Nestorianizm

Nestorianizm to doktryna głosząca, że Jezus Chrystus składa się z dwóch odrębnych bytów: ludzkiego i boskiego. Nazwa pochodzi od Nestoriusza, patriarchy Konstantynopola w latach 428-431. Nestorianizm został uznany za herezję i potępiony na soborze efeskim w 431.

Monofizytyzm, eutychianizm – doktryna teologiczna, według której Chrystus posiada naturę ludzką i boską, jednak nie istnieje w dwóch naturach. Natura boska Chrystusa wchłonęła jego naturę ludzką. Doktryna została ogłoszona przez archimandrytę konstantynopolitańskiego Eutychesa i poparta przez duchownych aleksandryjskich w pierwszej połowie V wieku. Eutyches, głosząc swoje poglądy na naturę Chrystusa, dążył do obalenia nestorianizmu, który został potępiony na soborze w 431 roku.

Nestoriusz (384-451) - mnich rodem z Syrii, teolog, świetny mówca i kaznodzieja. Jako patriarcha Konstantynopola (428-431) bezwzględnie zwalczał arian i macedonian. Opierając się na naukach Diodora z Tarsu i Teodora z Mopsuestii walczył przeciw herezji apolinaryzmu, głoszącej, że człowieczeństwo Jezusa nie było pełne, co doprowadziło go do przekonań dokładnie odwrotnych. Powstałą w ten sposób herezję, od imienia jej twórcy, nazwano nestorianizmem. Pełny jej wykład Nestoriusz dał w publicznym wystąpieniu na Boże Narodzenie 429 roku.

Diofizytyzm - kierunek w teologii chrześcijańskiej przyjmujący, że jedna osoba Jezusa Chrystusa posiada dwie oddzielne natury - boską i ludzka, które tworzą unię hipostatyczną. Pogląd przeciwny monofizytyzmowi, którego zwolennikom z kolei diofizytyzm wydawał się być formą nestorianizmu.

Ibas z Edessy, Ihiba, Hiba (zm. 28 października 457) – biskup Edessy w latach 435-449. Był jednym z trzech teologów szkoły antiocheńskiej (obok Teodora z Mopsuestii i Teodoreta z Cyru). Został zdjęty z urzędu w Efezie w 449 roku i zrehabilitowany w Chalcedonie dwa lata później. Za poglądy nestoriańskie potępiono go na Soborze Konstantynopolitańskim II w 553.

Dioteletyzm - kierunek w teologii chrześcijańskiej przyjmujący, że Jezus Chrystus posiada dwa rodzaje woli, jedną boską i jedną ludzką oraz że obydwie przejawiały się w Jego działaniu. Dioteletyzm został uznany za doktrynę na Soborze konstantynopolitańskim III w 681 r.

Amyraldianizm (nazywany także: Amyraldizm, Szkoła z Saumur, Hipotetyczny uniwersalizm, Post-redemptoryzm), to zmodyfikowana forma kalwinizmu, odrzucająca doktrynę "ograniczonego zbawienia" i głosząca, że Chrystus umarł dla zbawienia wszystkich ludzi, nie tylko wybranych.

Akacjusz – Patriarcha Wschodu w latach 485-496. Starał się zapobiec przyjmowaniu przez Kościół Wschodu doktryny nestoriańskiej, popieranej przez metropolitę Barsaumę z Nisibisu.

Diodor z Tarsu (gr. Διόδωρος) (zm. 390 n.e.) reformator ruchu monastycznego, teolog i egzegeta związany z tzw. Szkołą Antiocheńską, prekursor nestorianizmu, biskup chrześciański.

Aftartodoketyzm (gr. “niezniszczalność, mniemanie, przypuszczenie, pozór”). Powstała w VI wieku herezja monofizycka, założona przez Juliana z Halikamasu. Głosiła ona, że od momentu wcielenia natura ludzka Jezusa została wchłonięta przez naturę boską, co spowodowało że ciało Chrystusa było niezniszczalne i nieśmiertelne, Jezus jednak przyjął dobrowolnie cierpienia dla naszego dobra. Wg. aftartodoketów Jezus jadł i spał tylko na pokaz, a cierpienie udawał.

Alfabet syryjski – pismo abdżadowe dostosowane do zapisu języków semickich, wywodzące się z obszarów Syrii. Używane np. przez nestorian w działalności misyjnej, m.in. wśród ludności ujgurskiej na obszarach Turkiestanu Wschodniego.

Aelia Pulcheria (ur. 19 stycznia 399, zm. w czerwcu 453) - święta, córka cesarza bizantyjskiego Arkadiusza i cesarzowej Aelii Eudokii, przeciwniczka monofizytyzmu i nestorianizmu, wielka dobrodziejka Kościoła i ubogich.

Wahdat ul-wudżūd (arab. وحدة الوجود; dosł. jedność rzeczywistości) to doktryna filozoficzna wywodząca się z sufizmu, głosząca że we wszechświecie jest tylko jeden byt: Prawda Ostateczna (tożsama z Allahem). Twórcą tej doktryny jest Ibn Arabi, choć nazwa wahdat ul-wudżūd nie pojawia się w żadnym z jego dzieł. Według tej doktryny, egzystencja bytów stworzonych jest "fałszywa", ponieważ stworzenie nie istniałoby, gdyby nie chciał tego Allah. Stworzenie jest jednak również manifestacją boskiego bytu.

Solus Christus (łac. jedynie Chrystus) – doktryna chrześcijańska, sformułowana przez Marcina Lutra, obowiązująca we wszystkich kościołach protestanckich (ewangelickich i ewangelicznych). Nauka ta głosi, że Jezus Chrystus jest jedynym pośrednikiem (orędownikiem) między Bogiem a człowiekiem, odrzuca zatem możliwość i konieczność występowania innych pośredników.

Apolinaryzm jest poglądem odnoszącym się do natury Chrystusa. Nazwa pochodzi od głównego przedstawiciela tej doktryny, Apolinarego, w latach około 360 - 392 biskupa Laodycei. Był on gorącym zwolennikiem dogmatu ogłoszonego na Soborze Nicejskim (325), który ogłosił, że Chrystus w całej pełni posiada boską naturę. Apolinary twierdził, że aby zachować boskość Chrystusa, Jego natura ludzka była niekompletna, czyli nie posiadała duszy rozumnej.

Yelü Dashi (albo Jelu Taszy) (1087-1143) - władca Kitanów, założyciel Chanatu Karakitanów. Prowadził walki z turkojęzycznymi muzułmanami Azji Środkowej. Przez nestorian uważany był za opiekuna.

Paweł z Nisibis (VI wiek) – syryjski pisarz, biskup Nisibis (od 551 roku), jeden z największych egzegetów nestoriańskich, kierownik szkoły teologicznej w Adiabene. Bronił nestorianizmu przed cesarzem Justynianem, a występował przeciw mesalianom. Brał udział w debatach z manichejczykami.

Adrianizm – doktryna głoszona najpierw w Anglii, a później także w Holandii przez Adriana Hamsteda (1524-1581). Adrianiści uważali, że do chrztu powinny zostać dopuszczone dopiero kilkunastoletnie dzieci, które mogą zrozumieć znaczenie tego sakramentu. Twierdzili również, że Jezus Chrystus poczęty został tak jak każdy człowiek, nie za sprawą Ducha Świętego, zaś założenie Kościoła było zwykłym przypadkiem. Hamsted podzielał również poglądy współczesnych mu anabaptystów.

Modalizm – heterodoksalna doktryna monarchianistyczna, która rozwinęła się pod koniec II wieku. Oparta była na koncepcji patrypasjanistycznej. Wyróżnia się dwie fazy ewolucji modalizmu: wcześniejszy etap nazywany był przez współczesnych właściwym monarchianizmem, późny modalizm jest określany mianem sabelianizmu.

Akacjusz (zm. 489), patriarcha Konstantynopola w latach 471 - 489, zwolennik monofizytyzmu. Od 484 Akacjusz I (a także jego następcy) zaczął używać tytułu patriarchy ekumenicznego pomimo protestów papieży (po grecku tytuł oznacza patriarchę całego świata). Działając z polecenia cesarza opracował formułę wiary, która rezygnowała z istotnych punktów wyznania wiary uchwalonego na soborze chalcedońskim w 451 roku.

       na podstawie Wikipedii, otwartej encyklopedii : licencje: GFDL, oraz CC-BY-SA 3.0 + autorzy, historia
edycja