Linki:
Łacina,
Aleksander Macedoński,
Azja Mniejsza,
Cesarstwo rzymskie,
Dialekt,
Dialekt attycki,
Dialekt dorycki,
Dialekt joński,
Epoka hellenistyczna,
Fonologia,
Grecy,
Greka,
III w. p.n.e.,
II w. p.n.e.,
Język średniogrecki,
Język grecki,
Język grecki archaiczny,
Język grecki klasyczny,
Język griko,
Język jewanik,
Język macedoński (helleński),
Język mykeński,
Język nowogrecki,
Język starogrecki,
Języki helleńskie,
Katharewusa,
Koine (językoznawstwo),
Konstantyn Wielki,
Konstantynopol,
Lingua franca,
Morze Śródziemne,
Nowy Testament,
Septuaginta,
Starożytny Bliski Wschód,
Starożytny Egipt,
Ulrich von Wilamowitz-Moellendorff,
Koine (od
gr. ἡ κοινὴ διάλεκτος, he koine dialektos - wspólny
dialekt) - określenie powszechnej formy
języka greckiego która zastąpiła klasyczny język starogrecki i pozostawała w użyciu od początków epoki hellenistycznej do czasów późnoantycznych (ok. 300 pne. - 300 ne.). Greka koine stała się
lingua franca wschodniej części basenu Morza Śródziemnego i nieoficjalnie, drugim po łacinie językiem
Cesarstwa Rzymskiego. W koine powstało wiele znanych dzieł literackich, m.in.
Septuaginta i
Nowy Testament.
Greckie prawosławie - w
j. polskim zbiorowe określenie
Kościołów prawosławnych (
autokefalicznych i autonomicznych), które utożsamiają się z grecką tradycją liturgiczną, posługują się
językiem koine w liturgii, zaś ich hierarchie są zdominowane przez duchownych narodowości
greckiej.
Dialekt attycki - jeden z głównych dialektów
klasycznego języka greckiego, w okresie klasycznym rozpowszechniony w
Attyce i na północnych wybrzeżach
Morza Egejskiego. Najbardziej zbliżony do
dialektu jońskiego, wraz z którym tworzy grupę jońsko-attycką. Dialekt ten w swoim wczesnym stadium zaświadczony jest już w
grece archaicznej okresu
homeryckiego (ok.
VIII wiek p.n.e.) - pojawia się sporadycznie w
Iliadzie i
Odysei. W dialekcie attyckim powstała większość dzieł poetów i pisarzy okresu klasycznego, jest to też język starożytnych
mówców ateńskich. Na dialekcie attyckim opiera się też w znacznej mierze późniejsza
greka koine, używana w
okresie hellenistycznym.
Język średniogrecki - termin używany przez lingwistów na określenie czwartej fazy w rozwoju i ewolucji
języka greckiego w okresie między założeniem
Konstantynopola w roku
330 a jego upadkiem w roku
1453. Ponieważ język ten stanowił język całej epoki
bizantyjskiej przeto często nazywany jest greką bizantyńską. Język średniogrecki zrodził się z języka
koine u zarania epoki średniowiecznej. Początkowo, w mieście Konstantynopolu jako nowej stolicy cesarstwa, używano
języka łacińskiego, jednak od czasów cesarza
Herakliusza język grecki wrócił jako język dworu. Greka stanowiła też język kościoła i liturgii oraz edukacji. Greka bizantyńska posiadała liczne
dialekty lokalne, np. bałkański, wyspiarski, syryjski, egipski, południowoitalski i sycylijski .
Periplus Morza Erytrejskiego (
Koine Περίπλους τὴς Ἐρυθράς Θαλάσσης) - grecki
periplus z przełomu I i II w. n.e. dla kupców i żeglarzy handlujących z
Indiami i
Afryką Wschodnią.
Greka homerycka - wariant
języka starogreckiego, znany z tekstów
Homera oraz późniejszej liryki epickiej z okresu klasycznego, nawiązującej stylem do
Iliady i
Odysei. Język Homera stanowi najprawdopodobniej zlepek kilku
archaicznych dialektów greckich, głównie
jońskiego i eolskiego. Greka homerycka jako język poezji epickiej stopniowo wychodziła z użycia w
okresie hellenistycznym po wykształceniu się wariantu
greki koine, jednak spotyka się ją jeszcze w tekstach późniejszych do
III wieku n.e.
Libertyni (
łac. uwolnieni) – grupa
Żydów z
diaspory, która miała swoją
synagogę w
Jerozolimie. Prawdopodobnie byli potomkami Żydów wziętych do niewoli przez
Pompejusza w 63 p.n.e., którzy po uwolnieniu wrócili do Jerozolimy. Podczas nabożeństw korzystali z
Septuaginty i używali
języka greckiego.
Dialekt attycki - jeden z głównych dialektów
klasycznego języka greckiego, w okresie klasycznym rozpowszechniony w
Attyce i na północnych wybrzeżach
Morza Egejskiego. Najbardziej zbliżony do
dialektu jońskiego, wraz z którym tworzy grupę jońsko-attycką. Dialekt ten w swoim wczesnym stadium zaświadczony jest już w
grece archaicznej okresu
homeryckiego (ok.
VIII wiek p.n.e.) - pojawia się sporadycznie w
Iliadzie i
Odysei. W dialekcie attyckim powstała większość dzieł poetów i pisarzy okresu klasycznego, jest to też język starożytnych
mówców ateńskich. Na dialekcie attyckim opiera się też w znacznej mierze późniejsza
greka koine, używana w
okresie hellenistycznym.
Diakonat (
gr. diakonos, διάκονος - sługa) – pierwszy z trzech stopni
święceń wyższych w wielu Kościołach i Wspólnotach chrześcijańskich.
Arsakes (
Koine Αρσακης, od
irań. Aršak) (? - zm. pomiędzy
217 a
214 p.n.e.) - wódz plemienia
Parnów i pierwszy król
Partów,
eponimiczny założyciel dynastii
Arsacydów.
Paropamisada (
Koine Παροπαμισάδαι) (także: Paropamisadai, Paropamisos) -
grecka starożytna nazwa krainy leżącej w górach
Hindukusz, we wschodnim
Afganistanie. W jej centrum znajdowały się dzisiejsze miasta
Kabul i
Bagram.
Pomazaniec, Namaszczony, Mesjasz (
hebr. מָשִׁיחַ), Chrystus (
gr. χριστός),
pot. Wybraniec – przydomek
biblijny oznaczający osobę namaszczoną (pomazaną) olejem.
Papirus magdaleński, oznaczony jako p64 - krótki fragment, wraz p67 stanowi części tej samej kartki. Prawdopodobnie również p4 tworzył z nimi ten sam rękopis. Są to trzy fragmenty
greckiego rękopisu, przekazujące
Ewangelię według Mateusza, jednak ze względu na ich fragmentaryczność, nie można tego przesądzać. Fragmenty przechowywane są w Magdalen College w
Oxfordzie w
Anglii.
Wiara,
ros. Wiera,
łac. Fides, Nadzieja, ros. Nadieżda, łac. Speset, Miłość, ros. Lubow, łac. Caritas,
koine Πίστις, Ἐλπὶς καὶ Ἀγάπη (Pistis, Elpis i Agape) –
chrześcijańskie męczennice zm. ok.
137, córki
Świętej Zofii Rzymskiej,
dziewice,
święte prawosławne i
katolickie.