Linki:
Cenoman,
Chiny,
Cypryśnik,
Cyprysowate,
Cyprysowce,
Domena (biologia),
Eukarionty,
Euphyllophyta,
Gatunek typowy,
Język angielski,
Klad,
Klad bazalny,
Królestwo (biologia),
Kreda późna,
Mamutowiec olbrzymi,
Metasekwoja chińska,
Miocen,
Nagonasienne,
Pliocen,
Politomia,
Rośliny,
Rośliny naczyniowe,
Rośliny nasienne,
Rodzaj (biologia),
Rodzina (biologia),
Rząd (biologia),
Sekwoja,
Skamieniałości,
Systematyka organizmów,
Metasekwoja (Metasequoia) –
rodzaj obejmujący wymarłe rośliny należące do rodziny
cyprysowatych, wcześniej opisywane pod innymi nazwami. W
1941 ustanowiono nazwę rodzajową na bazie szczątków występujących w skałach
mezozoiku jako
skamieniałość, traktując ten rodzaj jako wymarły. W
1944 odkryto w
Chinach rosnące tam nieznane drzewo, które dzięki badaniom zapoczątkowanym w
1946 zidentyfikowano i opisano w
1948 jako metasekwoję, znaną dotąd tylko z materiału kopalnego. W tymże roku pierwsze nasiona przywieziono do Polski i zasadzono w ogrodach botanicznych. Duży okaz metasekwoi rośnie w
Arboretum w Wojsławicach.
Metasekwoja chińska (Metasequoia glyptostroboides) –
gatunek drzewa należący do rodziny
cyprysowatych, jedyny żyjący przedstawiciel rodzaju
metasekwoja.
Sekwoja (Sequoia Endl.) –
rodzaj olbrzymich
drzew z rodziny
cyprysowatych obejmujący obecnie tylko jeden
gatunek:
sekwoja wieczniezielona (Sequoia sempervirens). Kiedyś do tego rodzaju zaliczano także
mamutowca (Sequoiodendron). Czasem mianem tym określa się również
metasekwoję chińską (Metasequoia glyptostroboides), znacznie jednak mniejszą (do 35 m), występującą współcześnie jedynie w środkowych
Chinach i charakteryzującą się opadającymi na zimę szpilkami.
Titanis –
rodzaj olbrzymiego, nielotnego wymarłego
ptaka występującego od wczesnego do późnego
pliocenu w Ameryce Północnej. Nazwa rodzajowa odnosi się do dużych rozmiarów tego ptaka, zaś epitet gatunkowy
gatunku typowego, Titanis walleri, honoruje Benjamina I. Wallera – osobę, która odkryła pierwsze szczątki tego ptaka. Skamieliny titanisa są datowane na 5 do 2 milionów lat. W Teksasie i na Florydzie odkryto szczątki przedstawicieli tego gatunku pochodzące z osadów, których wiek oszacowano na 15 000 lat, co sugeruje, że Titanis przetrwał dłużej niż wcześniej uważano, jednak późniejsze, dokładniejsze ich datowania, przeprowadzone przez McFaddena i innych, zanegowały poprzednie szacunki. Titanis był jednym z przedstawicieli Phorusrhacidae – rodziny wielkich nielotnych ptaków drapieżnych, które wyewoluowały w Ameryce Południowej, a później przedostały się do Ameryki Północnej. Był to jeden z ich ostatnich przedstawicieli.
Wolemia szlachetna (Wollemia nobilis) –
gatunek drzewa nagonasiennego reprezentujący
monotypowy rodzaj wolemia (Wollemia) z rodziny
araukariowatych (Araucariaceae). Odkryty został w 1994 roku w
Parku Narodowym Wollemi w
Nowej Południowej Walii. Wcześniej rośliny o podobnych cechach morfologicznych znane były ze
skamieniałości pochodzących sprzed wielu dziesiątek milionów lat. W naturze znanych jest tylko kilkadziesiąt dorosłych drzew i w celu ich ochrony dokładna lokalizacja ich występowania utrzymywana jest w tajemnicy. W ciągu kilku lat po odkryciu prowadzono intensywne badania nad biologią i ekologią gatunku, by poprawić szanse jego przetrwania. Po namnożeniu roślin w ogrodach botanicznych wolemia trafiła do obrotu handlowego, gdzie rozpowszechniana jest jako osobliwość botaniczna.
Grallistrix – wymarły rodzaj
ptaków z rodziny
sów (Strigidae), który w prehistorycznych czasach występował na
Wyspach Hawajskich. Został on opisany na podstawie
sfosfolizowanych szczątków, które to wskazują na bliskie pokrewieństwo Grallistrix do rodzaju
Strix. Niemniej nie dokonano dotychczas analiz DNA szczątków rodzaju Grallistrix. Przedstawiciele tego rodzaju miały jednak znacznie dłuższe nogi, krótsze skrzydła i smuklejszą sylwetkę. Angielską nazwę Grallistrix tj., Stilt-owl można bezpośrednio przetłumaczyć jako „sowa na szczudłach”.
Athrotaxis –
rodzaj drzew z rodziny
cyprysowatych obejmujący trzy gatunki występujące w zachodniej części
Tasmanii (w tym jeden pochodzenia mieszańcowego). Rodzaj reprezentuje izolowaną, starszą grupę w obrębie rodziny.
Streptocarpus, potocznie skrętnik –
rodzaj roślin zielnych z rodziny
ostrojowatych. Blisko spokrewniony z powszechnie w Polsce znanym rodzajem
sępolia, którego
kultywary są uprawiane jako ozdobne
rośliny doniczkowe. Wyróżnionych zostało około 155
gatunków występujących w południowej i południowo-wschodniej
Afryce oraz na
Madagaskarze. Jest też kilka gatunków z
Azji Południowo-Wschodniej, jednak ich przynależność
taksonomiczna jest dyskusyjna. Skrętniki rosną zarówno jako
epifity jak i na skałach, zboczach wzgórz i w ściółce leśnej, wszędzie tam gdzie zdołają wykiełkować ich nasiona.
Klon ściętolistny (Acer truncatum) –
gatunek rośliny z rodziny
mydleńcowatych (Sapindaceae). Jest to małe
drzewo występujące naturalnie w lasach wschodniej Azji od Chin po
Półwysep Koreański i
obwód amurski w
Rosji. W różnych obszarach, zwłaszcza w Chinach, Japonii oraz w Ameryce Północnej bywa uprawiany jako
roślina ozdobna, szczególnie zalecana ze względu na odporność na trudne warunki oraz niewielkie rozmiary do nasadzeń w miastach. W Chinach nasiona służyły jako surowiec do produkcji oleju jadalnego. Odkryto także szereg zastosowań medycznych tego gatunku.
Siwaterium (
łac. Sivatherium) - wymarły rodzaj
ssaków z rodziny
żyrafowatych, występujący w
Afryce i południowej
Azji (
Indie).
Skamieniałości tego zwierzęcia znane są z okresu od
pliocenu i
holocenu. Pierwszy znaleziony gatunek znany dziś jako S. maurusium pierwotnie był zaklasyfikowany do rodzaju Libytherium.
Stroigła, kuningamia (Cunninghamia) –
rodzaj drzew klasyfikowany, zwłaszcza w dawniejszych systemach do
cypryśnikowatych, współcześnie włączany do
cyprysowatych jako
klad bazalny tej rodziny. Rodzaj obejmuje dwa gatunki występujące w południowo-wschodniej części
Chin, w północnym
Wietnamie oraz na wyspie
Tajwan. Nazwa naukowa upamiętnia Jamesa Cunninhama (zm. ok. 1709) – lekarza
Brytyjskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej w
Chinach, który w 1702 nabył rośliny tego rodzaju do swego ogrodu i wysłał do
Anglii, gdzie zostały opisane.
Metamynodon –
rodzaj wymarłego
ssaka z rodziny Amynodontidae zaliczanej do rzędu nieparzystokopytnych. Był najdłużej żyjącym przedstawicielem swej grupy. Pojawił się bowiem w późnym
eocenie, a wymarł we wczesnym
miocenie, kiedy to wyparł go ziemnowodny nosorożec Teleoceras. Skamieniałości znajdowane były w
USA,
Mongolii i
Chinach.
Kryptomeria, szydlica (Cryptomeria) –
rodzaj zimozielonych
drzew iglastych z rodziny
cyprysowatych. Rodzaj ten zawiera tylko jeden gatunek o nazwie kryptomeria japońska (Cryptomeria japonica D.Don), który jest
endemitem występującym naturalnie tylko w
Japonii.
Rudbekia (Rudbeckia L.) –
rodzaj roślin z rodziny
astrowatych, obejmujący ok. 15 gatunków pochodzących z
Ameryki Północnej. W Polsce w środowisku naturalnym występują tylko dwa gatunki: rudbekia naga i rudbekia owłosiona (obydwa to
kenofity i
agriofity – uciekinierzy z upraw). W uprawie jako
rośliny ozdobne występuje jeszcze kilka innych gatunków.
Gatunkiem typowym jest Rudbeckia hirta L.. Nazwę rudbekia nadał roślinie
Karol Linneusz, aby uhonorować jednego ze swoich uczniów – Olafa Rudbecka.
Kryptomeria, szydlica (Cryptomeria) –
rodzaj zimozielonych
drzew iglastych z rodziny
cyprysowatych. Rodzaj ten zawiera tylko jeden gatunek o nazwie kryptomeria japońska (Cryptomeria japonica D.Don), który jest
endemitem występującym naturalnie tylko w
Japonii.
Asymina trójklapowa (Asimina triloba (
L.) Dunal) - urodlin trójłatkowy – duży krzew lub małe
drzewo z
rodziny flaszowcowatych występujące w stanie dzikim w
Ameryce Północnej, najczęściej wzdłuż rzek okresowo wylewających. Drzewa z tego gatunku rosną w
arboretum w
Kórniku oraz we
Wrocławskim Ogrodzie Botanicznym.
Kapary, kapar (Capparis
L.) –
rodzaj roślin należących do rodziny
kaparowatych. Należy do niego ok. 250 gatunków występujących w strefie tropikalnej, tylko 2 gatunki występują w Europie.