Kultura Mochica

Odkrycie kultury Mochica zostało dokonane przez Maxa Uhle w 1899 r. nad brzegami rzeki Moche i Chima, w okolicy miasta Trujillo. Odkrycia datowane są na okres I w. p.n.e. - VIII w. Prowadzone wykopaliska odsłoniły dwie piramidy schodkowe postawione na platformach z suszonych cegieł adobe. Są to Sanktuarium Słońca i Sanktuarium Księżyca. Piramida Słońca postawiona została na platformie o wysokości 18,0 m i wymiarach podstawy 342,0 x 159,0 m. Wysokość samej piramidy wynosi 45,0 m. Na najwyższej platformie piramidy najprawdopodobniej stała drewniana świątynia. Piramida Księżyca jest mniejsza, jej wysokość wynosi 21,0 m, a podstawa ma rozmiary 80,0 x 60,0 m. W niej zachowały się fragmenty fryzu przedstawiające przedmioty codziennego użytku atakujące ludzi. (Wątek zagłady człowieka z drewna, który zapomniał o stwórcy, znany jest w mitologii Majów i Inków. Jest to historia, w której przedmioty, takie jak: misy, garnki, żarna itp., podpuszczone przez bogów, powstają przeciwko człowiekowi. Wraz z tym buntem następują liczne trzęsienia ziemi, burze i powodzie. Stary świat ulega zagładzie, a z powstałego chaosu bogowie tworzą nowy świat z doskonalszym człowiekiem). W pobliżu piramid znaleziono miejsca zbiorowych i indywidualnych pochówków. Z kulturą Mochica związany jest też system kanałów nawadniających, akweduktów prowadzących wodę z rzek na tereny pustynne. Te przedsięwzięcia inżynieryjne dały podstawę do wysokiego rozwoju kultury i osiągnięcia dobrobytu materialnego. Świadczą o doskonałej organizacji opartej o podział na klasy panujących kapłanów i rolników.

Sztuka toltecka – po upadku Teotihuacanu na terenach Meksyku powstał nowy ośrodek kultu religiiijnego Tula (Tollan). Była to stolica Toltleków. Miasto powstało w IX wieku, jego upadek datowany jest na drugą połowę XII wieku. Zdaniem wielu badaczy zajmujących się historią Mezoameryki (wśród nich pogląd ten głosi kronikarz Bernardino de Sahagún), Toltekowie to potomkowie mieszkańców Teotihuacanu, którzy opuścili zniszczone miasto. Są też teorie mówiące, że byli oni potomkami koczowniczych plemion, które w VII wieku napadły miasto, a następnie osiedliły się w jego granicach i nauczyły rzemiosła. Toltek w dawnych tekstach to synonim artysty, człowieka, który potrafi wytwarzać z gliny i kamienia dzieła sztuki. Badania archeologiczne potwierdzają związki kulturowe Teotihuacanu z Tulą. Wśród zachowanych zabytków znajdują się ruiny świątyni Tlahuizcalpantecuhtli (Gwiazdy Zarannej – magiczne określenie imienia Quetzalcoatla). Jest to pięciostopniowa piramida schodkowa poprzedzona placem ceremonialnym z kolumnadą u stóp piramidy. Kolumny pokryte reliefem to najprawdopodobniej ruiny sali kolumnowej, spełniającej funkcję przedsionka. Sala miała szerokość 15,0 m i długość 55,0 m. Z niej na najwyższy taras prowadzą szerokie schody. Na szczycie piramidy stała świątynia poprzedzona portykiem, z którego zachowały się dwie kolumny w kształcie węży. (Toltekowie uważani są za twórców kolumn w kształcie węży, których głowy ułożone są na ziemi, a ogony skierowane pionowo w górę). Potężne (pięciometrowej wysokości) pomniki atlantów podtrzymywały dach świątyni. Posągi atlantów (tolteckich wojowników) wykonane są z czterech bloków kamiennych ściśle połączonych ze sobą. Na ich piersiach widnieją wyobrażenia słonecznego motyla, symbolu boga – Słońca. Wnętrze świątyni to kwadratowa sala o boku 28,0 m. Wśród ruin zachowanych w Tule znajdują się jeszcze dwie inne piramidy (jedna z nich była poświęcona najprawdopodobniej Quetzalcoatlakowi) oraz dwa boiska do gry w pelotę. Sztuka Tolteków cechowała się dużą dekoracyjnością. Boki tarasów świątynnych piramid zdobione były licznymi reliefami. Fryz zwany murem węży przedstawia węże pożerające czaszki i ręce ludzkie. Inny fryz wyobraża postacie Quetzalcoatla, jaguary, kojoty i orły pożerające ludzkie serca (z Tulą wiąże się początki składania ofiar z ludzi). W okresie tolteckim pojawiły się także rzeźby leżących postaci, podtrzymujących naczynia ofiarne na łonie (tzw. Chacmool). Do osiągnięć sztuki tolteckiej zaliczyć należy opanowanie obróbki metali (złota, miedzi i srebra) oraz udoskonalenie techniki wykonywania mozaik i inkrustacji turkusami, muszlami perłowymi. W okresie świetności kultury tolteckiej jej wpływy obejmowały znaczną część Wyżyny Meksykańskiej. Po jej upadku (Tula została zniszczona przez Chichimeków w 1168 r.) spadkobiercami tej kultury byli Aztekowie i Majowie.

Odwrócona piramida (fr. La Pyramide Inversée) - konstrukcja ze stali i szkła, znajdująca się w podziemnym pasażu handlowym na dziedzińcu Luwru w Paryżu. Jest odwróconą kopią głównej piramidy na dziedzińcu pałacu. Podstawa piramidy, zwrócona ku górze, zlokalizowana jest na środku wysepki ronda na dziedzińcu Luwru.

Odwrócona piramida (fr. La Pyramide Inversée) – konstrukcja ze stali i szkła, znajdująca się w podziemnym pasażu handlowym na dziedzińcu Luwru w Paryżu. Jest odwróconą kopią głównej piramidy na dziedzińcu pałacu. Podstawa piramidy, zwrócona ku górze, zlokalizowana jest na środku wysepki ronda na dziedzińcu Luwru.

Kultura Vicús powstała na północnym wybrzeżu Peru ok. 200 p.n.e.. Czas jej rozwoju trwał do ok. 600 r. W 1960 r. w pobliżu miejscowości Chulucana na wzgórzu Vicús odkryto grobowiec dostojnika indiańskiego związany z tą kulturą. Należy ona do okresu formacyjnego rozwoju kultur andyjskich. Wykazuje wiele cech wspólnych z kulturami Mochica (Moche), Salinar i Gallinazo oraz kulturami rejonu Ekwadoru. Jednak forma i technika wytwarzania bliższa jest kulturze ludu Moche. Wśród znalezisk znajdują się wyroby z gliny i -przede wszystkim – metalu. Technika ich wytwarzania i sposób zdobienia podobny jest do kultury Mochica. Ceramika zdobiona była przede wszystkim malowanymi ornamentami geometrycznymi. Wykonywano je techniką negatywu, nanosząc pastę z ziemi w miejsce przyszłego wzoru przed wypaleniem naczynia. Często spotykanym wyrobem ceramicznym są figurki ludzi i zwierząt.

Kultura Gallinazo, zwana czasem kulturą Virnú – jedna z kultur andyjskich okresu formacyjnego. Powstała na północy dzisiejszego Peru, w pobliżu Ekwadoru. Czas jej trwania datowany jest na okres od ok. 200 p.n.e. do ok. 300 r. Została odkryta w dolinie Virnú, znaleziska rozciągają się od rzeki Santa do granic Ekwadoru. W nich znaleziono ruiny fortec zbudowanych z suszonej cegły adobe. Ceramika pochodząca z tych wykopalisk zdobiona jest techniką negatywu, tj. pokrywano woskiem elementy dekoracyjne przed wypalaniem. Podczas wypalanie wosk topił się, a powierzchnia nim pokryta pozostawała jaśniejsza. Niektóre wyroby formą przypominają ceramikę związaną z kulturą Mochica. W grobach należących do kultury Gallinazo znaleziono fragmenty tkanin i wyroby z metalu. Zmarłych grzebano w pozycji kucznej.

Don-2NP (NATO: PILL BOX) – wielofunkcyjna radziecka stacja radarowa opracowana dla systemu antybalistycznego wokół Moskwy A-135. Zbudowana na bazie budowli w kształcie ściętej piramidy o długości i szerokości 100 m oraz wysokości 45 m i nachyleniu 60°. Układ antenowy w kształcie koła o średnicy 16 m.

Państwo Chimú powstało w IX-XI w. na terenach znajdujących się wcześniej pod wpływem kultury Mochica. Niezależność zachowało do 1470 r., czyli do podboju dokonanego przez Inków. Obszar zajmowany przez Chimú to teren leżący nad brzegiem Oceanu Spokojnego od Tumbez aż do Limy. Stolicą Chimú było miasto Chan Chan leżące w pobliżu dzisiejszego Trujillo. Pozostałości Chan Chan zajmują obszar ok. 28,0 km, zatem było to ogromne założenie urbanistyczne, największe w prekolumbijskiej Ameryce. Centrum Chan Chan zbudowane zostało z dziesięciu niezależnych jednostek otoczonych własnymi, podwójnymi murami z cegieł adobe. Każda jednostka to obszar najczęściej w kształcie prostokąta o wymiarach 390 x 195 m. Wewnątrz znajdowała się część reprezentacyjna, kilka mniejszych domów, zbiornik wody zasilany niezależnym kanałem, cmentarz i świątynia na kilkupoziomowej platformie.

Państwo Chimú powstało w IX-XI w. na terenach znajdujących się wcześniej pod wpływem kultury Mochica. Niezależność zachowało do 1470 r., czyli do podboju dokonanego przez Inków. Obszar zajmowany przez Chimú to teren leżący nad brzegiem Oceanu Spokojnego od Tumbez aż do Limy. Stolicą Chimú było miasto Chan Chan leżące w pobliżu dzisiejszego Trujillo. Pozostałości Chan Chan zajmują obszar ok. 28,0 km2, zatem było to ogromne założenie urbanistyczne, największe w prekolumbijskiej Ameryce. Centrum Chan Chan zbudowane zostało z dziesięciu niezależnych jednostek otoczonych własnymi, podwójnymi murami z cegieł adobe. Każda jednostka to obszar najczęściej w kształcie prostokąta o wymiarach 390 x 195 m. Wewnątrz znajdowała się część reprezentacyjna, kilka mniejszych domów, zbiornik wody zasilany niezależnym kanałem, cmentarz i świątynia na kilkupoziomowej platformie.

Piramida Chaba lub Piramida Warstwowa – piramida schodkowa w Zawijet el-Arian, której budowę rozpoczęto dla faraona Chaba z III dynastii. Na podstawie współczesnych badań wysnuto wniosek, że budowniczowie najprawdopodobniej planowali wzniesienie piramidy o sześciu lub siedmiu stopniach lecz budowę jej nigdy nie ukończyli.

Kultura Salinar jest jedną z kultur andyjskich okresu formacyjnego, następczyni kultury Capisnique powstałej ok. XVIII w. p.n.e. Czas jej trwania określany jest na okres od 200 p.n.e. do 200 r. Została odkryta przez Larco Hoyle w 1941 r. w pobliżu El Salinar w dolinie Chicama w północnej części Peru. W odkrytej nekropolii natrafiono na ok. 200 miejsc pochówku. Odnalezione groby miały kształt elipsoidy. Zmarłych układano w nich w pozycji wyprostowanej, na prawym boku. Wśród darów natrafiono na żywność, ceramikę, wyroby ze złota. Kultura Salinar bezpośrednio poprzedza kulturę Mochica, stąd forma wielu wyrobów zbliżona jest do kształtu ceramiki Moche (naczynia o podwójnym wlewie połączonym mostkiem). Dekoracje wykonywane były metodą nacinania lub malowania. Powtarzającym się motywem są linie łamane, faliste, gwiazdy i pętle. Występowały także postacie zwierząt i ludzi. W tym też okresie powstały zaczęły powstawać naczynia z scenami erotycznymi. Kolorystyka ceramiki to barwy ziemi: od koloru pomarańczowego do beżowego.

El Tajín – położone nad Zatoką Meksykańską, na północny zachód od Veracruz miasto było stolicą państwa Totonaków, ośrodek kultu boga deszczu. Zostało założone w II wieku p.n.e., największy rozwój przeżyło w okresie od V–XII wieku. Nie jest jeszcze do końca zbadane przez archeologów. Do najbardziej znanych zabytków związanych z tym miejscem należy schodkowa piramida zwana Piramidą Nisz. Jest to siedmiokondygnacyjna budowla kamienna, o wysokości 25,0 m. W niej wykonano 365 nisz w postaci otworów przypominających okna i drzwi. Liczba nisz związana jest liczbą dni w kalendarzu słonecznym. Z kalendarzem związana jest także liczba 13 powtarzająca się w dekoracji meandrowej. Strome schody prowadzące na najwyższą platformę ozdobione są meandrami w postaci wijących się węży. Nieznane jest przeznaczenie nisz. Zdaniem niektórych badaczy stały w nich posągi bóstw, zdaniem innych palono w nich żywicę (kopal). El Tajín znaczy bowiem "błyskawice" albo "dym".

Niebieski księżyc – określenie drugiej pełni księżyca w ciągu miesiąca. Jest to zjawisko rzadkie, występujące raz na kilka lat. W dawnej definicji astronomicznej mianem niebieskiego księżyca określano trzecią pełnię księżyca w przeciągu astronomicznej pory roku, w której występowały cztery pełnie księżyca.

Piramida – grobowiec osoby prywatnej albo podbudowa dla świątyni. Kształt piramidy to najczęściej ostrosłup lub forma w ogólnych zarysach do niego zbliżona. Piramidy spotykane są m.in. w Egipcie i prekolumbijskiej Ameryce.

Nów – w astronomii, jedna z faz Księżyca, w której Księżyc znajduje się między Słońcem a Ziemią, czyli jest w koniunkcji ze Słońcem patrząc z Ziemi. W tej pozycji cała strona Księżyca widoczna z Ziemi jest w cieniu, wobec czego Księżyc nie jest widoczny gołym okiem.

Mare Moscoviense (łac. Morze Moskwy) to morze księżycowe położone po niewidocznej stronie Księżyca, w centralnej części dużego basenu uderzeniowego. Średnica morza równa jest 277 km. Jest to jedno z niewielu mórz znajdujących się na odwróconej od Ziemi stronie Księżyca.

Piramida TRY 2004 w Shimizu - jest to projekt ogromnej piramidy, która ma powstać w zatoce Tokio (Japonia). Projektanci zakładają, że piramida pomieści około 750 tys. osób oraz będzie miała wysokość około 4 kilometrów. Zaproponowana struktura jest tak duża, że nie może być zbudowany z materiałów dostępnych obecnie, ze względu na ich masę własną. Projekt opiera się na materiałach dostępnych w przyszłości, na przykład superlekkich nanorurkach węglowych.

Kultura Recuay − powstała w górskiej części dzisiejszego Peru pod koniec I wieku p.n.e. Czas jej rozwoju trwał do VIII wieku. Kultura ta współistniała z bardziej rozpowszechnioną i lepiej zbadaną kulturą Moche. Charakterystyczna dla tej kultury jest ceramika figuralna, technicznie bardziej zaawansowana niż ceramika kultury Moche. Kultura ta pozostawiła też po sobie kamienne rzeźby wojowników.

Piramida Pepiego II, zwana Pepi żyje stale lub Życie Pepi trwa[potrzebne źródło] – piramida zbudowana przez władcę starożytnego Egiptu Pepiego II z VI dynastii. Wraz z całym kompleksem grobowym znajduje się w południowej Sakkarze, około 5 km na południe od piramidy Dżesera, w pobliżu piramid jego dwóch poprzedników i niespełna 300 m od północno-zachodniego narożnika mastaby Szepseskafa.

       na podstawie Wikipedii, otwartej encyklopedii : licencje: GFDL, oraz CC-BY-SA 3.0 + autorzy, historia
edycja