Monarchia

Monarchia (gr. μοναρχία monarchía – jedynowładztwo) – ustrój polityczny lub forma rządów, gdzie suwerenem jest jeden człowiek, nazywany monarchą. Monarcha sprawuje władzę zazwyczaj dożywotnio, jego funkcja jest często dziedziczna i zwykle jego stanowisko jest nieusuwalne. Obecnie w wielu państwach monarcha pełni często jedynie funkcje reprezentacyjne i nie sprawuje realnej władzy.

Monarchia parlamentarna - forma ustroju politycznego, w którym głową państwa jest monarcha, który współdzieli władzę z parlamentem. We współczesnych europejskich monarchiach parlamentarnych kompetencje króla są jednak ograniczone do funkcji reprezentacyjnych, a realną władzę sprawuje demokratycznie wyłaniany parlament i rząd, na którego czele stoi premier. W ten sposób takie państwo de facto nabiera cech republiki demokratycznej, a monarchiczna forma rządów staje się tu jedynie dekoracją. Obowiązuje zasada rex regnat, sed non gubernat — "król panuje, ale nie rządzi".


Ustrój polityczny Danii – Dania jest monarchią konstytucyjną, której najwyższym władcą jest monarcha. Król lub królowa powinien należeć od Kościoła Ewangelicko-Luterańskiego. Prawo to jest zgodne z konstytucją z 1953 (jest to obecnie obowiązująca ustawa zasadnicza w tym kraju).

Cesarstwo – ustrój polityczny, który po raz pierwszy został wprowadzony w starożytnym Rzymie przez Oktawiana Augusta. Trwał od 27 r. p.n.e. do 476 r. Nazwa ustroju (jak i słowo cesarz) powstała od imienia Cezara. Epokę tę dzielimy na dwa etapy : pryncypat – do końca III w. i dominat – IV-V w. Ogólnie cesarstwo to ustrój, w którym władzę absolutną ma monarcha, zwany cesarzem. Zazwyczaj rządzi on rozległym terytorium, w którego skład wchodzą królestwa. Obecnie ostatnim państwem będącym cesarstwem jest Japonia.

Palatyn Komes pałacowy (łac. comes palatinus) – w średniowieczu: zarządca dworu królewskiego, początkowo zastępował monarchę przy wydawaniu sądów. W Polsce funkcje palatyna spełniał wojewoda.

Regent – uprawniona osoba, sprawująca władzę w imieniu monarchy, gdy ten nie może wykonywać swoich obowiązków, np. z powodu małoletności, nieobecności w kraju lub poważnej choroby.

Królestwem określa się państwo, którego panujący monarcha nosi tytuł króla lub królowej. Określenie pojawiło się w starożytności. Królestwo mogło być podporządkowane innym królestwom lub być częścią cesarstwa.

Gubernator Brytyjskich Wysp Dziewiczych jest reprezentantem monarchy brytyjskiego. Sprawuje on de facto funkcje głowy państwa. Monarcha brytyjski wyznacza Gubernatora za radą brytyjskiego rządu. Obecnie funkcje tą sprawuje David Pearey

Głowa państwa – osoba lub urząd reprezentujący suwerenność państwa. W większości przypadków uprawnienia głowy państwa są ograniczone oraz czysto tytularne i honorowe. Jest to organ zazwyczaj jednoosobowy, prosty, centralny, naczelny, kadencyjny, samodzielny, konstytucyjny, najczęściej nie posiadający charakteru przedstawicielskiego (nie jest przedstawicielem narodu, ale państwa). Działa permanentnie i najczęściej zaliczany jest do władzy wykonawczej. Głową państwa jest najczęściej monarcha lub prezydent.

Carstwo lub carat to państwo, którego panujący monarcha nosi tytuł cara lub carycy. Określenie pojawiło się w średniowieczu. Carstwo działa na takich samych zasadach ustroju królewskiego, ale występuje tu jako forma słowiańska. Carstwo jest zniekształconą słowiańską nazwą cesarstwa i pochodzi od Bizancjum. Tytułu car używali władcy Rosji, Bułgarii i Serbii.

Monarcha - osoba będąca głową państwa w monarchii. Tytuł monarchy zazwyczaj jest dziedziczny (z wyjątkiem niektórych państw, np. Państwo Kościelne, Polska z XVI-XVIII w.) i dożywotni.

Następca tronu, ang. Heir presumptive, hiszp. Heredero presunto – tytuł przysługujący zazwyczaj najstarszemu dziecku monarchy lub innemu najbliższemu krewnemu (może to być osoba wyznaczona przez monarchę). Zastąpi aktualnego władcę na tronie po jego śmierci.

Księstwem określa się państwo, którego panujący monarcha nosi tytuł księcia lub księżnej. Określenie pojawiło się w średniowieczu. Księstwem określano także dzielnicę państwa podporządkowaną władcy zwierzchniemu (seniorowi).

Tron - oficjalne określenie siedziska najczęściej o kształcie krzesła, na którym monarcha zasiada przy oficjalnych okazjach. W sensie abstrakcyjnym tron określa również władzę monarchii. Wstąpienie monarchy na tron (intronizacja) podczas obrzędu koronacji oznacza początek panowania władcy.

Monarchia stanowa – forma ustroju politycznego, charakterystyczna dla schyłkowego okresu średniowiecza, związana z wyodrębnieniem się zróżnicowanych grup społecznych (stanów). Władza monarchy, dotąd patrymonialnego, została ograniczona na rzecz stanów, szczególnie rycerstwa i duchowieństwa, niekiedy mieszczaństwa. Udział stanów w rządach był realizowany przez reprezentację w zgromadzeniach stanowych (późniejsze parlamenty) i różne formy samorządu.

Arcyksięstwem określa się państwo, którego panujący monarcha nosi tytuł arcyksięcia lub arcyksiężnej. Określenie pojawiło się w średniowieczu. Tytuł arcyksięcia zarezerwowany był dla władców Austrii. Tytuł ten oznacza możność bycia elektorem – to jest jednym z 7 europejskich władców wybierających cesarza (obok królów, palatynów i arcybiskupów).

Egbert (również Ecgbehrt lub Ecgbert, ur. ok. 770 w Wesseksie - zm. w lipcu 839 r. w Kornwalii), anglosaski monarcha Wesseksu, bretwalda, zjednoczył większość królestw Heptarchii, a w latach 829-830 rządził całą Anglią, uznawany przez wielu za pierwszego króla Anglii, sam nigdy nie przyjął takiego tytułu (uczynił to dopiero jego potomek, Alfred Wielki).

Domena (łac. dominium, posiadłość, prawo własności) – w systemie feudalnym były to posiadłości ziemskie należące w całości do pana feudalnego (np. rycerza, możnowładcy, monarchy).

Placet łac. placet (podoba się) - urzędowa forma wyrażenia zgody przez hierarchię lub instytucję kościoła katolickiego[potrzebne źródło]. W średniowieczu także przez władzę świecką. W dziedzinie prawa sądowego placet to prośba skierowana do króla o rozstrzygnięcie sporu. W przypadku przychylnego jej rozpatrzenia, monarcha wydawał wyrok osobiście lub przekazywał Radzie Stron Procesowych (we Francji)

       na podstawie Wikipedii, otwartej encyklopedii : licencje: GFDL, oraz CC-BY-SA 3.0 + autorzy, historia
edycja