elementów
islamskich i chrześcijańskich (
romańskich i
gotyckich). Pojawił się w
VIII wieku, i przetrwał do
XVII wieku. Największy jego rozkwit nastąpił w okresie gotyku (
XV-
XVI w.).
Stella Krenzbach –
fikcyjna działaczka
Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA), przywoływana w licznych źródłach ukraińskich w celu uprawdopodobnienia propagandowej tezy o masowym udziale
Żydów w UPA i pozytywnym stosunku
OUN i UPA do Żydów w czasie
II wojny światowej.
Grupa wschodnia języków południowosłowiańskich lub grupa bułgarsko-macedońska - grupa dwóch blisko spokrewnionych ze sobą
języków południowosłowiańskich, którą stanowią
język bułgarski i
macedońskiego. Stoi ona w opozycji do
grupy zachodniej, którą stanowią
języki diasystemu serbsko-chorwackiego i
język słoweński. Grupa ta posiada nie tylko swoiste cechy słowiańskie, ale też takie, które powstały pod wpływem języków niesłowiańskich, co tłumaczone jest sąsiedztwem tych języków również z niesłowiańskimi językami
Bałkanów, należą zatem do tzw.
bałkańskiej ligi językowej.
Jakub Egit (
jidysz: יעקב עגיט; ur.
1908, zm. ?) –
żydowski dziennikarz i działacz polityczny, przewodniczący Wojewódzkiego Komitetu Żydów Polskich na
Dolnym Śląsku (1945–1949).
Lejb Olicki (
jidysz: לייב אליצקי; ur.
1894 w
Turzysku, zm.
1975 w
Izraelu) –
żydowski poeta i pisarz tworzący w języku
jidysz, tłumacz literatury z języka
hebrajskiego, jidysz i
rosyjskiego.
Gwara ochweśnicka, zwana też kminą ochweśnicką – tajny język wspólnoty handlarzy i oszustów, powstały w połowie XIX wieku w
Skulsku i
Ślesinie. Pierwotnie język dotyczył handlarzy obrazami (ochweśnicy), którzy sprzedawali swoje obrazy w
Częstochowie, lecz szybko rozprzestrzenił się na handlarzy pierzem (agaciarze) i wędrownych lekarzy-oszustów (medycyniarze). Słowa z kminy ochweśnickiej są często zapożyczeniami z języków południowosłowiańskich, nowogreckiego, rosyjskiego i jidysz. Zawiera też wiele przyrostków maskujących. Słowa gwary stopniowo upowszechniły się w gwarach więziennych, a także języku potocznym, na co wskazuje obecność w języku potocznym takich wyrazów jak "klawy", "kudły", "makuwa", "gryps".
Obecność Żydów w Niemczech datuje się od IV wieku n.e. Wspólnota rozwijała się w czasach
Karola Wielkiego i w X w. powstało centrum
judaizmu na skalę europejską. Społecznosć cierpiała zaś prześladowania w czasach
krucjat. Na tych terenach w
średniowieczu ukształtowała się społeczność
Żydów aszkenazyjskich. Oskarżenia Żydów o zatruwanie studni w trakcie
wielkiej epidemii dżumy (1346-53) doprowadziło do
pogromów i ucieczki części tej społeczności do
Polski.
Stary cmentarz żydowski w
Szczekocinach -
kirkut, którego data powstania jest nieznana. W czasie okupacji został doszczętnie zdewastowany przez
nazistów. Po
1945 na terenie kirkutu wybudowano
szalet miejski. W
2006 Yossi Bornstein, syn jednego z szczekocińskich Żydów, doprowadził do rozebrania szaletu na terenie dawnego kirkutu. W
2008 władze miasta podjęły decyzję o budowie pomnika upamiętniającego szczekocińskich Żydów. Będzie on miał kształt otwartej księgi. Kirkut znajduje się, przy ul. Konopnickiej.
Unzer Leben (
jid. אונזער לעבען‎, Nasze Życie) –
żydowski dziennik wydawany w
Warszawie w
języku jidysz w latach
1907-
1912. Jego wydawcą był Saul Hochberg, redaktorem naczelnym Mordechaj Spektor. Duże wpływy w gazecie miał jej czołowy publicysta, Cwi Pryłucki. Dziennik był uznawany za czasopisma
fołkistowskie, pomimo tego nawet, że określało się jako "bezpartyjna gazeta".
Kościół Świętych Apostołów w Kolonii (
niem Sankt Aposteln) – jeden z dwunastu
romańskich kościołów w
Kolonii, zlokalizowany przy Nowym Rynku (Neumarkt) w zachodniej części Starego Miasta. Będąca niegdyś
kolegiatą świątynia stanowi ważny przykład
architektury romańskiej w Niemczech, reprezentuje charakterystyczny dla Dolnej Nadrenii typ przestrzenny o układzie treflowym. Pomimo burzliwej historii i poważnych zniszczeń w wyniku działań
wojennych budowla zachowała swoją pierwotną architekturę, natomiast wystrój wnętrza jest syntezą średniowiecznej i współczesnej plastyki.