Materializm dialektyczny

Materializm dialektyczny, diamat – kierunek filozoficzny zapoczątkowany w II poł. XIX wieku przez Karola Marksa i Fryderyka Engelsa, a następnie rozwinięty przez W. I. Lenina, Lwa Trockiego i Różę Luksemburg. W XX wieku stał się podstawą filozoficzną stalinizmu i maoizmu. Kierunek ten jest połączeniem i syntezą wcześniejszych nurtów materializmu, pewnych elementów darwinizmu, pozytywizmu, naturalizmu i heglizmu. Istotną cechą odróżniającą marksizm od innych rodzajów materializmu jest przyjęcie, że jedną z niezbywalnych cech materii jest jej charakter ewolucyjny i dialektyczny. Forma "diamat" to skrótowiec pochodzenia rosyjskiego (rusycyzm), używany w latach 50. XX wieku.

Leninizm, czasem określany jako marksizm-leninizm (ros. Mарксизм-ленинизм), to doktryna polityczna, religijna i ekonomiczna, powstała na bazie wcześniej istniejącego marksizmu, którego filozoficznym źródłem był materializm dialektyczny opracowany przez Karola Marksa i Fryderyka Engelsa. Wielu marksistów, wśród nich m.in. główny teoretyk II Międzynarodówki, Karl Kautsky, uważało leninizm za odstępstwo od marksizmu, wskazując, że próba budowy socjalizmu w kraju niedorozwiniętym ekonomicznie musi zakończyć się fiaskiem. Wielu teoretyków marksistowskich, m.in. Róża Luksemburg, krytykowało leninizm za jego antydemokratyczną, dyktatorską koncepcję partii i sprawowania władzy.

Neomarksizm - kierunek filozoficzny, odrzucający leninowską interpretację marksizmu, popularny w drugiej połowie XX wieku w krajach zachodnich. Starał się interpretować marksizm w duchu Hegla. Inspirował ruchy alternatywne, anarchistyczne i lewicowe.

Neokantyzm - ruch filozoficzny zapoczątkowany w drugiej połowie XIX wieku, który wyrażał sprzeciw wobec heglizmu oraz materializmu przyrodoznawczego. Nazwa "neokantyzm" pochodzi stąd, że neokantyści szukali inspiracji w filozofii Kanta.

Socjalizm naukowy – materialistyczna teoria stworzona przez Karola Marksa i Fryderyka Engelsa głosząca, że socjalizm stanowi konieczne stadium rozwoju społecznego.

Święta rodzina czyli krytyka krytycznej krytyki – praca napisana w 1844 roku wspólnie przez Karola Marksa i Fryderyka Engelsa, w której poddali krytyce teorię heglizmu.

Figuracja narracyjna (fr. figuration narrative) – kierunek w sztuce francuskiej przełomu lat 60. i 70. XX wieku. Kierunek ten, pośród paru innych opierał się na narastającym od końca lat 50. znużeniu dominacją abstrakcji. Uznawany jest za odmianę nowej figuracji.

Formacja społeczna (formacja społeczno-ekonomiczna) - pojęcie określające społeczeństwo na określonym poziomie rozwoju używane w pismach Karola Marksa, będące jednym z istotniejszych pojęć materializmu historycznego. W ujęciu Marksa pojęcie to zamiennie używane było jako typ społeczeństwa lub etap rozwoju społecznego.

Fizykalizm – jest holistyczną teorią filozoficzną, uznającą, że wszystko, co istnieje sprowadza się jakoby w gruncie rzeczy do języka wyłącznie fizycznego (superweniuje na nim), teoria na granicy materializmu, przez wielu klasyfikowana jako materializm.

Empiriokrytycyzm, "drugi pozytywizm" - pozytywistyczny nurt filozoficzny z przełomu XIX i XX wieku. Jego najważniejszymi przedstawicielami byli Ernst Mach i Richard Avenarius. Główną tezą programu empiriokrytycyzmu było podanie jasnych kryteriów rozróżnienia wiedzy naukowej i nienaukowej i odrzucenie jako nienaukowych wszelkich rozważań metafizycznych, tj. nie opartych na doświadczeniu. Empiriokrytycyzm usiłował znieść przeciwstawności idealizmu i materializmu wysuwając teorię o psychologicznej naturze wrażeń (tzw. teorię czystego doświadczenia), do których sprowadzał całą rzeczywistość (stanowiącą sumę elementów naturalnych, tj. danych zmysłowych). Według empiriokrytycyzmu rzeczywistość jest tylko jedna, mieszcząca w sobie treść naszych wrażeń. "Czyste doświadczenie" nie jest rozdwojone i wszelkie doznania wrażeniowe są w sobie jedne i niezależne od czynników zewnętrznych ani wewnętrznych; wyklucza wszelkie dodatki lub wkłady subiektywno-indywidualne.

Gândirism – kierunek ideologiczny propagowany przez rumuńskie pismo "Gândirea", od tytułu którego pochodzi nazwa. Gândirism stał się w latach 40. XX wieku podstawą teoretyczną rumuńskiego faszyzmu.

Epifenomenalizm – pogląd filozoficzny (odmiana materializmu), wg którego myśli oraz uczucia są epifenomenami fizycznych stanów mózgu, a nie realnymi procesami.

Luksemburgizm – specyficzna odmiana socjalizmu, bazująca na teoretycznych zagadnieniach przedstawionych przez Różę Luksemburg w swoich pracach. Termin luksemburgizm został po raz pierwszy użyty przez bolszewików, którzy zarzucali zwolennikom Róży Luksemburg odejście od marksizmu-leninizmu.

W marksistowsko-leninowskim ruchu komunistycznym, antyrewizjonizm to nurt opowiadający się za rygorystycznym przestrzeganiem interpretacji ideologii, zgodnie z nauczaniem Marksa, Engelsa, Lenina, Stalina i Mao. Termin ten używany jest najczęściej w sensie pozytywnym, nie pejoratywnym przez osoby uważające się za "antyrewizjonistów". Jednakże nurt ten krytykowany jest przez wielu jako stalinizm. Dodatkowo, wśród samych antyrewizonistów pojawiają się kontrowersje co do tego, czy Mao należy uznawać za jednego z najważniejszych teoretyków marksizmu-leninizmu. Maoiści twierdzą, że tak, podczas gdy np. hodżyści z Albanii są odmiennego zdania.

Jońska filozofia przyrody (szkoła milezyjska, szkoła jońska) - reprezentuje archaiczny, grecki materializm żywiołowy zapoczątkowany przez Talesa z Miletu około VI-IV wieku p.n.e.. Podjęła pierwsze niemitologiczne, racjonalne próby wyjaśnienia natury (physis), będące punktem wyjścia dla rozwoju filozofii i nauki europejskiej.

Pedagogika specjalna – dział pedagogiki jak i kierunek studiów którego podstawowym obiektem zainteresowania jest człowiek wymagający wsparcia i pomocy w przekraczaniu różnorakich trudności, utrudniających mu rozwój i funkcjonowanie społeczne. Zajmuje się osobami w każdym wieku, starając się odpowiadać na ich szczególne potrzeby: rozwojowe w wieku niemowlęcym, edukacyjne i wychowawcze w wieku przedszkolnym, szkolnym oraz dorastania a także socjalizacyjne i zawodowe w wieku dojrzałym.

Neoklasycyzm – kierunek w muzyce XX wieku nawiązujący do muzyki przedromantycznej. Dominował w muzyce europejskiej w latach dwudziestych i trzydziestych XX wieku, oddziaływał na wielu kompozytorów amerykańskich.

Modernizm - kierunek literacki, występujący w pierwszej fazie epoki Młodej Polski, w latach 1880-1910, w następstwie zmian, jak te, dotyczące przepływu informacji.
Prócz poprawy pracy maszyn drukarskich, które wpłynęły na rozwój czasopiśmiennictwa, w dziennikarstwie zaczęto stosować telefon i telegraf. Radio, nowy wynalazek przełomu wieku XIX i XX, jeszcze bardziej pogłębiło poczucie zagrożenia, zagubienia i bezradności nękające człowieka zdominowanego przez środki przekazu i osaczonego przez rozwój cywilizacyjny. Poszukiwano nowych środków wyrazu, gdyż w latach dziewięćdziesiątych XIX w. idee pozytywizmu przestały być aktualne.


Materializm – ogólna nazwa systemów filozoficznych twierdzących, że jedynym realnym bytem jest świat materialny, zaś wszelkie idee są tylko wytworem psychiki człowieka. Przeciwieństwem materializmu jest idealizm.

       na podstawie Wikipedii, otwartej encyklopedii : licencje: GFDL, oraz CC-BY-SA 3.0 + autorzy, historia
edycja