Newiusz

Gnejusz Newiusz (łac. Gnaeus Naevius) - poeta rzymski, który najprawdopodobniej urodził się w Kapui w Kampanii, a zmarł około 201 p.n.e.. Brał udział w I wojnie punickiej (264-241 p.n.e.). Od 235 p.n.e. pisał sztuki teatralne, komedie i tragedie. Pierwszą wystawił w 235 p.n.e. w Rzymie. Były to zazwyczaj przeróbki dramatu greckiego, ale także własne komedie o tematyce rzymskiej (comedia togata). Do naszych czasów dotarło 35 tytułów tych sztuk i około 140 fragmentów. Wprowadził do literatury rzymskiej fabula praetexta, tragedię o tematyce narodowej.

Lucius Afranius - komediopisarz rzymski żyjący w drugiej połowie II wieku p.n.e.. Z jego twórczości do naszych czasów zachowało się 40 tytułów dzieł i około 200 ich fragmentów. Był twórcą i jednym z największych przedstawicieli fabula togata, czyli rzymskiej komedii narodowej, a także bardzo popularnym komediografem w Rzymie. W swoich dziełach poruszał najczęściej tematy z codziennego życia klasy średniej. Sporo zapożyczył z twórczości Menandra.

Antyczna komedia rzymska (łac. comoedia) - rozwijała się od III wieku p.n.e., wywodzi się bezpośrednio z greckiej komedii nowej. Na gruncie języka łacińskiego zaszczepił ją Liwiusz Andronikus (ok. 284 p.n.e.- ok. 204 p.n.e.), Grek, wzięty do niewoli przez Rzymian. Newiusz (ok. 270 – 201 p.n.e.) wzbogacił komedię o elementy politycznej krytyki. Komedia wbrew sprzeciwom władzy często przypominała o złej sytuacji niższych warstw społecznych. Wzorując się na teatrze greckim, aktorzy nosili strój zwany pallium, stąd nazwa fabula palliata. Dopiero w II wieku p.n.e. przybrali rzymskie togi, a komedie zaczęto określać mianem fabula togata.

Gaius Lucilius (ur. ok. 180 p.n.e., zm. 102 p.n.e.) - poeta rzymski, twórca literackiej formy satyry rzymskiej. Urodził się w Sessa Aurunca w bogatej rodzinie ekwickiej. Brał udział pod dowództwem Scypiona Młodszego w wojnie numantyjskiej. Tworzył w Rzymie. Ze zbioru Saturae (Satyry) do naszych czasów dochowały się fragmenty.

Akcjusz (łac. Lucius Accius ur. w 170 p.n.e. w Pisaurum, zmarł około 85 p.n.e.) - rzymski poeta, działał w Rzymie. Pisał przeważnie tragedie. Do naszych czasów zachowało się 45 tytułów i około 700 wierszy we fragmentach. Wzorował się na tragikach greckich, głównie Eurypidesie i Sofoklesie. Jego sztuki cieszyły się powodzeniem jeszcze po śmierci autora.

Publius Terentius Afer (ur. ok. 195 p.n.e., zm. nie wcześniej niż w 159 p.n.e.) – komediopisarz rzymski, jeden z dwóch (obok Plauta), których komedie zachowały się do naszych czasów.

Marcus Claudius Marcellus (ok. 268 - 208 p.n.e.) - konsul rzymski, jeden z generałów armii Republiki Rzymskiej podczas drugiej wojny punickiej. Najbardziej znany jako zdobywca Syrakuz. Jeden z najwybitniejszych polityków rzymskich okresu republiki, dowódca w trakcie II wojny punickiej. Pochodził z plebejskiej gałęzi Klaudiuszów noszących przydomek Marcellus. Urodzony ok. 268 p.n.e; zmarł 208 p.n.e. Pięciokrotny konsul w latach 222 (z Gnaeus Cornelius Scipio Calvus), 215, 214, 210, 208 p.n.e.

The Nuyorican Poets Cafe to nowojorskie miejsce przedstawień kulturalnych (ang. performance venue), najbardziej znane z prezentowania sesji slam poetry, wystawia się tam także sztuki teatralne, przedstawia komedie stand-up, latynoski jazz, hip-hop i odczyty scenariuszy. Nuyorican Poets Cafe jest organizacją non-profit.

Gaius Octavius Lampadio (II wiek p.n.e.) - prawdopodobnie wyzwolony Grek, który jako pierwszy opracował krytycznie i objaśnił dzieła starych poetów łacińskich. W swej pracy wzorował się na Kratesie z Pergamonu. Szczególnie poświęcił się Wojnie punickiej Newiusza, którą podzielił na siedem ksiąg.

Sosifanes z Syrakuz (ur. 306/5 p.n.e. w Atenach) - grecki poeta i tragediopisarz działający w III wieku p.n.e. Wystawił 73 tragedie i odniósł 7 zwycięstw. Większość jego dzieł zaginęła, zachowały się nieliczne fragmenty i tytuł jednej z tragedii - Meleagros.

Tragedie greckie powstawały od VI w. p.n.e. do okresu rzymskiego, wszystkie zachowane w całości są jednak dziełami trzech wielkich tragików ateńskich V w. p.n.e. - Ajschylosa, Sofoklesa i Eurypidesa. Czas ich działalności obejmuje łącznie zaledwie 80 lat. Pierwsze wystawienie tragedii odbyło się w 534 p.n.e. w Atenach za rządów Pizystrata - pierwsza zachowana tragedia, Persowie Ajschylosa (472 p.n.e.), wiąże się ze zwycięstwem Aten stanowiącym początek ich potęgi politycznej i kulturalnej. Koniec potęgi Aten na skutek ich klęski w wojnie peloponeskiej (404 p.n.e. - trzy lata po śmierci Eurypidesa i dwa lata po śmierci Sofoklesa) jest zarazem końcem epoki wielkich ateńskich utworów tragicznych. Zachowało się siedem tragedii Ajschylosa, siedem tragedii Sofoklesa i osiemnaście tragedii Eurypidesa (w tym Rhesos, prawdopodobnie nieautentyczny). Wybór ten (prócz ośmiu przekazanych przez inne źródła) dokonał się w czasach cesarza Hadriana. Nie dotarły do naszych czasów tragedie poprzedzające twórczość Ajschylosa ani następujące po Eurypidesie, a także większość twórczości trójki wielkich tragików - według źródeł starożytnych łącznie z dramatami satyrowymi Ajschylos miał bowiem napisać dziewięćdziesiąt tragedii, Sofokles ponad sto, a Eurypides dziewięćdziesiąt dwie. Świetność tragedii wiąże się więc ściśle z okresem politycznego rozkwitu Aten - tragedie IV w., tragedie aleksandryjskie i tragedie przed Ajschylosem są słabo znane (żadna nie zachowała się w całości) i cechuje je o wiele mniejsza wartość literacka. Mimo że okres twórczości wielkich tragików był tak krótki, między twórczością Ajschylosa i Eurypidesa zachodzą znaczne różnice, był on okresem szybkiej ewolucji gatunku. O ile nie zaznaczono inaczej, informacje zawarte w tym artykule odnoszą się do tragedii V w.

Zaczarowane koło (inny tytuł: Tragedia w sandomierskim zamku) – polski film fabularny z 1915 roku, adaptacja dramatu Lucjana Rydla o tym samym tytule. Nie wiadomo, na ile w scenariuszu posłużono się pierwowzorem.

Tren, lament, płacz (żałobny) – utwór liryczny o charakterze żałobnym, wywodzący się ze starogreckiej poezji funeralnej, blisko spokrewniony z elegią, a także epicedium; ważny element struktury tragedii greckiej; odmiana pieśni lamentacyjnej. Utwory takie były poświęcane zmarłej osobie i wyrażały żal oraz smutek z powodu jej odejścia, a także przedstawiały jej cnoty i zasługi. Twórcami trenów byli m.in. Symonides z Keos i Pindar (w Grecji) oraz Newiusz i Owidiusz (w Rzymie). Do antycznej twórczości trenodycznej nawiązywali poeci renesansowi (m.in. Francesco Petrarca).

Caesius Bassus - rzymski poeta z czasów Nerona, przyjaciel satyryka Persjusza, który zadedykował mu swoją VI satyrę. Bassus naśladował Horacego, pisał wiersze liryczne w różnych miarach. Utwory jego nie zachowały się.

Fabula togata - rodzaj komedii przedstawiający życie drobnych rzemieślników i stosunki w prowincjonalnych miasteczkach Italii. Powstała około II w p.n.e. W sztukach tych zgodnie z obyczajami rzymskimi niewolnicy nie mogli górować nad swymi panami. Natomiast większe znaczenie miały kobiety,

Mikołaj z Liry (łac. Nicolaus Lyranus) urodził się około 1270 roku w Vieille-Lyre w Normandii, zmarł w Paryżu około 1340 roku (niektóre źródła podają październik 1349 roku, a Encyklopedia Britannica podaje nawet dokładniejszą datę: 16/23 października 1349). Przywdział franciszkański habit w Verneuil około 1300 roku, studiował teologię, otrzymał stopień doktora w Paryżu i został powołany na stanowisko profesora w Sorbonie w 1309 roku. W sprawie znanych wówczas Świętych Wizji przyjął stronę innych profesorów przeciwko papieżowi Janowi XXII. Odnosił duże sukcesy w nawracaniu żydów kazaniami i pismem. Jest autorem wielu prac o tematyce teologicznej, niektóre z nich nie zostały do tej pory opublikowane.

Gnejusz Flawiusz, Gnaeus Flavius (przełom IV i III wieku p.n.e.) – rzymski polityk i prawnik, autor rozpraw prawniczych, reformator prawa. Jako pierwszy ujawnił publicznie formuły aktów prawnych, skarg procesowych oraz kalendarz religijny, dotychczas znane tylko pontyfikom, przyczyniając się do demokratyzacji prawa w starożytnym Rzymie i przyspieszając jego rozwój.

Pont Julien – most we Francji, zbudowany przez Rzymian w 3r. p.n.e. Był częścią Via Domitia, pierwszej drogi zbudowanej na terenie Galii. Budowniczym tej drogi był Gnejusz Domicjusz Ahenobarbus (Gnaeus Domitius Ahenobarbus), fundator kolonii rzymskiej w Narbo (dziś Narbonne), od 118 p.n.e. stolicy Galli Narbońskiej (Galia Narbonensis). Most Pont Julien wznosi się na rzeką Calavon w okolicach współczesnych miast Bonnieux oraz Apt.

       na podstawie Wikipedii, otwartej encyklopedii : licencje: GFDL, oraz CC-BY-SA 3.0 + autorzy, historia
edycja