Linki:
18 lutego,
23 września,
Buddyzm,
Chan (władca),
Chińska Republika Ludowa,
Czyngis-chan,
Dynastia Yuan,
Japonia,
Jawa,
Karakorum (stolica),
Marco Polo,
Mongke,
Mongolscy Wielcy Chanowie,
Mongolskie inwazje na Japonię,
Pekin,
Sorkaktani-beki,
Tołuj,
Chan Kubilaj, Kubilaj Chan (ur.
23 września 1215, zm.
18 lutego 1294) – wnuk
Czyngis-chana, syn
Tołuja i
Sorkaktani-beki, piąty wielki chan mongolski i pierwszy cesarz
Chin z
dynastii Yuan.
Mongke (Mengu, ur.
1208 - zm.
1259) – czwarty wielki chan mongolski, wnuk
Czyngis-chana, syn
Tołuja i
Sorkaktani-beki, brat
Kubilaja,
Hulagu i Aryka Böge. Rządził od 1251 do 1259.
Tołuj (ok.
1190–
1232) – czwarty i najmłodszy syn
Czyngis-chana i
Börte. Jeden z wodzów
Imperium Mongolskiego. W latach
1227-
1229 regent Imperium Mongolskiego. Mąż
Sorkaktani-beki. Ojciec
Mongkego,
Kubilaja, Arika Berke i
Hulagu-chana.
Kamikaze (神風,
jap. Boski Wiatr –
kami – bóg, boski, kaze – wiatr) – sztormy, które zgodnie z tradycją ocaliły
Japonię przed
dwoma najazdami Mongołów pod dowództwem
Kubilaj-chana.
Chan – tytuł oznaczający władcę w dawnych krajach Azji Środkowej; także część imienia, oznaczająca wysokie urodzenie w krajach muzułmańskich. W
Mongolii, i państwach rządzonych przez potomków
Czyngis-chana, tytuł ten był odpowiednikiem
króla, a funkcja Wielkiego Chana odpowiednikiem
Cesarza.
Kabuł-chan żyjący na przełomie
XI i
XII wieku pierwszy
chan Mongołów. Miał siedmiu synów z których wywodziły się później najpotężniejsze rody mongolskie, Najstarszym i formalnym dziedzicem jego władzy nad rodem był Ökin Barak, drugim Bartan Dzielny ojciec
Jesügeja Baatura a dziad
Czyngis-chana. Na następcę wyznaczył swego kuzyna
Ambakaja.
Berke-chan (ur. prawdopodobnie w 1209, zm. 1266) – chan
Złotej Ordy w latach 1257–66, wnuk
Czyngis-chana. Rozpoczął islamizację Złotej Ordy, a także sprzymierzył się z
Mamelukami i walczył przeciwko
Ilchanidom w
Persji. Zaatakował też
Litwę, wkroczył na
Bałkany i zagroził
Bizancjum. W latach 1259–60 jego oddziały dokonały
najazdu na
Polskę, a następnie dotarły aż na
Śląsk.
Pismo phags-pa (
język mongolski: дөрвөлжин үсэг dörvöljin üseg, dosłownie: "kwadratowe pismo";
język tybetański: ཧོར་ཡིག་གསར་པ་ ,
transliteracja Wyliego: hor yig gsar pa "nowe pismo mongolskie";
język chiński: 蒙古新字
pinyin: měnggǔ xīnzì, również w znaczeniu "nowe pismo mongolskie") -
alfabet sylabiczny który opracował lama tybetański Blo-gros rGyal-mtshan zwany Pagpa dla cesarza
Kubilaj-chana jako system pisma dla wszystkich języków używanych w cesarstwie chińskim w okresie panowania dynastii
Yuan w
Chinach. Pismo to wyszło z użycia w okresie
Ming, lecz nadal używano go do fonetycznego zapisu podczas nauki języka chińskiego. Pismo to jest ważne z tego względu, że zabytki piśmiennictwa w tym alfabecie stanowią znaczące źródło danych na temat ewolucji języka chińskiego oraz innych języków azjatyckich. Pismo to zostało pomyślane jako pismo mongolskie, lecz w rzeczywistości większość zachowanych tekstów w tym alfabecie zostało napisanych w języku chińskim.
Czyngis-chan (
ros. Монгол;
ang. Mongol) – film historyczny z
2007 roku w reżyserii Siergieja Władimirowicza Bodrowa opowiadający o życiu
Czyngis-chana.
Zdobywca (ang. The Conqueror) - amerykański film przygodowy nawiązujący do autentycznej biografii wodza
Mongołów Temudżyna póżniejszego Czyngis-chana.
Czyngis-chan (
ros. Монгол;
ang. Mongol) – film historyczny z
2007 roku w reżyserii Siergieja Władimirowicza Bodrowa opowiadający o życiu
Czyngis-chana.
Berke-chan (ur. prawdopodobnie w 1209, zm. 1266) – chan
Złotej Ordy w latach 1257–66, wnuk
Czyngis-chana. Rozpoczął islamizację Złotej Ordy, a także sprzymierzył się z
Mamelukami i walczył przeciwko
Ilchanidom w
Persji. Zaatakował też
Litwę, wkroczył na
Bałkany i zagroził
Bizancjum. W latach 1259–60 jego oddziały dokonały
najazdu na
Polskę, a następnie dotarły aż na
Śląsk.
Złota Orda (
mong. Алтан Ордын улс / Ałtan Ordyn Ułs;
tt. Altın Urda) – historyczne państwo
mongolsko-
tatarskie, założone ok.
1240 r. w zachodniej części imperium
Czyngis-chana przez jego wnuka
Batu-chana, ze
stolicą w
Saraj Batu (
1242–
1454).
Ambakaj -
chan mongolski z połowy
XII wieku. Syn Sengüma Mądrego, krewny i następca pierwszego chana Mongołów -
Kabuła, żonaty z Orbaj i Sokotaj. Przywódca rodu Tajczutów.
Gujuk (ok. 1206–1248) (Güyük, Guyuk, Kuyuk, itp.) – trzeci wielki chan mongolski, syn
Ugedeja i wnuk
Czyngis-chana. Brał udział w wyprawie
Batu-chana na Europę lecz popadł z nim w konflikt i został usunięty z armii i odesłany do ojca. Władzę uzyskał wbrew woli ojca, dzięki poparciu matki
Toregene która po śmierci Ugedeja sprawowała regencję. Panował od 1246 do 1248. Jego stolicą było
Karakorum. W 1246 roku przyjął pierwsze poselstwo z Europy. W imieniu papieża przybyli
Jan di Piano Carpini i
Benedykt Polak. Zmarł podczas wyprawy przeciwko Batu-chanowi, który choć formalnie uznawał go za chana, wielokrotnie odmawiał przybycia na jego dwór i osobistego złożenia hołdu. Był ostatnim Wielkim Chanem z rodu Ugedeja. Żonaty z
Oguł Kajmysz, która po jego śmierci przez trzy lata panowała jako
regentka.Śmierć przerwała mu plany podboju zachodniej Europy.
Chanat Czagatajski -
chanat mongolski powstały z
ułusu syna
Czyngis-chana Czagataja (zm. 1244/1245), obejmujący większość terytorium
Azji Środkowej do momentu rozpadu w latach 1346 - 1370.
Jasa także jassa, jossa – prawo
Imperium Mongolskiego, stworzone przez
Czyngis-chana w pierwszych latach jego działalności. Słowo prawdopodobnie pochodzi od
turkijskiego "yas" – rozprzestrzeniać.
W roku 1221
Mongołowie Czyngis-chana wtargnęli do
Gruzji. Król Jerzy IV na czele rycerstwa gruzińskiego stanął im na drodze pod Chunani, gdzie poniósł straszliwą klęskę. Wojsko gruzińskie już nigdy potem nie odzyskało dawnej świetności.
Dżamuka (Dżamuka-seczen - mądry) (ur. między
1151 a
1166 ?, zm.
1205) wódz
mongolski, towarzysz i And
Czyngis-chana, a następnie przywódca kilku walczących z nim koalicji. Wódz plemienia Dżadżiarytów (lub Dżadaran).