Księga z Kells

Księga z Kells (ang. Book of Kells, irl. Leabhar Cheanannais), znana również pod nazwą Ewangeliarz z Kells lub Ewangeliarz świętego Kolumba – manuskrypt z około 800 roku, bogato iluminowany przez celtyckich mnichów, pochodzący prawdopodobnie z klasztoru na wyspie Iona założonego przez św. Kolumba. Będąc jednym z najważniejszych zabytków chrześcijaństwa irlandzkiego i dzieł irlandzko-saskiej sztuki, stanowi również jeden z najpiękniejszych iluminowanych manuskryptów średniowiecznych, jakie zachowały się do naszych czasów. Z uwagi na wartość artystyczną i precyzję wykonania, mimo że niedokończony, rękopis ten uważany jest przez wielu specjalistów za jedno z najbardziej godnych uwagi zachowanych dzieł średniowiecznej sztuki religijnej.

Bardzo bogate godzinki księcia de Berry (fr. Les Très Riches Heures du duc de Berry) – bogato iluminowany rękopis godzinek zamówiony przez Jana de Berry około 1410 roku. Jedno z najważniejszych dzieł gotyku międzynarodowego. Manuskrypt przechowywany jest obecnie w Musée Condé (Muzeum Kondeuszy) w Chantilly.

Iluminacja – średniowieczne zdobnictwo książkowe, pierwotnie w postaci ozdobnych linii i inicjałów oraz coraz bardziej skomplikowanych wzorów. Wraz z rozwojem iluminatorstwa pojawiają się złocenia, które mogły przejawiać się nawet w formie złotych liter (codex aureus) pisanych na barwionym purpurą pergaminie. Iluminacja, zwłaszcza w sztuce dojrzałego średniowiecza mogła przyjąć formę dekoracyjnych rysunków wykonywanych technikami malarskimi lub też mogła wykorzystywać malowane (często ilustracyjne) miniatury figuralne, umieszczane na kartach manuskryptów, a później także pierwszych druków. Iluminacje zasadniczo dotyczyły dwóch obszarów na karcie: rozbudowanych kompozycji inicjałowych, oraz wypełnienia marginesów (bordiur). Tworzono jednak również bogate, rozbudowane kompozycje tekstowo-graficzne, na których tekst i obraz funkcjonowały, co rzadkie dla sztuki średniowiecznej, wspólnie - zajmując całość karty, czego przykładem może być słynny ewangeliarz z Kells.

Biblia Viviana zwana też Pierwszą Biblią Karola Łysego (fr. Première bible de Charles le Chauve) – najpiękniejszy z kodeksów ze skryptorium w Tours. Manuskrypt o wymiarach (495 x 345 mm), zawierający 423 welinowe strony , został wykonany około 845-846 roku, jest bogato iluminowany (purpura, złoto i srebro) przez mnichów z klasztoru Saint-Martin w Tours. Księgę ofiarował Karolowi Łysemu w roku 846 hrabia Vivian (Bibian), świecki opat Saint-Martin w Tours, w podzięce za potwierdzenie przywilejów w 845 r. Jedna z ośmiu całostronicowych miniatur ukazuje sceny z życia św. Hieronima, które ułożone są w trzech poziomych pasach. Pas górny przedstawia trzy sceny: święty Hieronim opuszcza Rzym, wsiada na statek do Ziemi Świętej i dociera do Jerozolimy, gdzie zatrudnia Izraelitę przechrzczonego na chrześcijaństwo, by ten nauczył go hebrajskiego. Na pasie centralnym św. Hieronim naucza szlachetnie urodzone damy, kopiści zaś zapisują jego słowa. Na pasie dolnym pośrodku święty rozdaje mnichom egzemplarze Wulgaty, swojego tłumaczenia Biblii na łacinę. Po czym - z lewej i z prawej – mnisi owi wracają do siebie, niosąc tomy Biblii. Pod każdym z pasów zawarty jest tekst wyjaśniający. Pozioma kompozycja pasowa, sugerująca głębię i przestrzeń, nawiązuje do malarstwa starożytnego. Z uwagi na klasyczną perfekcję i precyzję wykonania Biblia Viviana uważana jest przez specjalistów za jedno z najbardziej godnych uwagi, zachowanych do naszych czasów, dzieł średniowiecznej sztuki religijnej. Dzieło to jest również cennym źródłem wiedzy o ówczesnych ubiorach i przedmiotach codziennego użytku. Obecnie Biblia Viviana znajduje się w Bibliothèque nationale de France (BnF).

The Secret of Kells (tytuł roboczy: Brendan and the Secret of Kells) jest irlandzko-francusko-belgijskim filmem animowanym wyprodukowanym przez Cartoon Saloon. Premiera odbyła się 8 lutego 2009 na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Berlinie. 2 lutego 2010 roku film został nominowany do Oskara za najlepszy film animowany.

Dzień Kolumba (ang.. Columbus Day) święto obchodzone w wielu państwach obu Ameryk (w tym w USA), i w Hiszpanii (hiszp. Día de la Hispanidad, Fiesta Nacional) upamiętniające odkrycie Ameryki przez Krzysztofa Kolumba. Dzień Kolumba świętowany jest 12 października. Jego nieoficjalne obchody sięgają XVIII wieku, w większości krajów święto zostało oficjalnie uznane w XX wieku.

Dzieło otwarte (wł. opera aperta) – semiotyczna koncepcja analizy dzieła sztuki opisana po raz pierwszy przez Umberto Eco w 1962 roku w jego książce Dzieło otwarte: Forma i nieokreśloność w poetykach współczesnych, opisująca polisemiczność każdego dzieła sztuki i przenosząca akcent w analizie dzieła z relacji twórca – dzieło na dzieło – odbiorca.

Museum Mayer van den Bergh muzeum sztuki w Antwerpii, (Belgia). Swoją nazwę zawdzięcza Fritzowi Mayer van der Bergh (1858-1901), kolekcjonerowi dzieł sztuki średniowiecznej i nowożytnej. Trzy lata po jego śmierci, matka kolekcjonera Henriette Mayer van den Bergh ukończyła budowę neogotyckiego gmachu, gdzie umieszczono, liczące około 1000 dzieł sztuki zbiory.

Aidan - inaczej Aedan, król Dalriady, syn Gabrana. Zmarł ok. 608 r. n.e. Koronowany na wyspie Iona przez św. Kolumbę, odmówił uznania zwierzchności irlandzkiej części królestwa Dalriady. Poprowadził też armię do boju z Ethelfrithem, królem Nortumbrii i został pokonany.

1QIsa – jeden z siedmiu zwojów znad Morza Martwego odkrytych w Qumran w 1947 roku. Jest to rękopis spisany na pergaminie pochodzący z około 50-25 roku p.n.e. Do naszych czasów zachował się w stanie rozdrobnionym. Zwój 1QIsa zawiera 48 spośród 66 rozdziałów Księgi Izajasza.

Lex Pacca - w dniu 7 kwietnia 1820 r. papież Pius VII zatwierdził edykt kardynała Bartolomeo Pacca zwany w historiografii lex Pacca, który w oparciu o edykt z 1 października 1802 r. (zob. lex Doria Pamfili) określił zasady ochrony zabytków i dzieł sztuki, tworząc Urząd Kamerlinga (czyli Stałą Radę Kamery Apostolskiej) jako najwyższego zwierzchnika nad zabytkami. Stała Rada Kamery Apostolskiej, której podlegały komisje pomocnicze w diecezjach, poddała ścisłej kontroli każdego właściciela i posiadacza dzieł sztuki oraz zabytków na terenie Państwa Kościelnego, zakazując bez zgody komisji wywożenia ich poza obszar państwa. Dzieła sztuki sprzedane za zgodą władz kościelnych obłożone zostały cłami wywozowymi. Nielegalny wywóz zagrożony został konfiskatą dzieła sztuki oraz grzywną – natomiast zniesiono (stosowaną od 1802 r.) karę chłosty. Podtrzymano dotychczas obowiązujące prawo o uzyskiwaniu pozwoleń na prowadzenie prac archeologicznych oraz prac konserwatorskich.

Twórca – autor dzieła sztuki lub opracowania naukowego, podmiot aktu twórczego, zakończonego powołaniem do życia dzieła o jednostkowym charakterze, którego nie było wcześniej i któremu w momencie udostępnienia przysługuje walor nowości. W wypadku twórczości literackiej, plastycznej, muzycznej dzieło charakteryzuje się niepowtarzalnością i wartością artystyczną, rozstrzygającą o jego przynależności do właściwej dziedziny sztuki; w wypadku dzieła naukowego ma ono oryginalny charakter i wartość poznawczą. Zasadniczo dzieło nie służy samemu twórcy, przeznaczone jest do rozpowszechniania w przestrzeni publicznej i adresowane do otwartego kręgu odbiorców, zainteresowanych daną dziedziną, choć twórca ma prawo zastrzec szczegółowe warunki, nałożyć ograniczenia lub zdecydować o odłożeniu w czasie udostępnienia dzieła; zapisy pamiętnikowe, dzienniki i listy twórców także uważa się za ich dzieła, chyba że twórca zadecyduje inaczej. Twórca nadaje dziełu wartość artystyczną, estetyczną lub poznawczą, indywidualny charakter, z tego powodu w każdym przypadku dzieło podpisane jest nazwiskiem lub pseudonimem artystycznym twórcy. Twórcami utworów zależnych są tłumacze, autorzy opracowań edytorskich, aktorzy i wykonawcy muzyczni, ich działania muszą respektować intencje dzieła. W wypadku filmów i przedstawień twórcą jest osoba, odpowiadająca za nadanie dziełu wyrazu artystycznego i szczególnego charakteru.

Scholia (l.poj. scholion, gr. σχόλιον "komentarz") – komentarze i uwagi typu filologicznego i historycznego zachowane na marginesach greckich i łacińskich rękopisów. Pochodzą głównie z okresu bizantyjskiego. Pisane były zwykle przez anonimowych autorów (scholistów). Mają ogromną wartość, ponieważ dostarczają cennych informacji o pracach jeszcze starszych, które nie zachowały się do czasów nowożytnych.

1493: Uncovering the New World Columbus Created - książka autorstwa Charlesa C. Manna wydana w 2011. Omawia zmiany, jakie wywołało odkrycie Ameryki przez Krzysztofa Kolumba, których owocem jest obecna zglobalizowana cywilizacja. Jest to kontynuacja poprzedniej książki Manna, 1491, traktującej o Ameryce u progu wizyty Kolumba.

Ewangeliarz z Lorsch (łac. Codex Aureus Laureshamensis), zwany również Złotym Kodeksem z Lorsch – średniowieczna bogato iluminowana księga liturgiczna powstała w ok. 810 r. na dworze Karola Wielkiego. Początkowo znajdowała się w zbiorach biblioteki klasztoru w Lorsch, od XVI wieku należała do kolekcji Bibliotheca Palatina. Obecnie ewangeliarz z Lorsch jest podzielony na części, które znajdują się w Bibliotece Watykańskiej oraz Muzeach Watykańskich w Rzymie, w Muzeum Wiktorii i Alberta w Londynie oraz w bibliotece Batthyaneum w Alba Julia w Rumunii.

Non finito (wł. niedokończony) - jest to technika rzeźbiarska, polegająca na celowym niedokończeniu dzieła w całości lub poszczególnych partiach, w celu uzyskania określonego przez danego artystę efektu. Tego rodzaju sposób tworzenia rzeźby zapoczątkował Donatello, a kontynuował Michał Anioł.

Historia Brytów (łac. Historia Brittonum) - dzieło historyczne spisane w latach 829-830, którego autorstwo przypisywane jest walijskiemu mnichowi Nenniuszowi. Jego tematyka to dzieje Brytów i późniejszych mieszkańców Brytanii, aż do czasów średniowiecza. Jest to jedno z niewielu zachowanych źródeł pisanych z tego okresu, jest więc wykorzystywane przy analizach dotyczących historii Anglii i Walii, mimo iż wielu współczesnych historyków podważa jego historyczną wartość.

Kolumba — żeńska forma imienia Kolumb, pochodzenia łacińskiego. Wywodzi się od słowa oznaczającego "gołębica". Od imienia Kolumba pochodzi też zdrobnienie Kolumbula.Nosiło je kilka świętych, w tym Kolumba z Sens. Występuje też jako imię męskie u mnichów klasztorów iroszkockich.

Blackwater, Meath Blackwater – rzeka w Irlandii, lewy dopływ rzeki Boyne. Długość ok. 30 km. Rzeka wypływa z jeziora Lough Ramor w hrabstwie Cavan następnie płynie w kierunku południowo-wschodnim omijając od północy Kells i wpływa do rzeki Boyne w Navan.

Papirus Rylandsa 458 – fragment greckiego rękopisu Septuaginty spisany na papirusie w formie zwoju. Manuskrypt ten jest datowany paleograficznie na II wiek p.n.e. co sprawia, że jest to najstarszy znany rękopis Septuaginty. Do naszych czasów rękopis zachował się w stanie bardzo fragmentarycznym.

       na podstawie Wikipedii, otwartej encyklopedii : licencje: GFDL, oraz CC-BY-SA 3.0 + autorzy, historia
edycja