Literatura chińska

Od zamierzchłych czasów znajomość pisma była domeną nielicznej grupy ludzi skupionych wokół dworów władców pełniących rolę wróżbitów, archiwistów, kronikarzy cesarskich, dokonujących zwięzłych zapisów wydarzeń, wydanych edyktów, umów zawartych pomiędzy książętami lennymi. W połowie pierwszego tysiąclecia p.n.e. pojawiły się traktaty filozoficzne o charakterze historyczno-kronikarskim. Stosunkowo wcześnie spisano utwory poetyckie, które dotychczas powstawały anonimowo i krążyły w tradycji ustnej. Na początku naszej ery język piśmiennictwa chińskiego skostniał stając się wzorcem klasycznego języka chińskiego, w odróżnieniu od języka mówionego ulegającemu dość zasadniczym zmianom. Ponieważ znajomość pisma ograniczała się do warstw uprzywilejowanych, utworów spisanych pismem innym niż klasyczne nie zaliczano do literatury - pomijano wszelkie powieści przekazywane ustnie.

Napisy na kościach wróżebnych – najstarsza zachowana forma pisma chińskiego (jeśli nie liczyć wcześniejszych pojedynczych znalezisk). Są to inskrypcje, które ryto na skorupach żółwi (甲) i kościach zwierzęcych (骨) podczas procesu wróżenia w czasach dynastii Shang. Od nich wywodzą się Napisy na brązach.

Pismo małopieczęciowe – rodzaj pisma chińskiego ujednoliconego na potrzeby powstałego w 221 r. p.n.e. Cesarstwa Chińskiego. Używane było przez ponad dwa wieki do schyłku Zachodniej Dynastii Han (8 r. n.e.), kiedy zastąpiono je tzw. pismem kancelaryjnym (隶书). Nazwa pisma małopieczęciowego wywodzi się od pieczęci urzędowych, które w cesarstwie były szeroko stosowaną formą autoryzacji i zabezpieczania korespondencji urzędowej.

Lu Xun, wym. lu śün, właśc. Zhou Shuren, wym. czou szu-żen (ur. 1881, zm. 19 października 1936) – chiński pisarz uznawany za najwybitniejszego chińskiego autora XX wieku. Lu Xun był orędownikiem języka potocznego (白话 báihuà), dzięki któremu chińska literatura mogła odejść od języka klasycznego. Dzięki swojemu błyskotliwemu stylowi oraz przekonaniu o potrzebie reformowania kraju, jest uważany za ojca współczesnej literatury chińskiej.

Yi Zuolin (ur. 19 lipca 1897, zm. 29 marca 1945) – chiński językoznawca, pedagog i filantrop. Znany także jako Yi Jianlou (chin. trad. 易劍樓, pinyin Yi Jiànlóu, Wade-Giles Yi Chien-lou). Wniósł istotny wkład do badań fonetyki, fonologii i gramatyki współczesnego języka chińskiego. Uczestniczył w pracach nad stworzeniem standardowego języka chińskiego, jako jeden z członków komisji odpowiedzialnej za romanizację języka chińskiego (wraz z m.in. Lin Yutangiem). Jego najważniejszą pracą jest gramatyka współczesnego języka chińskiego (Cztery wykłady...).

Todo biczig (pismo kałmucko-ojrackie, dosł. "jasne pismo") – system pisma, używany do zapisu języka kałmuckiego, stworzony w połowie XVII w przez mnicha buddyjskiego o nazwisku Zaya Pandita Oktorguin Dalai. Został zaadaptowany z klasycznego pisma mongolskiego. Wcześniej język kałmucki był zapisywany pismem ujgurskim. Todo biczig jest nadal używane w Chinach, natomiast Kałmucy zamieszkujący Rosję od 1924 roku posługują się cyrylicą.

Dialekt asyryjski języka akadyjskiego – odmiana języka akadyjskiego, która wykształciła się na przełomie trzeciego i drugiego tysiąclecia p.n.e. na północnych obszarach Mezopotamii. Zapisywany był pismem klinowym i używany do połowy pierwszego tysiąclecia p.n.e., zanikł po upadku imperium asyryjskiego w 612 roku p.n.e. Poświadczony został przez teksty, zapisane na tabliczkach glinianych, z których największa część datowana jest na okres IX–VII wiek p.n.e.

Języki wschodnioazjatyckie - termin używany w węższym znaczeniu na określenie głównych języków Azji Wschodniej, naznaczonych silnym wpływem klasycznego języka chińskiego, a więc języków:

Kwiaty śliwy w złotym wazonie (chin. 金瓶梅, Jīn Píng Méi) – chińska powieść z XVI wieku, określana jako pierwsza chińska realistyczna powieść obyczajowa i uważana za klasykę literatury chińskiej. Dzieło nieznanego autora powstało u schyłku dynastii Ming w odmianie języka chińskiego nazywanej baihua. Akcja utworu rozgrywa się w czasach dynastii Song, a jego treścią jest opis hulaszczego i rozpustnego życia Ximen Qinga (西門慶, Si-men Cing), kupca, a potem urzędnika z prowincji Szantung. Kluczowymi dla utworu postaciami są kobiety – żony i kochanki Ximena; od imion trzech z nich pochodzi tytuł powieści.

Język arakański - język należący do grupy birmańskiej chińsko-tybetańskiej rodziny językowej, którym posługuje się około 765 tysięcy Arakanów zamieszkujących zachodnie rejony Birmy i przygraniczne tereny Bangladeszu. W starszej literaturze traktowany raczej jako dialekt języka birmańskiego

Hetyckie pismo hieroglificzne, inne nazwy: hieroglify luwijskie, hieroglify anatolijskie – system znaków graficznych, którego używano w państwie Hetytów od około połowy drugiego tysiąclecia p.n.e. do około połowy pierwszego tysiąclecia p.n.e. Zostało odkryte w pierwszej połowie XIX wieku, odczytane zaś – w pierwszych dekadach XX wieku. Pochodzenie pisma jest nieznane.

Język ladakhi - język z rodziny chińsko-tybetańskiej używany przez ponad 100 tysięcy osób (1997) w regionie Ladakh (indyjski stan Dżammu i Kaszmir) oraz około 12 tysięcy osób w przygranicznych rejonach Chin . Jest blisko spokrewniony z tybetańskim, oraz zapisywany alfabetem tybetańskim, z tego względu bywa niekiedy klasyfikowany wraz z balti i purig jako archaiczny zachodni dialekt języka tybetańskiego, chociaż ladakhi i standardowy tybetański nie są wzajemnie zrozumiałe. Archaiczność języka ladakhi polega między innymi na tym, że wymawia się wiele spółgłosek, które są co prawda zapisywane, ale nieme we współczesnym języku tybetańskim. Tak więc wymowa ladakhi jest znacznie bliższa pisowni języka tybetańskiego niż standardowy język tybetański i inne jego dialekty.

Duilian (chin. upr.: 对联;; chin. trad.: 對聯; pinyin: duìlián) lub yinglian (chin. upr.: 楹联; chin. trad.: 楹聯; pinyin: yínglián) – w kulturze chińskiej krótkie poetyckie sentencje umieszczane przy drzwiach wejściowych. Zawieszane są symetrycznie po obydwu stronach drzwi i składają się z takiej samej liczby znaków chińskiego pisma; często parę duilian uzupełnia trzeci slogan, umieszczany nad drzwiami. Poza funkcją czysto ozdobną przekazują swoją treścią głębsze refleksje i mają przynosić błogosławieństwo domowi. Duilian sporządzane są zazwyczaj czarnym lub złotym tuszem na papierze koloru czerwonego i wykaligrafowane przez doświadczonego artystę. Sentencje nie są zapisywane współcześnie używanymi znakami pisma chińskiego, lecz dawniejszymi, bardziej ozdobnymi.

Język jin (chin. upr.: 晋语; chin. trad.: 晉語; pinyin: jìnyǔ) lub jinyu – to jeden z wielu dialektów języka chińskiego, używany w północnej części Chin. Jego położenie w wykazie języków używanych w Chinach jest dyskutowane: jedni językoznawcy mówią, że jest to dialekt języka mandaryńskiego, zaś inni plasują go jako pełnoprawny język.

Opowieści o państwach (pinyin Gúoyǔ; chin. trad.: 國語; chin. upr.: 国语) – chiński traktat historyczno-polityczny z IV w. p.n.e., zawierający opis wydarzeń w poszczególnych księstwach, na które były wówczas rozbite Chiny. Ze względu na podobieństwo do Przekazów Zuo, za autora uznaje się czasami Zuo Qiuminga. Dzieło jest uważane za pierwszą chińską powieść historyczną.

Spóźnieni kochankowie – powieść napisana w 1991 r. (wydana w Polsce w 1993 r.) przez Williama Whartona. Składa się z trzynastu rozdziałów, który każdy jest zakończony krótkim podsumowaniem danych wydarzeń narracji spotkanej kobiety, są to tzw. "Marzenia w mroku". Fabuła osadzona jest w 1975 r. pomiędzy kwietniem a listopadem. Powieść zadedykowana została żonie autora – Rosemary Wharton. Książka jest historią dwojga ludzi, którzy spotkawszy się pewnego dnia przez najzwyklejszy przypadek, stają się dla siebie nieodłączną częścią życia. Spędzając ze sobą coraz więcej czasu, aż ich znajomość zamienia się w przyjaźń, a nawet w romans.

Xǔ Shèn (wym. śü szen; 58-147) – Chiński uczony, konfucjanista, autor pierwszego etymologicznego słownika chińskiego pisma pt. Shuōwén Jiězì (說文解字).

       na podstawie Wikipedii, otwartej encyklopedii : licencje: GFDL, oraz CC-BY-SA 3.0 + autorzy, historia
edycja