Linki:
17 listopada,
20 lutego,
Alexander von Humboldt,
Arthur Schopenhauer,
Bützow,
Berlin,
Berlinische Monatsschrift,
Czym jest Oświecenie,
Edmund Burke,
Friedrich Nicolai,
Friedrich von Gentz,
Fryderyk Wielki,
Getynga,
Gottfried August Bürger,
Heinrich Heine,
Immanuel Kant,
Jezuici,
Johann Christoph von Wöllner,
Johann Gottlieb Fichte,
Karl von Zedlitz,
Lubeka,
Masoneria,
Meklemburgia,
Natywizm,
Okultyzm,
Pietyzm,
Poznań,
Prozelityzm,
Thomas Paine,
Twierdza Spandau,
Was ist Aufklärung,
Wilhelm von Humboldt,
Johann Erich Biester (ur.
17 listopada 1749 w
Lubece, zm.
20 lutego 1816 w
Berlinie), niemiecki dziennikarz i popularyzatorem wiedzy. W roku
1783 założył wraz z Friedrichem Gedicke naukowe pismo
Berlinische Monatsschrift. To w tym piśmie ukazał się głośny artykuł:
Czym jest Oświecenie (
Was ist Aufklärung), którego autorem był
Immanuel Kant. W
1791 roku odwiedził
Poznań.
Co to jest Oświecenie (niem. Was ist Aufklärung, pełny tytuł: Beantwortung der Frage: Was ist Aufklärung) – artykuł, który ukazał się w
1784 roku w naukowym piśmie "
Berlinische Monatsschrift" wydawanym w
Berlinie od roku. Autorem artykułu był
Immanuel Kant. Filozof z Królewca odpowiadał w nim na pytanie, czym tak naprawdę jest
Oświecenie. Stwierdza w odpowiedzi, że jest ono zapowiedzią wyjścia człowieka z okresu dzieciństwa, w którym człowiek był, polegając na religii i radach teologów. Istotą Oświecenia było, wg Kanta, hasło
sapere aude! co można przetłumaczyć jako: "miej odwagę posługiwać się rozumem!". Kant podkreślał, że jego epoka jest epoką Oświecenia, ale jeszcze nie jest epoką oświeconą, brak bowiem "jeszcze wiele do tego, by ludzie, ogólnie biorąc, byli już w stanie albo mogli co najmniej być doprowadzeni do tego, by w sprawach religii kierowali się sami w sposób pewny i słuszny swym rozsądkiem, bez obcego kierownictwa".
Berlinische Monatsschrift - niemieckie pismo naukowe propagujące idee
Oświecenia. Wychodziło w latach
1783-
1796 w
Berlinie. Jego wydawcami byli
Johann Erich Biester i Friedrich Gedicke. Do idei pisma nawiązywały późniejsze: Berlinische Blätter (1797-1798) i Neue Berlinische Monatsschrift (1799-1811). Wydawcą NBM był
Friedrich Nicolai.
Czym jest Oświecenie (niem. Was ist Aufklärung, pełny tytuł: Beantwortung der Frage: Was ist Aufklärung) - artykuł, który ukazał się w
1784 roku w naukowym piśmie "Berlinische Monatsschritf" wydawanym w
Berlinie od roku. Autorem artykułu był
Immanuel Kant. Filozof z Królewca odpowiadał w nim na pytanie, czym tak naprawdę jest
Oświecenie. Stwierdza w odpowiedzi, że jest ono zapowiedzią wyjścia człowieka z okresu dzieciństwa, w którym człowiek był, polegając na religii i radach teologów. Istotą Oświecenia było, wg Kanta, hasło
sapere aude! co można przetłumaczyć jako: "miej odwagę posługiwać się rozumem!". Kant podkreślał, że jego epoka jest epoką Oświecenia, ale jeszcze nie jest epoką oświeconą, brak bowiem "jeszcze wiele do tego, by ludzie, ogólnie biorąc, byli już w stanie albo mogli co najmniej być doprowadzeni do tego, by w sprawach religii kierowali się sami w sposób pewny i słuszny swym rozsądkiem, bez obcego kierownictwa".
Berlinisches Journal für Aufklärung - naukowe pismo powstałe w
Berlinie w roku
1788. Wychodziła do
1790 roku. Mozna było później w księgarniach nabyć całą serię w 8 tomach. Jego nazwa nawiązywała do broszury
Kanta z roku
1784 pod tytułem: Wydawcami Berlinisches Journal für Aufklärung byli: Gottlob Nathanael Fischer i Johann Andreas Riem (ten ostatni pod pseudonimem: C.A.E. Schmidt).
Teoria Wiedzy (
niem.: Wissenschaftslehre) – jedno z najważniejszycyh dzieł
Johanna Gottlieba Fichtego.
Idealista niemiecki zawarł tam systematyczną wykładnię o pojęciu Teorii Wiedzy; czyli wiedzy naczelnej, będącej nauką wszelkich ludzkich nauk. Teoria wiedzy, w zamyśle niemieckiego filozofa, jest i
formą i
przedmiotem wszystkich nauk ludzkich w ogóle. Jednoznaczna definicja owego pojęcia ma ujawnić także naczelną zasadę nauk szczegółowych. Przedstawiony sposób rozumowania Fichtego jest logicznie
dedukcyjny. Budując od podstaw swoją Wissenschaftslehre, Fichte wyszedł także od
kantowskiego podziału sądów na sądy
a priori oraz
a posteriori; przy czym założenia systemu są właśnie aprioryczne.
Jan Nepomucen Kurowski (
1783-
1866) - polski
agronom, pisarz zajmujący się tematyką rolniczą oraz popularyzator wiedzy rolniczej. Założył i redagował "Tygodnik Rolniczo-Technologiczny". Był autorem wielu podręczników i poradników. Już na początku XIX wieku Kurowski propagował wprowadzanie
płodozmianu na ziemiach polskich.
Akcja Romeo – nazwa prowadzonej na szeroką skalę przez
wywiad NRD Hauptverwaltung Aufklärung (część tzw.
Stasi) akcji polegającej na
uwodzeniu samotnych kobiet, zatrudnionych w instytucjach państwowych
RFN, pozostających ze względu na swoją wiedzę bądź dostęp do dokumentów w obszarze zainteresowania wschodnioniemieckiego wywiadu.
Jan Dominik Piotr Jaśkiewicz (ur.
6 lipca 1749 we
Lwowie - zm.
14 listopada 1809 w
Krakowie) - polski chemik i mineralog końca
XVIII wieku, doktor medycyny
Uniwersytetu Wileńskiego, profesor chemii i historii naturalnej w
Szkole Głównej Koronnej, lekarz nadworny
Stanisława Augusta Poniatowskiego od
1783.
Jiří Procháska (ur.
10 kwietnia 1749 w miejscowości Blížkovice koło
Moravskich Budějovic, zm.
17 lipca 1820 w
Wiedniu) –
czeski lekarz
anatom,
okulista, fizjolog, pisarz i wykładowca uniwersytecki. Był autorem podręcznika fizjologii, stworzył teorię przewodzenia nerwowego, i jest pamiętany jako jeden z twórców współczesnego rozumienia odruchów. Studiował medycynę w Pradze i w Wiedniu, od 1778 do 1791 roku był profesorem na
Uniwersytecie w Pradze. W 1791 roku został następcą Josepha Bartha na katedrze w Wiedniu.
Christoph Schaffrath (ur. 1709 w
Hohnstein niedaleko Drezna, zm. 17 lutego wg gazety
Berlinische Nachrichten lub po 5 listopada 1763 w
Berlinie) - był niemieckim kompozytorem późno
barokowym.
Kant-Studien –
czasopismo filozoficzne, specjalnie poświęcone filozofii
Immanuela Kanta. Założycielem i pierwszym
redaktorem naczelnym (od 1897 do 1922 roku) czasopisma był
Hans Vaihinger. Obecnie wydawane jest jako
kwartalnik przez Niemieckie Towarzystwo Kantowskie. W czasopiśmie publikowane są artykuły i
recenzje w języku niemieckim, angielskim i francuskim. Zamieszczany jest też dział z ciągle aktualizowaną bibliografią o Kancie. Redakcja znajduje się na
Uniwersytecie Jana Gutenberga w Moguncji.
XIII Liceum Ogólnokształcące im. płk. Leopolda Lisa-Kuli w Warszawie –
liceum ogólnokształcące w
Warszawie, znane jako "trzynastka" (w latach
1949–
1990 nosiło imię
Ludwika Waryńskiego). W szkole istnieje jedyna w
Polsce klasa dwujęzyczna z językiem rosyjskim. Dewizą szkoły jest zwrot
„Sapere aude!” (z łac. miej odwagę być mądrym, miej odwagę posługiwać się własną mądrością) – łacińska sentencja autorstwa Horacego. Maksymę tę rozsławił filozof
Immanuel Kant, czyniąc z niej hasło
Oświecenia.
Liberalizm kompleksowy - łączy on założenia
liberalizmu instytucjonalnego, ekonomicznego i idealistycznego. Przedstawicielem był
Immanuel Kant, który akceptował twierdzenie
Hobbesa, że stanem natury jest stan walki, widział jednak możliwości przezwyciężenia go poprzez zmianę świadomości społecznej, zmianę ustroju państw oraz oparcie stosunków międzynarodowych na pewnych zasadach.
Heinrich Josef Johann von Auersperg (ur.
24 czerwca 1697 r.; zm.
11 lutego 1783 w
Wiedniu), austriacki dostojnik państwowy, książę ziębicki w latach
1713-
1783, gubernator Galicji w latach 1774-1780.
SdKfz 140/1 Aufklärungspanzer 38(t) (oficjalna nazwa czołgu Aufklärer auf PzKpfw 38(t) Ausf. M mit 2 cm Kwk 38 L/55 SdKfz 140/1) −
niemiecki lekki czołg rozpoznawczy z okresu
II wojny światowej.
Jakob Sigismund Beck (ur.
1761 w
Gdańsku, zm.
1840), filozof niemiecki. Wykształcony w
Königsbergu, został profesorem filozofii najpierw w
Halle (1791-99) następnie w
Rostocku. Poświęcił się krytyce i wyjaśnianiu filozofii
Kanta, wydał Erläuternde Auszüge aus den kritischen Schriften des Herrn Prof Kant, auf Anrathen desselben (Ryga 1793), szeroko rozpowszechnione kompendium filozofii kantowskiej.
Wielka Brytania uznała
Stany Zjednoczone za niepodległy kraj w
1783 roku. Pierwszy wysłannik dyplomatyczny
George Hammond w randze ministra-plenipotenta przybył do ówczesnej stolicy
USA Filadelfii w
1791 roku. Najtrudniejsze problemy uregulował tzw. "
traktat Jaya" z
1794 roku. Od roku
1893 reprezentanci Zjednoczonego Królestwa w USA noszą tytuł
ambasadora.
Hermann Gutzmann (ur. 29 stycznia 1865 w
Bytowie (wówczas Bütow), zm. 1922) –
niemiecki lekarz, jeden z pionierów
foniatrii. Studiował w Berlinie, został doktorem medycyny w 1887 roku, od 1889 praktykował w Berlinie, zajmując się zaburzeniami mowy. Od 1891 roku redaktor naczelny i wydawca Monatsschrift für die gesammte Sprachheilkunde.
Livgrenadjärregementet - jeden z pułków piechoty szwedzkiej, które historia z przerwami liczyła ponad 200 lat. Istniał w latach
1791-
1816 oraz
1928-
1997.