Kalifat Islamski

Kalifat Islamski – islamskie państwo religijne, na którego czele stał kalif (arab. خليفة chalīfa). Na początku obejmowało wszystkich muzułmanów. Kilkakrotnie zmieniały się ośrodki władzy kalifów: pierwsi rządzili z Medyny, dynastia Umajjadów wybrała Damaszek, Abbasydzi - Bagdad (przez pewien czas panowali z Samarry). W czasie rządów tych ostatnich państwo zwane było kalifatem bagdadzkim. Na skutek wojen domowych nastąpiło rozbicie polityczne i podział kalifatu.

Kalifat (arab. خلافة chilāfa) – islamskie państwo o ustroju religijnym, na którego czele stał kalif (arab. خليفة chalīfa). Na początku obejmowało wszystkich muzułmanów. Kilkakrotnie zmieniały się ośrodki władzy kalifów: pierwsi rządzili z Medyny, dynastia Umajjadów wybrała Damaszek, Abbasydzi - Bagdad (przez pewien czas panowali z Samarry). W czasie rządów tych ostatnich państwo zwane było kalifatem bagdadzkim. Na skutek wojen domowych nastąpiło rozbicie polityczne i podział kalifatu.

Abbasydzi - jedna z dwóch największych (licząca 37 kalifów) sunnickich dynastii imperium muzułmańskiego, rządząca Kalifatem Bagdadu. Przejęła władzę w 750, po pokonaniu poprzednio rządzących Umajjadów; przeżywała rozkwit przez dwa następne stulecia, potem z kolei znalazła się w cieniu politycznej dominacji Bujidów, a następnie Seldżuków, aż w końcu upadła po zajęciu i zburzeniu Bagdadu przez Mongołów. W 1258 wódz mongolski Hulagu-chan zdobył Bagdad i był to faktyczny koniec znaczenia politycznego dynastii, chociaż Mamelucy utrzymywali jej potomków jeszcze do 1517.

Egipt Mameluków – średniowieczne państwo egipskie w latach 1250-1517, rządzone przez tzw. "dynastię" Mameluków, czyli niewolników. Państwo to było wysoce zmilitaryzowaną oligarchią, w której kastą rządzącą była grupa możnych mameluckich, rekrutująca się z byłych niewolników sułtańskich. Rządy oligarchii mameluckiej nie cieszą się w historiografii (zwłaszcza egipskiej) dobrą opinią. Wynika to z dwóch faktów. Po pierwsze Mamelucy byli obcego, głównie kaukaskiego pochodzenia. Po drugie po podboju tureckim zachowali swą uprzywilejowaną pozycję i w czasach nowożytnych stali się zarówno rzecznikami tureckiego panowania jak i przeciwnikami nowoczesnych reform. Dopiero zniszczenie Mameluków przez Muhammada Alego na początku XIX wieku usunęło ich z życia politycznego Egiptu, gdzie przez wieki uznawani byli za siłę obcą i destrukcyjną. Jednak mimo swej niestabilności państwo Mameluków w Egipcie okazało się trwalsze niż jakakolwiek dynastia muzułmańska średniowieczna rządząca tym krajem. Mamelucy nie tylko utrzymali niezależność Egiptu, pokonując niezwyciężonych dotychczas Mongołów, ale także dali w Kairze schronienie ostatnim kalifom abbasydzkim, którzy musieli uciekać po zniszczeniu przez Mongołów Bagdadu (1258). Tradycyjnie okres rządów mameluckich w Egipcie rozbija się na rządy dwóch linii "dynastycznych" Mameluków różnego pochodzenia: kipczackich Bahrytów (1250-1382) i czerkieskich Burdżytów (1382-1517).

Kalifat (arab. خلافة chilāfa) – islamski, wschodni ustrój polityczny państwa rządzonego przez kalifa (arab. خليفة chalīfa). Odpowiednik wschodniego sułtana, zachodnioeuropejskiego cesarstwa lub królestwa.

Najwyższa Rada Muzułmańska (arab. المجلس الإسلامي الأعلى, al-Majlis al-Islāmī al-Aʿlā) była najwyższym organem odpowiadającym za sprawy arabskiej społeczności w brytyjskim Mandacie Palestyny. Powstała jako organ doradczy składający się z muzułmanów i chrześcijan, z którym konsultował się Wysoki Komisarz Palestyny. Muzułmańscy przywódcy starali się w ten sposób utworzyć w Palestynie niezależną radę nadzorującą sprawy religijne swojej społeczności, w szczególności sprawy sądów szariata i wakf.

Kalif (od arab. chalifa – następca) – tytuł następców Mahometa, czyli przywódców muzułmańskich społeczności państwowo-religijnych zwanych kalifatami. Pierwszym kalifem po śmierci Mahometa w 632 roku został Abu Bakr. Po zamordowaniu kalifa Alego w 661 roku doszło do rozłamu wewnątrz islamu w wyniku sporu o sukcesję na szyitów i sunnitów. Kalifowie szybko zaczęli tracić władzę polityczną nad rozrastającym się imperium muzułmańskim. W 909 r. powstał szyicki kalifat w Kairze, zniszczony przez Saladyna w 1171 r. W 929 roku emir Kordoby Abd ar-Rahman III ogłosił się kalifem, jednak już w 1031 kordobański kalifat rozpadł się.

Al-Chajzuran (arab. الخيزران بنت عطاء) ( zm. 789 r.) – żona kalifa Al-Mahdiego i matka kalifów Al-Hadiego i Haruna ar-Raszida z dynastii Abbasydów. Pochodziła z Jemenu. Została porwana z rodzinnego domu przez Beduinów i sprzedana na targu niedaleko Mekki odbywającemu pielgrzymkę Al-Mahdiemu. Oskarżana bywa o otrucie swego starszego syna, Al-Hadiego.

Hammadydzi, odgałęzienie Zirydów, byli berberyjską dynastią, która rządziła obszarem odpowiadającym mniej więcej współczesnej Algierii przez około półtora wieku (1008-1152), gdy osłabieni przez wtargnięcie Banu Hilal zostali zniszczeni przez Almohadów. Wkrótce po dojściu do władzy odrzucili doktrynę ismailizmu Fatymidów i powrócili do sunnizmu malickiego uznając Abbasydów za prawowitych kalifów.

Głos z Minaretu – czasopismo wydawane przez Naczelny Imamat Muzułmanów Polskich w Wielkiej Brytanii, ukazujące się w latach 1948-1950, następca wydawanego w 1947 roku Komunikatu Naczelnego Imamatu Muzułmanów Polskich w Wielkiej Brytanii.

Al-Mahdi (? - 785), trzeci kalif z dynastii Abbasydów, ojciec dwóch kolejnych kalifów Al-Hadiego i Haruna ar-Raszida. Panował w latach 775 - 785. W 782 roku wojska dowodzone przez jego syna Haruna zaatakowały Bizancjum i dotarły do Bosforu, zmuszając Bizancjum do zapłaty trybutu w zamian za zawarcie rozejmu.

Szarif - tytuł władców Mekki. Dynastia potomków Hasana, syna kalifa Alego i Fatimy. Objęli władzę w Mekce około 960 r. Szarifowie byli zaangażowani w walki wewnętrzne między lokalnymi władcami Arabii, co uniemożliwiło im stworzenie silnego organizmu państwowego. Choć formalnie zachowywali niezależność, byli zawsze uzależnieni od władzy kalifów, a następnie Mameluków i Osmanów. Ostatni szarif został obalony przez Saudów w 1925 r.

Al-Amin (właściwie Abu Abd Allah Muhammad ibn Harun al-Amin, arab. أبو عبد الله محمد بن هارون الأمين ur. 787, zm. 24/25 września 813) – kalif z dynastii Abbasydów, panujący w latach 809-813.

Muhallabidzi (771-793) to dynastia gubernatorów Ifrikiji z ramienia kalifów abbasydzkich. Chociaż byli poddanymi Abbasydów, to cieszyli się dużą autonomią i byli w stanie utrzymywać arabskie rządy w obliczu buntów Berberów. Nie byli jednak w stanie zapobiec utworzeniu królestw Idrysydów w Maroku i Rustamidów w środkowej Algierii.

Azrakici (Azraqī) – najbardziej radykalna gałąź charydżyzmu, której założycielem był Nāfi ibn al-Azrāq. Powstali w Persji w 685 roku po oddzieleniu od ibadytów i powstaniu przeciw kalifowi. Uważali innych muzułmanów za niewiernych i pogan oraz twierdzili, że obowiązkiem charydżyty jest ich eksterminacja. W odróżnieniu od innych charydżytów mordowali również dzieci. Szybko zaniknęli, zniszczeni przez innych muzułmanów (rzezie azrakitów w latach 698-699, po których przetrwali tylko kilkadziesiąt lat), ale też przez radykalność swej filozofii.

Harun ar-Raszid (arab. هارون الرشيد; ur. 17 marca 763 w Ar-Rajju w Persji, zm. 24 marca 809 w Tusie (ob. Meszhed)), piąty i najbardziej znany kalif (od 786) z dynastii Abbasydów, ojciec kalifów Al Mamuna i Al-Amina. Jeden z najwybitniejszych władców muzułmańskich, mecenas nauki i sztuki. W Europie zyskał popularność jako bohater cyklu "Księgi tysiąca i jednej nocy", który przez samych Arabów jest nisko ceniony ze względu na walory literackie.

Abū Dżafar Abd Allah Ibn Harun al-Mamun (arab. ابوجعفر عبدالله المأمون) (ur. 13 września 786, zm. 9 sierpnia 833) – kalif z dynastii Abbasydów panujący od r. 813 aż do śmierci.

Emirat (arab. imarah, l. mnoga imarat) - islamskie państwo lub prowincja, którego panujący władca nosi tytuł emira. Odpowiednik zachodnioeuropejskiego księstwa.

Cai – państwo w Chinach starożytnych, istniejące w okresie Dynastii Zhou. Leżało na terenie dzisiejszej prowincji Henan. Powstało w XI w.p.n.e. podczas ekspansji państwa Zhou, jako markizat rządzony przez boczną linię królewskiego rodu Zhou, wywodzącą się od młodszego brata króla Wu. Władcy Cai nosili cesarskie nazwisko Ji (姫). Państwo należało do kulturalnego centrum dynastii, lecz podobnie jak inne tego typu państwa (np. Lu czy Song), miało małą możliwość ekspansji i rozwoju. Dlatego na początku okresu Królestw Walczących zostało zredukowane do roli bufora, a następnie zaanektowane w 447 przez państwo Chu, którego satelitą było już od połowy VII w.p.n.e.

Królestwo Cuzco – państwo w Andach, początkowo istniejące jako państwo-miasto, z czasem na drodze ekspansji stało się najsilniejszym i podstawą Imperium Inków.

Emirat (arab. imarah, l. mnoga imarat) – islamskie państwo lub prowincja, którego panujący władca nosi tytuł emira. Odpowiednik zachodnioeuropejskiego księstwa.

       na podstawie Wikipedii, otwartej encyklopedii : licencje: GFDL, oraz CC-BY-SA 3.0 + autorzy, historia
edycja